dziennikarze_w_sadach_prokuraturach_badanie_2005_2006.pdf

DZIENNIKARZE W SĄDACH, PROKURATURACH 2005-2006

Raport z badań Centrum Monitoringu Wolności Prasy

Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich

Zagadnienie wstępne:

Tematem poniższego opracowania są postępowania cywilne oraz karne

prowadzone na gruncie przepisów prawa prasowego, prawa karnego, ustawy o

dostępie do informacji publicznej oraz prawa cywilnego.

Opracowanie to wykonano na podstawie informacji dostarczonych CMWP

przez sądy okręgowe w zakresie ich właściwości miejscowej – w stosunku do

podległych im okręgów sądowych oraz na podstawie zestawień dostarczonych przez

prokuratury okręgowe – również w zakresie ich właściwości miejscowej - wobec

podległych im okręgów. Wykorzystane również zostały dane przekazane przez

Komendę Stołeczną Policji.

Opracowanie obejmuje lata 2005 – 2006.

Wykaz skrótów:

Ustawa – ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r., Prawo Prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn.

zm.),

k. k. – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r., Kodeks Karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553

z późn. zm.),

u.o.d.d.i.p. – ustawa z dnia 6 września 2001 r., o dostępie do informacji

publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm.),

k. c. – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r., Kodeks Cywilny (Dz. U. Nr 16, poz.

93 z późn. zm.),

I Sprawy cywilne z udziałem dziennikarzy

1. Przedmiotem zainteresowania i badań Centrum Monitoringu Wolności Prasy

CMWP) były sprawy cywilne, w których powództwa oparto na art. 38 ustawy

w latach 2005 - 2006. Zgodnie z art. 38 ust 1 prawa prasowego,

„odpowiedzialność cywilną za naruszenie prawa spowodowane

opublikowaniem materiału prasowego ponoszą autor, redaktor lub inna osoba,

którzy spowodowali opublikowania tego materiału; nie wyłącza to

odpowiedzialności wydawcy. W zakresie odpowiedzialności majątkowej

odpowiedzialność tych osób jest solidarna.” Powyższy przepis, z mocy art. 38

ust 2 ustawy stosuje się odpowiednio do odpowiedzialności cywilnej za

naruszenie prawa spowodowane ujawnieniem materiału prasowego przed jego

publikacją.

2. W celu uzyskania stosownych danych CMWP wystąpiło do wszystkich

okręgów sądowych w kraju z prośbą o udostępnienie danych statystycznych w

zakresie ilości spraw z art. 38 ustawy oraz w zakresie wyników jakimi

zakończyły się postępowania sądowe w tych sprawach.

3. Odpowiedź otrzymano z 44 okręgów sądowych.

4. Z uzyskanych danych wynika, iż w czasie objętym badaniem do sądów z 22

okręgów sądowych trafiło 438 spraw z art. 38 ustawy. W pozostałych 22

okręgach nikt nie wniósł powództw opartych o w/w przepis.

5. Najwięcej spraw wynikających z art. 38 ustawy było prowadzono w sądach

okręgu warszawskiego (259), warszawsko – praskiego (45), lubelskiego (30),

kieleckiego i katowickiego (po 18), wrocławskiego (13), szczecińskiego (11),

koszalińskiego (9), słupskiego (6), kaliskiego (5), konińskiego, rzeszowskiego

(po 3), siedleckiego, nowosądeckiego, gorzowskiego, toruńskiego (po 2) oraz

tarnobrzeskiego, legnickiego, suwalskiego, łomżyńskiego, łódzkiego (po 1).

6. według danych, którymi dysponujemy z zarejestrowanych 438 spraw z art. 38

ustawy do chwili obecnej 66 nie zostało jeszcze rozpatrzonych, w 3 zawieszono

postępowanie, 4 zostały przekazane do innych sądów wg. właściwości. W 34

przypadkach powództwa zostały uwzględnione, zaś oddalone w 50

przypadkach. Ponadto, w 15 przypadkach sądy zwróciły pozwy. W 76

przypadkach postępowanie zostało umorzone, przy czym liczba ta obejmuje

również przypadki, w których została zawarta ugoda. 18 spraw zostało

rozstrzygniętych w inny sposób tzn. zostały opublikowane przeprosiny,

opublikowano orzeczenie lub naprawiono szkodę.

7. Optymistycznym faktem jest duża liczba zawartych ugód i opublikowanych

przeprosin / inaczej zakończone postępowania / co wskazuje na dążenie stron

do polubownego zakończenia postępowania.

II Sprawy karne z udziałem dziennikarzy

1. Sprawy karne z udziałem dziennikarzy obejmują postępowania z art. 43, 44, 46,

49 ustawy Prawo prasowe art. 212 k. k., art. 265 k. k. Poniżej zostaną

omówione poszczególne postępowania wraz z ich rezultatami.

2. Do sądów wpłynęły 2 sprawy z art. 43 ustawy Prawo prasowe Zgodnie z treścią

tego przepisu „Kto używa przemocy lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia

dziennikarza do opublikowania lub zaniechania opublikowania materiału

prasowego albo do podjęcia lub zaniechania interwencji prasowej podlega karze

pozbawienia wolności do lat 3.” W latach 2005 – 2006 umorzono jedno

postępowanie z art. 43 ustawy, w dwóch sprawach z art. 43 ustawy wydano

wyroki uniewinniające.

3. W sądach prowadzono 46 postępowań z art. 46 ustawy Prawo prasowe. Przepis

ten stanowi w ustępie pierwszym, iż „Kto wbrew obowiązkowi wynikającemu z

ustawy uchyla się od opublikowania sprostowania lub odpowiedzi, o których

mowa w art. 31 ustawy, albo publikuje takie sprostowanie lub odpowiedź

wbrew warunkom określonym w ustawie – podlega grzywnie albo karze

ograniczenia wolności”, Ponadto, zgodnie z art. 46 ustęp 2, „jeśli

pokrzywdzonym jest osoba fizyczna, ściganie odbywa się z oskarżenia

prywatnego”. W przypadku postępowań sądowych o popełnienie czynu

zabronionego opisanego w tym przepisie w 9 przypadkach umorzono

postępowanie karne, w 1 przypadku warunkowo umorzono postępowanie, w 2

przypadkach wydano wyroki uniewinniające, a w 2 przypadkach został wydany

wyrok skazujący. W 9 sprawach postępowanie przed sądem jeszcze się toczy, a

3 zostały przekazane wg. właściwości. Warto dodać, że ust 1 omawianego

przepisu jest niezgodny z Konstytucją w związku z art. 32 ust 6 ustawy w

zakresie w jakim nie definiuje pojęcia sprostowania i odpowiedzi, zakazuje pod

groźba kary komentowania tekstu sprostowania w tym samym numerze lub

audycji, w której sprostowanie to zostało opublikowane – por. wyrok Trybunału

Konstytucyjnego P 2/03 z dnia 5 maja 2004 opublikowany w Dz. U. z 2004 r.,

Nr 111, poz. 1181. W ustępie 2 art. 46 ustawy, słowa „jeśli pokrzywdzonym

jest osoba fizyczna”, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lutego

2005 r., sygn akt K 10/04 zostały uznane za niezgodne z art. 32 Konstytucji.

Wyrok ten został opublikowany w Dz. U. z 2005 r., Nr 39, poz. 377.

4. Zapadły również 2 orzeczenia w postępowaniach z art. 49 ustawy Prawo

prasowe. Zgodnie z art. 49 ustawy „Kto narusza przepisy art. 3, 11 ust 2 , art.

14, 15 ust 2 i art. 27 podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

Przepis ten poddaje sankcjom karnym naruszenie kilku sfer prawa prasowego.

Art. 3 ustawy stanowi, iż pracownik poligrafii oraz kolportażu nie może

ograniczać ani w jakikolwiek inny sposób utrudniać drukowania i nabywania

przyjętych przez przedsiębiorstwo do druku i rozpowszechniania dzienników,

czasopism lub innych publikacji prasowych z powodu ich linii programowej

albo treści.”

Z kolei art. 11 ust 2 ustawy stanowi, iż informacji dziennikarzowi w imieniu

jednostek organizacyjnych są obowiązani udzielać kierownicy tych jednostek,

ich zastępcy, rzecznicy prasowi lub inne upoważnione osoby, w granicach

obowiązków powierzonych im w tym zakresie.

Art. 14 ustawy z kolei dotyczy różnych kwestii związanych m. in. z publikacją

informacji. I tak, zgodnie z ust 1 omawianego przepisu publikowanie lub

rozpowszechnianie w inny sposób informacji utrwalonych za pomocą zapisów

fonicznych i wizualnych wymaga zgody osób udzielających informacji.

Ponadto, na podstawie art. 14 ust 2 dziennikarz nie może odmówić osobie

udzielającej informacji autoryzacji dosłownie cytowanej wypowiedzi, o ile nie

była ona uprzednio publikowana. Osobie udzielającej informacji z kolei art. 14

ust 3 przyznaje prawo zastrzeżenia z ważnych powodów społecznych lub

osobistych terminu i zakresu jej opublikowania.

Na mocy art. 14 ust 4 stanowi, iż udzielenia informacji nie można uzależniać, z

zastrzeżeniem wynikającym z art. 14 ust. 2, od sposobu jej skomentowania lub

uzgodnienia tekstu wypowiedzi dziennikarskiej. Dziennikarz nie może

opublikować informacji, jeżeli osoba udzielająca jej zastrzegła to ze względu na

tajemnicę służbową lub zawodową (art. 14 ust 5). Ustęp 6 omawianego

przepisu wprowadza zaś zakaz, zgodnie z którym, nie wolno bez zgody osoby

zainteresowanej publikować informacji oraz danych dotyczących prywatnej

sfery życia, chyba że wiąże się to bezpośrednio z działalnością publiczną danej

osoby. Ponadto art. 49 ustawy penalizuje naruszenie tajemnicy dziennikarskiej

zapisanej w art. 15 ust 2 ustawy.

Karalne, zgodnie z treścią art. 49 ustawy w zw. z art. 27 ustawy jest również

naruszenie obowiązku polegającego na konieczności umieszczeniu w każdym

egzemplarzu druków periodycznych, serwisów agencyjnych oraz innych

podobnych druków prasowych w widocznym i zwyczajowo przyjętym miejscu

następujących danych:

1) nazwy i adresu wydawcy lub innego właściwego organu,

2) adresu redakcji oraz imienia i nazwiska redaktora naczelnego,

3) miejsca i daty wydania,

4) nazwy zakładu wykonującego dany druk prasowy,

5) międzynarodowego znaku informacyjnego,

6) bieżącej numeracji.

Warto przypomnieć jeszcze, że naruszenia w/w przepisów zagrożone są jedynie sankcją w

postaci alternatywnie: grzywny lub ograniczenia wolności. W przypadku postępowań

karnych prowadzonych na podstawie art. 49 ustawy w jednym przypadku został wydany

wyrok skazujący, zaś w jednym wyrok uniewinniający, 2 sprawy jeszcze się toczą.

5. W sądach wpłynęło oraz było prowadzono 402 postępowania z art. 212 k. k. Zgodnie z art.

212 § 1 k. k., kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę

organizacyjną nie mającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które

mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: