Słuchanie nie jest czynnością automatyczną, jest wysiłkiem. Zapamiętujemy 85-90% tego, co widzimy, 15% tego, co słyszymy. Dorośli ludzie słuchają efektywnie tylko 25-50% czasu. Co oznacza iż znaczna część informacji jest w ogóle nie rejestrowana! Wynika to z różnicy średniego tempa mówienia (150 słów na minutę), a zdolności umysłu do przetwarzania informacji (500-600 słów na minutę). Zatem — słuchaczy należy przygotować do słuchania i motywować od czasu do czasu tzw. pytaniami pomocniczymi, zezwalającymi na chwilową aktywność własną (np. powiedzcie swojemu sąsiadowi po prawej stronie co sami o tym-a-tym myślicie albozapiszcie w swoich zeszytach swoje wrażenia, później je porównamy).
Średnia zdolność zapamiętywania zależy od zastosowanej metody, oto kilka danych:
wykład — 5%czytanie — 10%metody audio--wizualne — 20%demonstracje — 30%grupa dyskusyjna — 50%praktyka poprzez działanie — 75%nauczanie innych — natychmiastowewykorzystywanie zdobytej wiedzy — 90%
P I R A M I D A Z A P A M I Ę T Y W A N I A
Jest jeszcze kilkadziesiąt powodów dla których ludzie nie słuchają!
Wykład może być metodą aktywizującą proces nauczania (mimo tych licznych ograniczeń!). Oto krótki przepis. Powiedz na początku o czym będziesz mówić. Powiedz to. Na koniec powiedz jeszcze raz w skrócie o czym mówiłeś. Mów w możliwie szybkim tempie, ale dynamicznie. Przy najważniejszych sprawach zmień ton głosu (aby zastosować prawo kontrastu i umożliwić skupienie uwagi). Rób przerwy po wygłoszeniu spraw trudniejszych, dziwniejszych... pozwól na refleksję. Kiedy omawiasz coś trudniejszego, coś co wymaga większej uwagi — zmień pozycję ciała (np. dwa kroki w lewo). Po pewnym czasie uczniowie “odkryją”, że zmiana pozycji w czasie wykładu zwiastuje coś innego i odruchowo przygotują się do tego (np. bardziej wyostrzając uwagę). Naucz się w trakcie wykładu pisać lub rysować najważniejsze, kluczowe słowa lub obrazy — tak, aby odzwierciedlało to strukturę wykładu.
Przypomnij sobie jak wygląda tablica po twojej lekcji: czy znajduje się tam uporządkowany logiczny ciąg informacji? czy też bałagan informacyjny?
Dygresje stosuj oszczędnie — w miejscach absolutnie niezbędnych. Nadmiar dygresji powoduje chaos informacyjny i zwykłe “gubienie” wątku. Nie dyktuj! Jeżeli chcesz aby coś zostało zapisane — oddaj to zadanie uczniom, niech oni sami to sformułują. Jednocześnie jest to etapowy sprawdzian rozumienia i przyswojenia sobie treści wykładu. (Mówisz po to, aby cię zrozumiano, a zrozumieć znaczy: powiedzieć własnymi słowami). W czasie wykładu odwołuj się do wszystkich zmysłów. Stosując słowa kluczowe dla danego zmysłu i odpowiednie przykłady z obszaru doświadczenia dzieci w tym wieku. Pozwalaj zadawać pytania i przerywać... To powoduje zniesienie bierności odbioru wykładu przez dzieci. Obawa iż pytania rozbijają tok wykładu i straci się kontrolę nad ciągiem wypowiedzi jest bezpodstawna. Pytania są sygnałem rozumienia i zaciekawienia. Pamiętaj że każde pytanie jest dobre! Staraj się wzmocnić zadawania pytań przez wyrażanie zainteresowania nimi i szacunek dla pytającego (To ciekawe, nigdy tak nie myślałem! To bardzo dobre pytanie, dziękuję! Cieszę się, że o to pytasz! itd.). Pytanie możesz też potraktować jako “wyzwanie” dla uczniów (a co ty / wy o tym myślicie?). Dziel uwagę ze wszystkimi swoimi uczniami, utrzymuj z nimi kontakt wzrokowy. Obserwuj jak reagują! Kiedy wszyscy patrzą dość tępo w okno lub sufit — to znaczy, że “coś tu nie gra”. Przerwij swoją wypowiedź i dowiedz się co się dzieje! Mówienie w przestrzeń chyba nie ma sensu... Nie wprowadzaj pojęć niezrozumiałych i nie definiuj pojęć niezrozumiałych przez inne tak samo brzmiące obco. Powiedz po ludzku co to znaczy termodynamika... (Jak się czujesz czytając taki tekst jak np. “interkorelacje struktury i dynamiki procesu dydaktycznego w aspekcie epistemologii antyfundamentalnej”...) Czas wykładu to maksymalnie 15-20 minut. Wypowiedzi dłuższe wymagają większej koncentracji i motywacji do słuchania. Dzieci w zasadzie lubią słuchać ciekawych rzeczy (patrz: bajki w dzieciństwie). Ale wymaga to spełnienia pewnych warunków: atrakcyjnego mówcy (np. badacza źródeł Amazonki), atrakcyjnego tematu (np. historia życia Morrisona), atrakcyjnego sposobu mówienia (z uwzględnieniem nieomal hipnotyzowania słuchaczy). Niestety życie rozwielitek i wojny rzymskie, czy też życiorysy naszych wieszczów, nie budzą tak powszechnej ciekawości! (A mogłyby gdyby...) Na zakończenie — trzeba pamiętać o podsumowaniu i przeznaczeniu czasu na pytania uczniów i wyjaśnienia oraz pytania sprawdzające postawione przez nauczyciela! (Chociażby takie “Jak myślicie do czego to się przydaje w życiu?”) Przypominam, że informacje kilkakrotnie powtórzone i poddane obróbce intelektualnej są lepiej zapamiętywane! Wykład jest niezbędny przy przekazywaniu wiedzy, oczywiście warto podeprzeć słowa, materiałem prezentacyjnym (wykresami, planszami itd.) i wzbogacić pokazami, demonstracjami. Wreszcie — utrwalić przekazywane treści przy pomocy kreatywnych technik, jak działania czy prace ustne i pisemne wykorzystujące różne konwencje formalne (drama, projekt, opracowanie instrukcji, redefiniowanie własnymi słowami, napisanie eseju na prowokacyjnie sformułowany temat i tak dalej).
· chaos wypowiedzi, nadmierna dygresyjność
· niedostosowanie słownikowe (np. tłumaczenie pojęć nieznanych przez inne nieznane)
· brak słów wyzwalających “wędrówkę” w wyobraźni do opowiadanego świata
· krytykowanie postawionych pytań (każde pytanie jest dobre, to przecież ich ciekawość!)
· słaba komunikacja (nie reagowanie na komunikaty zwrotne od klasy, mówienie “mimo wszystko”)
· brak dobrego wstępu, brak podsumowania, brak perspektywy aplikacyjnej danego obszaru wiedzy czy umiejętności, czyli “wiedza w zawieszeniu”
· zbyt długie zdania (w tekście zawsze można wrócić do wcześniejszych partii materiału i się odnaleźć, w czasie wykładu — niestety nie)
· używanie zbyt wielu wyrazów niekoniecznych np.: zaimków (taki, jakiś); przysłówków, partykuł (niemal, niestety, trochę), wyrażeń niepewności (chyba, może)
· nadmierna liczba zaprzeczeń (i nie jest tak, że oni nie potrzebują i nie mają chęci do uczenia się)
· nadużywanie trybu warunkowego
· czytanie tekstu z podręcznika!
echooo16