Zagadnienie Rządu - 1927.pdf - Endecja - FikuPliku

Zagadnienie Rz¹du - 1927

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software

http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

Tekst pochodzi ze strony http://www.romandmowski.pl/ .

Zagadnienie Rz¹du - 1927

ZAGADNIENIE RZ¥DU

I. Bankructwo zasad rewolucji francuskiej

Pierwszy i najwa¿niejszy cel polityki - wytworzenie rz¹du zdolnego sprostaæ politycznym i

gospodarczym zadaniom pañstwa - stał siê dziœ dla narodów europejskich bardzo trudny do

osi¹gniêcia, trudniejszy ni¿ kiedykolwiek.

Dotychczasowy ustrój pañstw i system rz¹dzenia nimi uwidacznia coraz wyraŸniejsze

oznaki rozkładu, poło¿enie ich wewnêtrzne staje siê coraz bardziej zawikłane, a bezradna

myœl polityczna narodów niezdolna jest znaleŸæ z niego wyjœcia.

Myœliciele polityczni z ró¿nych obozów od pewnego czasu stwierdzaj¹, przewa¿nie jeszcze

bardzo nieœmiało, ¿e mamy tu do czynienia z bankructwem zasad politycznych, które przez

cały wiek XIX i pocz¹tek XX-go szerzyły siê w œwiecie naszej cywilizacji, a¿ wreszcie

podbiły cał¹ Europê, zasad, które zazwyczaj nazywamy zasadami rewolucji francuskiej.

Wiek XIX walczył o wyzwolenie jednostki ludzkiej z wiêzów politycznych, religijnych,

obyczajowych, przeciwstawił j¹ społeczeñstwu i pañstwu, z praw jednostki uczynił

podwalinê bytu zbiorowego.

Nie tu miejsce na zastanawianie siê nad Ÿródłami tego potê¿nego pr¹du, który przeobraził

gruntownie cał¹ Europê. Do historyków nale¿y wyjaœnienie, w jakiej mierze zło¿yły siê nañ

procesy gospodarcze i społeczne, w jakiej filozofia XVIII wieku idealizuj¹ca jednostkê

ludzk¹, w jakiej wreszcie planowa, a nie badana dotychczas metodycznie, zarówno co do

celów, jak co do sposobów działania, akcja wolnomularstwa, które zorganizowane w

dzisiejszej postaci w Anglii w pocz¹tku XVIII stulecia, w jego połowie ju¿ rozszerzyło siê

powa¿nie w szeregu krajów europejskich. Nam wystarczy tu stwierdzenie faktu, ¿e

podstaw¹ ustrojów politycznych w ostatnim, dotychczas trwaj¹cym okresie stały siê prawa

jednostki i jej interesy, tak jak je w danych warunkach chciała ona i umiała pojmowaæ.

Zwyciêstwo zasady praw jednostki przeciwstawionej społeczeñstwu poci¹gnêło za sob¹ dwa

skutki: po pierwsze - ł¹czenie siê jednostek, maj¹cych wspólne interesy, ma siê rozumieæ,

interesy materialne, do wspólnej tych interesów obrony, tj. polityka klasowa; po wtóre -

przewaga w ¿yciu pañstwowym tej klasy społecznej, która w danej dobie była zdolna lepiej

siê zorganizowaæ i przedstawiała wiêksz¹ siłê.

St¹d bezpoœrednim nastêpstwem zwyciêstwa praw jednostki w ustroju pañstwa były rz¹dy

kapitalistyczne, wobec tego, i¿ sfery społeczne, przedstawiaj¹ce kapitał, w tym pierwszym

okresie najzdolniejsze były do zorganizowania siê i do zapanowania nad ¿yciem

politycznym krajów. Pañstwo stawało siê coraz bardziej narzêdziem w rêkach kapitału:

instytucje i prawa naginały siê do jego celów, organy pañstwowe broniły w ¿yciu

wewnêtrznym kraju jego interesów, a polityka zewnêtrzna pañstwa uwa¿ała za pierwsze

swe zadanie otwieraæ coraz szersze pole dla jego eksploatacji.

W okresie tych rz¹dów pañstwa stały siê wielkimi ustrojami gospodarczymi, rodzajem

olbrzymich przedsiêbiorstw, ¿yj¹cych w wytê¿onym pomiêdzy sob¹ współzawodnictwie, a

1 z 19

2009-07-03 20:04

http://www.romandmowski.pl/druk.php?dzial=teksty&id=29

Zagadnienie Rz¹du - 1927

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software

http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

sprzyjaj¹ce na całej powierzchni kuli ziemskiej warunki spowodowały ogromne

nagromadzenie bogactw w Europie, zwłaszcza w kilku pañstwach przoduj¹cych w rozwoju

przemysłu i handlu.

W tym wszak¿e tzw. ustroju kapitalistycznym bardzo rychło zaczyna siê organizowaæ

przeciw kapitałowi praca. Utopijny z pocz¹tku całkowicie socjalizm schodzi coraz bardziej

na grunt realny: zasadê praw jednostki rozwija w politykê interesów robotnika, w hasło

walki klas, i organizuje do niej masy robotnicze. Przewodnie idee tego ruchu to ustrój

komunistyczny, rewolucja społeczna, miêdzynarodowa solidarnoœæ proletariatu, w miarê

wszak¿e postêpu walki i w miarê zwiêkszania siê wpływu samych robotników na jej treœæ

zeœrodkowuje siê ona coraz bardziej na bezpoœrednich, najbli¿szych interesach robotnika.

Walka ta sprawia, i¿ rz¹dy kapitalistyczne przechodz¹ w stadium, które by mo¿na nazwaæ

kapitalizmem ograniczonym: ograniczaj¹ go ustêpstwa, wymuszone na pracodawcach

przez zorganizowan¹ akcjê robotnicz¹, oraz przeprowadzone w parlamentach

ustawodawstwo pracy.

Dziêki œwietnemu rozwojowi przemysłu i handlu europejskiego, przy którym pañstwa

europejskie eksploatuj¹ cał¹ powierzchniê kuli ziemskiej, ten system „kapitalizmu

ograniczonego” przedstawia siê jako ustrój nad wyraz pomyœlny, bogactwo krajów

europejskich roœnie do olœniewaj¹cych rozmiarów, wielkie zyski kapitału pobudzaj¹ energiê

i inicjatywê organizatorów ¿ycia gospodarczego, komfort i zbytek klas bogatych dochodzi

do stopy niebywałej, a jednoczeœnie ludnoœæ siê szybko mno¿y, jej dobrobyt i kultura

wzrasta, poziom ¿ycia warstw robotniczych szybko siê podnosi, nêdza zanika.

Jednak¿e wzrost ludnoœci i wzrost jej potrzeb sprawia, ¿e współzawodnictwo miêdzy

pañstwami europejskimi coraz bardziej siê zaostrza, utrzymanie przez poszczególne

pañstwa tempa rozwoju gospodarczego staje siê coraz trudniejsze, a trudnoœæ tê zwiêksza

groŸne dla Europy zjawisko - ukazanie siê współzawodników w innych czêœciach œwiata,

najpierw Stanów Zjednoczonych, potem Japonii, obok których i inne pañstwa zamorskie

zaczynaj¹ wchodziæ na drogê uprzemysłowienia.

To przede wszystkim zaostrzenie współzawodnictwa doprowadziło do niebywałej katastrofy,

do czteroletniej z gór¹ wojny œwiatowej.

Wojna œwiatowa poci¹gnêła za sob¹ dwa przede wszystkim doniosłe skutki: z jednej strony

- wstrz¹œniênie dotychczasowym ustrojem gospodarstwa œwiata, w pewnej mierze jego

wywrócenie, wysuniêcie siê Stanów Zjednoczonych na stanowisko głównej potêgi

ekonomicznej w œwiecie, zwiêkszenie tempa postêpu uprzemysłowienia w całym szeregu

krajów pozaeuropejskich, nagłe zubo¿enie Europy i zmniejszenie siê pola dla prowadzonej

przez ni¹ eksploatacji, st¹d spadek jej wytwórczoœci i ostre formy przybieraj¹ce zjawisko

przeludnienia; z drugiej - wzrost siły organizacji pracy przeciw kapitałowi, zwiêkszenie

wpływów socjalizmu na rz¹dy, a w szeregu pañstw nast¹pienie wprost rz¹dów

socjalistycznych.

Nie licz¹c innych, mniejszych prób, socjalizm tylko w Rosji wszedł na drogê realizowania

swoich wielkich celów, które od pocz¹tku głosił: dokonał rewolucji społecznej i ustanowił

dyktaturê partii pod firm¹ „dyktatury proletariatu”, nie zdoławszy zreszt¹ zaprowadziæ

ustroju komunistycznego. W krajach wy¿ej cywilizowanych i bardziej gospodarczo

rozwiniêtych oparł siê on naciskowi ¿ywiołów komunistycznych i postanowił kontynuowaæ

system „kapitalizmu ograniczonego”, z tym wszak¿e, ¿eby go coraz bardziej ograniczaæ.

2 z 19

2009-07-03 20:04

http://www.romandmowski.pl/druk.php?dzial=teksty&id=29

Zagadnienie Rz¹du - 1927

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software

http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

Socjaliœci zachodnioeuropejscy, nawet tam gdzie wziêli rz¹dy w rêce, nie pokusili siê o

upañstwowienie przedsiêbiorstw, a tam gdzie chcieli to robiæ, rezultaty rychło ich od tego

odstraszyły. Gorsze bez porównania funkcjonowanie istniej¹cych przedsiêbiorstw

pañstwowych od prywatnych wskazało im, ¿e w tym trudnym dla utrzymania sumy

wytwórczoœci okresie próby upañstwowienia przedsiêbiorstw na szersz¹ skalê

sprowadziłyby rychły jej upadek i, co za tym idzie, ogłodzenie mas pracuj¹cych. Pogodzili

siê tedy z musu z istnieniem przedsiêbiorstw prywatnych, z prywatnym kapitałem, z

prywatn¹ własnoœci¹ ziemi, fabryk, kopalñ, narzêdzi pracy. Odst¹pili od wielkich haseł,

które przez trzy æwierci stulecia głosili masom na wiecach i rozwijali w swej literaturze

zarówno agitacyjnej, jak i teoretycznej. Nie mog¹ natomiast odst¹piæ od programu swych

¿¹dañ bie¿¹cych, stanowi¹cego racjê istnienia partii, a gdyby nawet chcieli, uniemo¿liwiłby

im to nacisk zorganizowanych robotników, którzy bez wzglêdu na to, czy siê organizuj¹

pod hasłami socjalistycznymi, chrzeœcijañskimi czy narodowymi, zawsze z natury rzeczy

mocno stoj¹ przy obronie swych bezpoœrednich interesów przeciw kapitałowi.

St¹d dziœ we wszystkich prawie pañstwach europejskich - zarówno tam gdzie rz¹dy s¹ w

rêkach socjalistycznych, jak tam gdzie ¿ywioły socjalistyczne lub im pokrewne, jakkolwiek

na ró¿nych punktach im siê przeciwstawiaj¹ce, stanowi¹ du¿¹ zorganizowan¹ siłê i zdolne

s¹ powa¿ny nacisk na rz¹dy wywieraæ - od chwili zakoñczenia wojny œwiatowej

wykonywanie praktycznego programu socjalistycznego odbywa siê w przyspieszonym

tempie, przy słabej na ogół obronie ze strony kapitału, który zdobywa siê na wiêksz¹

energiê w walce dopiero wtedy, gdy ju¿ ma nó¿ na gardle, jak np. w sprawie strajku

wêglowego w Anglii.

Ustawodawstwo pracy, redukuj¹ce jej iloœæ i prowadz¹ce do zwiêkszenia płac,

umo¿liwiaj¹ce jej dowolne przerywanie oraz przenoszenie panowania nad organizacj¹

pracy do zwi¹zków zawodowych, stało siê ju¿ niewzruszon¹ podstaw¹ polityki społecznej.

Obok rzeczy koniecznych ze stanowiska zdrowia społecznego zawiera ono cały szereg

pierwiastków dezorganizuj¹cych i hamuj¹cych, a czasami wprost zabijaj¹cych wytwórczoœæ,

oraz powoduj¹cych niezdrowe funkcjonowanie instytucji u¿ytecznoœci publicznej. Z drugiej

strony, d¹¿eniem stronnictw socjalistycznych i im pokrewnych, a nawet warstw, na których

siê one opieraj¹, jest obarczenie pañstwa i ciał samorz¹du miejscowego całym szeregiem

nowych obowi¹zków oraz tworzenie instytucji opieki społecznej, co powoduje niesłychany

rozrost bud¿etu pañstwa i samorz¹dów, a obok tego powstawanie i rozrost bud¿etów

pomienionych instytucji opieki. Ciê¿ar utrzymania tych bud¿etów parlamenty przerzucaj¹

w głównej mierze na kapitał i to głównie kapitał wytwórczy.

System „kapitalizmu ograniczonego" w obecnym swoim stadium, tolerowanym przez

dzisiejszy socjalizm, polega tedy na nastêpuj¹cym:

organizacja wytwórczoœci kraju, a wiêc sprawa wy¿ywienia i dobrobytu ludnoœci,

pozostawiona jest kapitałowi prywatnemu, pañstwo bowiem nie jest zdolne wytwórczoœci

nale¿ycie zorganizowaæ (co siê okazuje w Rosji, pomimo ¿e to kraj z wzglêdnie mało

skomplikowanym ustrojem gospodarczym, a st¹d z mniejszymi znacznie jego

wymaganiami od zachodnioeuropejskich);

działalnoœæ kapitału ograniczona jest ustawodawstwem pracy, którego charakter w

znacznej czêœci jest taki, ¿e dezorganizuje ono i hamuje wytwórczoœæ; wreszcie

kapitał prywatny obarczony jest takimi ciê¿arami, które go niszcz¹, tote¿ maleje on,

3 z 19

2009-07-03 20:04

http://www.romandmowski.pl/druk.php?dzial=teksty&id=29

Zagadnienie Rz¹du - 1927

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software

http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

zanika ju¿ z dnia na dzieñ w niektórych krajach europejskich. Krótko mówi¹c: bez

wytwórczoœci nie ma chleba, masom grozi nêdza; bez kapitału prywatnego nie ma

wytwórczoœci; a kapitał ginie.

To jest wynik, do którego doprowadziła polityka klasowa. Organizacja polityki klasowej

okazała siê zorganizowanym samobójstwem narodów europejskich.

Słusznie mówi siê, ¿e gdyby kapitalista rozumiał, w jakiej mierze korzyœæ jego zale¿y od

dobra robotników, i gdyby robotnik rozumiał, w jakiej mierze jego dobro zale¿y od

pomyœlnego rozwoju przedsiêbiorstwa, w którym pracuje, i w ogóle wytwórczoœæ od

kapitału, główne trudnoœci obecnego systemu byłyby usuniête. Niestety, osi¹gniêcie tego

jest niemo¿liwe. Nawet wzglêdnie bardzo oœwieceni i kulturalni ludzie, i z natury wcale

nieŸli, ludzie rozumiej¹cy wiele przy dyskusji o sprawach ogólnych, gdy idzie o ich interesy

osobiste, widz¹ przede wszystkim dzisiejsz¹, bezpoœredni¹ swoj¹ korzyœæ czy stratê i

wszystko robi¹, by tê korzyœæ osi¹gn¹æ, a straty unikn¹æ bez wzglêdu na to, jak to siê

odbije na poło¿eniu ogólnym, a nawet na ich własnej przyszłoœci. To jest realny fakt, z

którym siê trzeba liczyæ, wszelkie zaœ „gdyby" w rodzaju powy¿szego nale¿¹ do dziedziny

utopii.

Wiele siê mówi dziœ o bankructwie parlamentaryzmu. Niew¹tpliwie ustrój reprezentacyjny

w tej postaci, do której w Europie doszedł, przy której rz¹dy wychodz¹ z parlamentu i

przez parlament s¹ w ka¿dej chwili obalane, coraz mniej wytrzymuje krytykê. Kierowanie

polityk¹ pañstwa w całoœci i w poszczególnych jej działach oddaje siê ludziom

niekompetentnym, czêsto wprost nieinteligentnym, których cał¹ kwalifikacj¹ jest zdolnoœæ

demagogiczna lub zrêcznoœæ w intrygach, którym wszystko jedno jest, co im powierz¹ -

handel i przemysł, oœwiatê czy marynarkê, byleby zostali ministrami; w chwilach zaœ

najwa¿niejszych dla losów pañstwa brak jednego głosu wiêkszoœci wywołuje kryzys i

pañstwo pozostaje na krótszy lub dłu¿szy czas bez rz¹du; po załatwieniu zaœ kryzysu

przychodzi nowy rz¹d, który w mniejszej lub wiêkszej czêœci nagle wywraca to, co

poprzedni zrobił. Ten system coraz surowiej jest s¹dzony przez ludzi myœl¹cych i coraz

powszechniej go siê uwa¿a za klêskê krajów europejskich. Bankructwo wszak¿e polityczne

Europy le¿y głêbiej.

Zbankrutowała polityka klasowa.

� ródłem polityki klasowej było oparcie ustroju politycznego pañstw wył¹cznie na prawach

jednostki, przeciwstawionej społeczeñstwu. Wbrew temu, co o niej twierdzili filozofowie

XVIII wieku, przeciêtna jednostka ludzka, wyzwolona z wiêzów religijnych i społecznych,

kieruje siê przede wszystkim swymi bezpoœrednimi, na krótk¹ odległoœæ widzianymi

interesami materialnymi. Uczynienie tedy jej podstaw¹ bytu pañstwowego musiało

poci¹gn¹æ za sob¹ w ¿yciu politycznym zapanowanie polityki klasowej, w ¿yciu zaœ

moralnym skrajne zmaterializowanie.

Zbankrutowała zasada praw jednostki, tak pojêta, jak j¹ pojêła rewolucja francuska.

Nie trzeba zapominaæ, ¿e nasza cywilizacja, cywilizacja rzymska, wielkoœæ swoj¹, sw¹

wy¿szoœæ nad wszystkimi innymi zawdziêcza przede wszystkim temu, ¿e podniosła

jednostkê ludzk¹ i uczyniła j¹ przedmiotem prawa; nasza zaœ religia, religia

chrzeœcijañska, jest religi¹ jednostki, ma w pieczy indywidualn¹ duszê ludzk¹ i kształci jej

moraln¹ samoistnoœæ. Jednak¿e cywilizacja ta pojmuje jednostkê w rodzinie i w

społeczeñstwie, a ponad prawa jednostki stawia salus reipublicae - dobro całoœci społecznej

4 z 19

2009-07-03 20:04

http://www.romandmowski.pl/druk.php?dzial=teksty&id=29

Zagadnienie Rz¹du - 1927

http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

i politycznej oraz siłê wêzłów religijnych, moralnych i prawnych, czyni¹cych ze zbiorowiska

ludzkiego jedn¹ całoœæ. Zasada wszak¿e praw jednostki, wyzwolonej z wszelkich

krêpuj¹cych j¹ wiêzów, przeciwstawionej społeczeñstwu i pañstwu - pojmowana, jak j¹

pojêła rewolucja francuska i jak j¹ pojmuje dotychczas wiek XX - jest zabójczym

wypaczeniem podstaw cywilizacji rzymskiej.

Oparłszy na tej zasadzie swój byt polityczny, narody europejskie trac¹ szybko sw¹

spójnoœæ i siłê wewnêtrzn¹, coraz mniej okazuj¹ siê zdolnymi do wytworzenia rz¹du,

umiej¹cego pokierowaæ pañstwem, sprostaæ jego zadaniom politycznym i gospodarczym.

Dziwiæ by siê nale¿ało, ¿e obecny system rz¹dzenia pañstwami nie doprowadził

społeczeñstw europejskich do wiêkszych ni¿ te, których jesteœmy œwiadkami, powikłañ i

katastrof. Ratuje je od nich dotychczas dziedzictwo stuleci, dziedzictwo moralne i prawne,

bêd¹ce wynikiem wiekowej pracy Koœcioła, pañstwa, instytucji prawnych: wytworzyła ona

przez pokolenia w duszach ludzkich mocne instynkty społeczne, których najwiêksza nawet

anarchia w jednym pokoleniu nie mo¿e rozło¿yæ i unicestwiæ. Œwie¿y przykład ich siły

mieliœmy niedawno: nie wszyscy pewnie wiedz¹, ¿e głównym ciosem wymierzonym w

strajk powszechny w Anglii, który ułatwił szybkie jego zakoñczenie, był wyrok jednego

sêdziego w poszczególnej sprawie miêdzy robotnikiem a pracodawc¹, który to sêdzia

zaopiniował, ¿e strajk powszechny jest nielegalny, bo prawo angielskie uznaje tylko strajk,

spowodowany bezpoœrednio zatargiem robotnika z pracodawc¹: robotnik, który strajkuje

bez tego bezpoœredniego powodu, łamie prawo. Rozpowszechnienie tego wyroku od razu

zniechêciło wiêkszoœæ strajkuj¹cych.

Nie we wszystkich krajach europejskich ludnoœæ ma tak silne instynkty prawne: s¹ one tym

silniejsze, im starsza jest cywilizacja, a tak¿e im mniej kraj przechodził najazdów,

zawieruch wewnêtrznych, przerywaj¹cych dobroczynne działanie instytucji cywilizuj¹cych

człowieka. W krajach młodszych cywilizacyjnie oraz posiadaj¹cych burzliwsz¹ przeszłoœæ i

instynkty ludnoœci s¹ słabsze, i instytucje pañstwowe działaj¹ gorzej, czêsto brakiem

konsekwentnej sprawiedliwoœci rozkładaj¹c poczucie prawne, zamiast je umacniaæ.

Zreszt¹ obecny system rz¹dzenia w całej Europie szybko prowadzi do rozkładu wielu

instynktów religijnych, moralnych i społecznych, tego cennego dziedzictwa przeszłoœci, na

którym byt narodów i pañstw siê opiera. Je¿eli piœmiennictwo dzisiejsze roi siê od prac,

analizuj¹cych niebezpieczeñstwa, gro¿¹ce naszej cywilizacji, to pochodzi to - zdaniem

moim - b¹dŸ ze œwiadomego, b¹dŸ z nieuœwiadomionego poczucia, ¿e odbywa siê dziœ w

Europie szybkie anarchizowanie, rozkład instynktów społecznych.

Zanarchizowanym zbiorowiskiem ludzkim, nie bêd¹cym w dostatecznej mierze spójn¹

całoœci¹ społeczn¹, nie zwi¹zanym doœæ silnymi wêzłami religijnymi, moralnymi,

społecznymi, rz¹dziæ mo¿e albo władza, narzucona z zewn¹trz, czyli podbój, albo... tajna

organizacja. Ta właœnie ostatnia jest œrodkiem, przy którego pomocy ratuje siê dzisiejsza

Europa. W ogromnej wiêkszoœci krajów rz¹dy s¹ oparte na tajnej organizacji, na lo¿ach

wolnomularskich. Gdyby nie lo¿e, w niejednym kraju w dzisiejszych warunkach

niepodobna byłoby wprost wytworzyæ rz¹du i utrzymaæ go przy ¿yciu. Daleko id¹ce

kompromisy, czy miêdzy obozami politycznymi, czy miêdzy rozmaitymi interesami

ekonomicznymi, konieczne dziœ do utworzenia rz¹du, bez udziału ló¿ wolnomularskich

okazałyby siê niemo¿liwe.

Trzeba wszak¿e pamiêtaæ, ¿e przy rz¹dach tajnych organizacji rz¹dz¹ właœciwie ci, którzy

za rz¹dy nie bior¹ odpowiedzialnoœci, których ogół nie zna lub ich udziału w rz¹dach nie

5 z 19

2009-07-03 20:04

http://www.romandmowski.pl/druk.php?dzial=teksty&id=29

Zagadnienie Rządu - 1927.pdf

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: