immuny1(sam_txt).pdf

Podstawowe definicje :

Układ immunologiczny ( układ odpornościowy, limfatyczny) - może odróżniać “swoje od obcego”.

Antygen - substancja, która ma dwie właściwości:

– immunogenność - zdolność wywoływania przeciwko sobie odpowiedzi immunologicznej

– antygenowość- zdolność do swoistego łączenia się z immunoglobulinami

Immunoglobuliny:

– wolne

– receptory limfocytów B

Hapten - antygen tylko o antygenowości

Hapten + białko = immunogenność - pełny antygen

Determinanty (epitopy) - fragmenty antygenu, które są wiązane przez przeciwciało albo receptory limfocytów

T. Na jednej cząsteczce antygenu może być jeden lub wiele epitopów (miejsc wiążących immunoglobuliny).

Komórka docelowa - niesie ze sobą antygen; jest obiektem “ataku” (atakują przeciwciała, komórki

cytotoksyczne).

Komórka efektorowa - jest w stanie wytwarzać przeciwciała lub ma właściwości regulatorowe albo

cytotoksyczne.

Komórka immunokompetentna - limfocyt T lub limfocyt B, są w stanie rozpoznać antygen i uruchomić

odpowiedź immunologiczną.

Przeciwciało - substancja białkowa wytwarzana przez limfocyty B albo plazmocyty; są zdolne do łączenia się z

antygenem (synonim immunoglobulin).

Odpowiedź immunologiczna obejmuje dwie fazy:

– antygen aktywuje swoiste limfocyty, które go rozpoznały

– limfocyty te koordynują odpowiedź immunologiczną, która eliminuje źródło antygenu.

Swoistość i pamięć - dwie podstawowe cechy nabytej odpowiedzi immunologicznej.

Układ odpornościowy odpowiada efektywnie na drugie lub kolejne zetknięcie się z danym antygenem

(odpowiedź wtórna).

Najważniejsze komórki układu odpornościowego:

– limfocyty B - rozpoznają niezmienione cząsteczki antygenowo, wytwarzają przeciwciała

– limfocyty T - rozpoznają fragmenty antygenu na powierzchni innych komórek

– komórki prezentujące antygen limfocytom T (komórki dendrytyczne, limfocyty B, makrofagi)

Najważniejsze cząsteczki to:

– immunoglobuliny

– receptory limfocytów T wiążące antygen

Wśród limfocytów T wyróżnia się subpopulację:

1. Tc- cytotoksyczne - zabijają komórki (obce, nowotworowe, zakażone wirusem)

2. Th- pomocnicze - wspomagają odpowiedź immunologiczną, wydzielają cytokiny

3. Treg- regulatorowe / supresorowe - regulują odpowiedź immunologiczną.

Zdolność swoistego rozpoznawania i reagowania z antygenem mają:

– przeciwciała wytwarzane przez limfocyty B

– receptory limfocytów T wiążące antygen (TCR)

Immunoglobuliny występują w formie:

– związanej na powierzchni limfocytów B jako ich receptory

– w postaci wolnej w płynach ustrojowych

Receptory limfocytów B (BCR), receptory limfocytów T (TCR), wolne immunoglobuliny łączą się z antygenami

swoiście.

W odpowiedzi immunologicznej biorą udział również mechanizmy nieswoiste.

Odpowiedź organizmu na kontakt z antygenem - odpowiedź immunologiczna:

1. humoralna- uwolnienie do środowiska przeciwciał przez limfocyty B i różnicujące sie z nich plazmocyty.

2. komórkowa- w miejscu wniknięcia antygenu gromadzą się limfocyty, makrofagi, granulocyty. Główną rolę

odgrywają limfocyty T uwalniające cytokiny, mające zdolność zabijania komórek docelowych.

Mechanizmy nieswoiste: makrofagi i granulocyty, układ dopełniacza, lizozym, intrferon.

Antygeny - substancje mające następujące właściwości:

– immunogenność - zdolność do wywoływania odpowiedzi immunologicznej

– antygenowość - zdolność do swoistego łączenia się z immunoglobulinami

Miejsce zakażenia i rodzaj patogenu decyduje, jaki rodzaj odpowiedzi immunologicznej będzie skuteczny.

Odporność - suma wszystkich występujących naturalnie mechanizmów obronnych, które chronią ludzi przed

chorobami infekcyjnymi.

- nie zmienia się po powtórnej ekspozycji na czynnik zakaźny

– fizjologiczne bariery ochronne:

skóra

błony śluzowe

układ dopełniacza - zespół białek surowicy zapewniających odporność

- rozwija się jako czynnik ekspozycji na różnorodne czynniki do indukowania odpowiedzi

immunologicznej (szczepionki, mikroorganizmy)

– nabyta naturalna

· transport łożyskowy przeciwciał (pasywna)

· wyzdrowienie z choroby (aktywna)

– nabyta nie naturalnie

· podanie antatoksyny (pasywna)

· szczepienia (aktywna)

➔ jest wysoce swoista dla danego patogenu

➔ nasila się po każdym kolejnym zetknięciu się z tym samym patogenem - ... czynniki zakaźne: odra, błonica-

daje odporność na całe życie.

Odporność nabyta = swoistość + pamięć.

Fagocytoza i wrodzona odporność immunologiczna.

Komórki fagocytujące:

– monocyty

– makrofagi

– neutrofile wielopłatowe

Działanie:

– wiązanie mikroorganizmów

– pochłanianie - internalizacja

– zabijanie

Działają jako pierwsza linia obrony przed zakażeniem.

Limfocyty i nabyta odporność immunologiczna.

Limfocyty specyficznie rozpoznają poszczególne patogeny w:

– komórkach gospodarza

– przestrzeniach wewnątrzkomórkowych

– płynach tkankowych

– krwi

Limfocyty B - zwalczają patogeny zewnątrzkomórkowe poprzez uwalnianie przeciwciał.

Limfocyty T - mają szerszy zakres działania:

– kontrolują rozwój limfocytów B i produkcję przeciwciał

– reagują z komórkami żernymi (pomagają w fagocytozie)

– rozpoznają komórki zakażone przez wirusa i niszczą je.

Odporność nabyta i wrodzona:

1. wrodzona (nieswoista)

2. nabyta (swoista)

Komórki układu odpornościowego

1. Limfocyty

- zapoczątkowują nabyte reakcje immunologiczne.

Pochodzą z komórek macierzystych szpiku.

• Limfocyty B rozwijają się w szpiku kostnym.

• Limfocyty T w grasicy.

Limfocyty B

• genetycznie zaprogramowana informacja o strukturze receptora powierzchniowego dla jakiegoś

szczególnego antygenu

• po rozpoznaniu swoistego antygenu komórki B mnożą się i różnicują do komórek plazmatycznych

produkujących przeciwciała

• przeciwciała to wielkie glikoproteiny obecne we krwi i płynach ustrojowych

Limfocyty T

Funkcje komórek T:

Działanie pomocnicze:

a) współdziałają z komórkami B w tworzeniu przeciwciał

b) współdziałają z jednojądrzastymi fagocytami w niszczeniu wewnątrzkomórkowych

patogenów

Działanie cytotoksyczne:

odpowiadają za niszczenie komórek zakażonych wirusem lub innym patogenem

Duże limfocyty ziarniste (LGL)

• maja zdolność rozpoznawania zmian powierzchniowych zachodzących na komórkach

nowotworowych i komórkach zakażonych wirusem

• LGL niszczą komórki docelowe odmiennie niż komórki Tc (stosują nieswoiste systemy rozpoznania

-> aktywność komórek naturalnych zabójców NK).

2. Fagocyty jednojądrzaste

- najważniejsza grupa komórek żernych. Pochodzą od komórki macierzystej szpiku

kostnego.

Rola ich:

a) pochłanianie cząsteczek

b) neutralizowanie

c) niszczenie

3. Neutrofile wielopłatowe

- komórki krótko żyjące, wywodzące się z komórek macierzystych szpiku kostnego.

Stanowią większość leukocytów krwi. Podobnie jak monocyty także wędrują do tkanek-wchłaniają materiał,

niszczą go i umierają.

Są to leukocyty mające zdolność niszczenia dużych pozakomórkowych pasożytów (tasiemce ).

5. Komórki pomocnicze

kontrolujące stan zapalny

a) Bazofile i komórki tuczne

wydzielają mediatory wywołujące stan zapalny w otaczających tkankach

wydzielają mediatory kontrolujące rozwój reakcji immunologicznych

b) Płytki krwi

c) Uwalniają mediatory zapalenia po aktywacji trombogenezy lub przez kompleksy antygen-

przeciwciało.

Rozpuszczalne mediatory odporności:

Białka układu dopełniacza

1. Aktywacja drogą alternatywną (wrodzona, niespecyficzna) -> opłaszczanie mikroorganizmu przez cząsteczki

C -> fagocytoza

2. Aktywacja drogą klasyczną (nabyta, swoista) przez przeciwciała związane z powierzchnią patogenu

Granulocyty kwasochłonne- eozynofi1e

Aktywacja każdej z dróg prowadzi do powstania peptydów mających następujące działania:

• Opsonizacja mikroorganizmów przed sfagocytowaniem

• Przeciąganie fagocytów do miejsca zapalnego (chemotaksja)

• Zwiększenie napływu krwi i wzrost przepuszczalności naczyń włosowatych dla cząsteczek osocza

• Uszkodzenie błony komórkowej bakterii gram (-), otoczek wirusów -> liza komórek i wirusów ->

zmniejszenie zakażenia

• Uwolnienie dalszych mediatorów z komórek tucznych

II Cytokiny

Są to różnorodne cząsteczki (białka lub peptydy) przenoszące sygnały między limfocytami, fagocytami oraz

innymi komórkami organizmu.

Główne grupy cytokin:

1. Interferony (INF) - uwalniane są przez komórki w odpowiedzi na zakażenie wirusowe (Interferon g (IFNg))

2. Interleukiny (IL) (od 1-25)

• Produkowane są głównie przez limfocyty T

• IL-1 jest wytwarzana przez makrofagi i monocyty.

• Najaktywniejszym czynnikiem powodującym jej uwalnianie są endotoksyny - główny składnik ściany

bakterii g(-)

3. Czynniki stymulujące kolonie (CSF)

Biorą udział w kierowaniu podziałami i różnicowaniem komórek macierzystych szpiku kostnego i

prekursorów leukocytów krwi.

4. Inne cytokiny:

• czynniki martwicy nowotworu (TNF α, TNF β )

• czynnik transformujący wzrostu β (TGFβ)

Cytokiny te biorą udział w procesie zapalnym i reakcjach cytotoksycznych.

Odpowiedź immunologiczna

Fazy odpowiedzi:

1. rozpoznanie antygenu

2. reakcja w celu jego eliminacji

W odporności nabytej za rozpoznanie odpowiedzialne są limfocyty, co dokonuje się przez selekcję klonalną.

Każdy limfocyt (B i T) jest genetycznie zaprogramowany tak, aby móc rozpoznać tylko 1 antygen. W odpowiedzi

na czynnik zakaźny dany antygen wiąże się z kilkoma komórkami, które mogą go rozpoznać i są one indukowane

do szybkiej proliferacji.

Antygen wybiera i generuje swoisty klon z wiążących go komórek - selekcja klonalna

Limfocyty które zostały stymulowane przez związanie swoistego antygenu czynią krok w kierunku podziału

komórkowego. Ujawniają nowe receptory, które pozwalają im odpowiadać na cytokiny innych komórek.

Limfocyty też rozpoczynają wydzielanie cytokin.

Limfocyt B przechodzi przez kilka cykli podziałowych, zanim ostatecznie dojrzeje i przekształci się w komórkę

plazmatyczną, wytwarzającą przeciwciała. Część wyprodukowanych limfocytów-to komórki pamięci

immunologicznej (trwała odporność na dany patogen).

Istnieje wiele sposobów niszczenia patogenów - są to tzw. systemy efektorowe.

1. Neutralizacja - przeciwciała wiążą się z patogenami (rhinowirusy)

2. Fagocytoza - przeciwciało aktywuje dopełniacz lub działa jako opsonina ułatwiając wchłonięcie drogą

fagocytozy

3. Reakcje cytotoksyczne i apoptoza -są to reakcje skierowane przeciw całym komórkom, które są zbyt duże dla

fagocytozy

Komórki docelowe mogą być rozpoznawane przez:

• Swoiste przeciwciała wiązane z powierzchnią komórek

• Komórki T używające swoiste TCR

W reakcjach cytotoksycznych atakujące komórki kierują swoje ziarnistości w stronę komórki docelowej (w

fagocytozie zawartość kierowania jest do fagosomu).

Ziarnistości cytotoksycznych komórek T zawierają ziarnistości zwane perforynami (przebijają one otwory w

błonie komórkowej komórki docelowej ). Niektóre komórki cytotoksyczne mogą przekazywać komórce

docelowej sygnał do samozniszczenia - apoptozy.

Komórki biorące udział w odpowiedzi immunologicznej.

Komórki układu immunologicznego powstają z pluripotencjalnych komórek macierzystych, dającym początek 2

głównym liniom prekursorowym:

1. linia limfoidalna wytwarzająca limfocyty

2. linia mieloidalna wytwarzająca fagocyty (monocyty, makrofagi, neutrofile)

Limfocytami mogą być:

1. komórki T - rozwijają się w grasicy (70%)

2. komórki B - rozwijają się w wątrobie płodowej, a u dorosłych w szpiku (13%)

3. komórki NK

U ptaków komórki B różnicują się w kaletce Fabrycjusza.

Grasica i szpik kostny -> pierwotne narządy limfatyczne -> tutaj prekursory komórek B i T nabywają zdolność

do rozpoznawania antygenów poprzez rozwój receptorów powierzchniowych.

Komórki NK ( natural killers )

• nic wykazują ekspresji receptorów dla antygenów

• są to naturalne komórki cytotoksyczne,

• wywodzą się z komórek limfatycznych

• są dużymi ziarnistymi limfocytami (LGL)

• od komórek T i B można je odróżnić poprzez zdolność liz pewnych komórek nowotworowych (komórek linii

erytroblastycznej K 562 )

Fagocytami mogą być:

• monocyty / makrofagi

• granulocyty wielojądrzaste:

w badaniu mikroskopowym dzieli je się na:

• neutrofile - najliczniejsze

• bazofile

• eozynofile

II. Komórki dodatkowe:

• komórki prezentujące antygen (prezentują antygen komórką T)

• płytki krwi

• komórki tuczne (podobne do bazofilów strukturalnie i czynnościowo)

• komórki śródbłonka (mają zdolność do rozpoznawania niektórych limfocytów)

LIMFOCYTY

Produkowane w grasicy i szpiku kostnym 10 9 na dzień.

Niektóre migrują poprzez krążenie do wtórnych tkanek limfoidalnych:

• śledziony

• węzłów chłonnych

• migdałków

• tkanki limfoidalnej związanej z błoną śluzową

1. Dorosły człowiek ma 10 12 limfocytów

2. Limfocyty stanowią 20% populacji leukocytów w krążeniu

3. Wiele limfocytów może przetrwać wiele lat lub całe życie jako komórki pamięci.

4. Wielkość limfocytów 6-10 um średnicy.

5. Różnice morfologiczne:

• stosunek jądra do cytoplazmy (N:C)

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: