sciagawka.pdf

Ściągawka dla lidera

Lokalnej Grupy Obywatelskiej

Warszawa 2004

Spis treści

ISBN 83-89406-46-2

I. Informacje o projekcie „Lokalne Grupy Obywatelskie” . . . . . . . . 5

II. Informacja o grupach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

III. Korupcja, jej zakres i metody ograniczania . . . . . . . . . . . . . . . . 13

1.Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

2.Zjawisko korupcji z różnych perspektyw . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

3. Przeciwdziałanie korupcji na świecie i w Polsce . . . . . . . . . . 15

4. Opinia publiczna o korupcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20

5. Instytucje międzynarodowe a ograniczanie korupcji . . . . . . . 21

6. Partie polityczne i przedsiębiorcy wobec korupcji . . . . . . . . . 23

7. Zapobieganie korupcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

IV. Korupcja w samorządzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27

V. Regulacje prawne dotyczące przeciwdziałania korupcji

– prezentacja obowiązującego prawa polskiego . . . . . . . . . . . . . 29

1. Co to jest korupcja? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29

2. Regulacje prawne dotyczące poszczególnych zjawisk

korupcyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

3. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47

VI. Nowe regulacje zawarte w ustawie Prawo zamówień

publicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49

VII. Dostęp do informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55

1. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55

2. Dostęp do informacji – uwarunkowania. . . . . . . . . . . . . . . . . 56

3. Sposoby dostępu do informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65

VIII. Model Przejrzystej Gminy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68

Opis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70

IX. Dlaczego warto stworzyć grupę? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87

X. Rozwiązywanie konfliktów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95

XI. Naprawianie małych ojczyzn - lokalne dziennikarstwo . . . . . . . 99

Stan prawny publikacji na dzień 1 stycznia 2005 r.

Tytuły zeszytów w serii:

Seria Ściągawka z demokracji

Obywatelski Poradnik Antykorupcyjny

Zeszyt 1: Zanim zaczniesz działać

Zeszyt 2: Skargi i wnioski

Zeszyt 3: Ściągawka z konstytucji

Zeszyt 4: Postępowanie administracyjne

Ściągawka dla radnego

XII. Działania na rzecz przejrzystości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101

1. Pamiętaj o burzy mózgów. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101

2. Burza mózgów, czyli jakie działania podjąć . . . . . . . . . . . . . 103

3. Działania edukacyjne i informacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106

4. Działania monitorujące i interwencyjne . . . . . . . . . . . . . . . . 120

XIII. Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich . . . 139

XIV. Działania strażnicze za granicą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141

I. Informacje o projekcie „Lokalne Grupy Obywatelskie”

Aby działania na rzecz zmniejszenia korupcji były skuteczne, nie

wystarczą dobre przepisy. Konieczna jest wola do ich realizowania. Po-

litycy zarówno szczebla centralnego, jak i lokalnego będą angażować

się w przedsięwzięcia na rzecz przejrzystości, jeśli będą mieli świado-

mość, że obywatele tego od nich wymagają, że interesują się tym, jak

zarządzane jest dobro publiczne. Dlatego muszą istnieć bardziej lub

mniej sformalizowane grupy aktywnych obywateli świadomych swo-

ich praw i obowiązków. Polskie społeczeństwo obywatelskie jest ciągle

słabe. Poza Programem Przeciw Korupcji istnieje tylko kilka organizacji,

które zajmują się działalnością na rzecz zwiększenia przejrzystości życia

publicznego. Największa z nich – polski oddział Transparency Interna-

tional z założenia nie tworzy filii, czy też oddziałów poza Warszawą.

W momencie rozpoczynania projektu w 2000 r. było tylko kilka mało

znanych inicjatyw lokalnych mających podobne cele. Dlatego uznali-

śmy, że jednym z najważniejszych naszych zadań jest jego wzmocnie-

nie przez wspieranie i inicjowanie powstawania grup obywateli, którzy

promowaliby ideę rzetelności władz, ale także monitorowali i kontrolo-

wali poczynania władz wszelkiego szczebla, a głównie lokalnych.

Jesienią 2000 r. rozpoczęliśmy realizację obliczonego na kilka lat

projektu „Lokalne Grupy Obywatelskie” . Postanowiliśmy w pięciu

rocznych cyklach wyszkolić grupę ok. 70 liderów, którzy następnie

podejmą się zadania utworzenia grup lokalnych w miejscu swojego

zamieszkania. Założyliśmy, że 70 przeszkolonych osób i stworzone

przez nich około 20 grup lokalnych działających w Polsce i współpra-

cujących ze sobą może stanowić „masę krytyczną”, która spowoduje,

że kolejne grupy zaczną tworzyć się samorzutnie.

Grupy lokalne na początku działania otrzymują niewielkie wspar-

cie finansowe przez udział w konkursie o „małe granty”, później mają

działać samodzielnie poszukując wsparcia z różnych źródeł. Mogą za-

wsze liczyć na wsparcie merytoryczne ze strony Programu. Założenie,

że kiedy grupy okrzepną i nabiorą doświadczenia utworzą ogólnopol-

ską sieć Grup Lokalnych, które będą się nawzajem wspierać, a w spra-

wach ponadlokalnych podejmować wspólne akcje, zostało wcielone

w życie w 2003 r. wraz ze stworzeniem Stowarzyszenia Liderów Lokal-

nych Grup Obywatelskich. Dążymy do tego, aby społeczeństwo oby-

watelskie w Polsce uzyskało poważne wzmocnienie w dziedzinie do-

tychczas słabo rozwiniętej – działań obywatelskich w obszarze polity-

ki lokalnej.

Każdy cykl rozpoczyna się trwającym pół roku szkoleniem dla kan-

dydatów na liderów grup lokalnych. Metodologię szkolenia opracował

dr Cezary Trutkowski z Instytutu Socjologii Uniwersytetu Warszawskie-

go. W trakcie pierwszego cyklu, który trwał od listopada 2000 do paź-

dziernika 2001 r. przeszkoliliśmy grupę 12 osób. Sześć comiesięcz-

nych, dwudniowych sesji szkoleniowych obejmowało takie zagadnie-

nia jak: zasady tworzenia grup i kierowania nimi, podstawy negocjacji,

rozwiązywanie konfliktów, wiedza o samorządach oraz prawnych

i społecznych konsekwencjach zjawisk korupcyjnych. Następnie lide-

rzy, bazując na opracowanym – przez doświadczonych praktyków i te-

oretyków samorządu dla Programu Przeciw Korupcji – modelu „Przej-

rzystej Gminy” przygotowali plany działań dla swoich grup lokalnych

na pół roku. Dzięki grantowi przyznanemu przez Ambasadę Brytyjską

grupy uzyskały niewielkie wsparcie finansowe. Pod koniec cyklu odby-

ło się spotkanie podsumowujące prawie roczną pracę. Kontynuację

działań – we współpracy, ale bez codziennej pomocy i wsparcia finan-

sowego ze strony Programu – zapowiedziało 7 grup. Obecnie, z róż-

nym natężeniem, pracują grupy w Jeleniej Górze, Tychach, Nowej So-

li i Warszawie.

Poszczególne grupy podejmują różnorodne działania, m.in. two-

rzą punkty doradztwa dla obywateli nie radzących sobie z załatwia-

niem spraw w urzędach, sprawdzają dostępność informacji publicznej

w lokalnych urzędach, organizują warsztaty, akcje informacyjne,

współpracują ze szkołami i z lokalnymi mediami. Grupa z Tych, przy

współpracy ze Stowarzyszeniem Asocjacje, zrealizowała projekt,

którego rezultatem było opracowanie narzędzia oceniającego przejrzy-

stość procedur przyznawania dotacji samorządowych dla organizacji

pozarządowych.

W grudniu 2001 r. rozpoczęliśmy cykl nieco zmodyfikowanych

szkoleń dla drugiej grupy liczącej 21 osób. Modyfikacja polegała na

wprowadzaniu do każdego szkolenia zagadnień dotyczących skutecz-

nego stosowania istniejących przepisów antykorupcyjnych i położeniu

większego nacisku na współpracę wewnątrz grupy oraz z lokalnymi

partnerami, przede wszystkim mediami. Również te szkolenia zakoń-

czyły się wypracowaniem planu działań lokalnych grup. Działania

podjęły grupy w Świnoujściu, Lidzbarku Warmińskim, Kościanie, Wie-

ruszowie, Wyszkowie, Pułtusku, Opolu, Dębicy, Bystrzycy Kłodzkiej

i Zakopanem. W ostatnim szkoleniu, które miało miejsce we wrześniu

2002 r., uczestniczyli również liderzy przeszkoleni w I turze. Wszyscy

wyrazili chęć nie tylko pozostania w kontakcie ze sobą, ale podjęli

decyzję utworzenia stowarzyszenia grup lokalnych.

Aby pomóc grupom w ich działaniach wydaliśmy serię czterech

broszur „Ściągawka z demokracji – Obywatelski Poradnik Antykorup-

cyjny”, w których w sposób przystępny i praktyczny przedstawiamy,

jak skutecznie i zgodnie z prawem załatwiać sprawy w urzędach.

Pomocą w pracy grup służy również model „Przejrzystej Gminy”

opracowany przez Andrzeja Szeniawskiego przy współpracy prof. dr

hab. Grażyny Prawelskiej-Skrzypek. Model ten przedstawia zasady

przejrzystości, które powinny obowiązywać w działaniach samorządu

terytorialnego i społeczności lokalnej. Na podstawie modelu został

przygotowany kwestionariusz, który pozwala samorządom ocenić,

w jakim stopniu w ich gminie przestrzegane są zasady przejrzystości

działania. Z kwestionariusza mogą skorzystać zarówno władze i urzę-

dnicy samorządowi, jak i obywatele, których interesuje działanie sa-

morządów i chcieliby sprawdzić, czy w ich gminie obowiązują zasady

opisane w modelu.

W czerwcu 2002 r. Program Prawny Fundacji Batorego rozpisał

konkurs grantowy na realizację projektów mających na celu działania

na rzecz ograniczania korupcji. Wpłynęło 12 projektów od grup lokal-

nych. Wsparcie uzyskało 7. Większość miała charakter edukacyjny –

dotyczyła propagowania wiedzy o kosztach korupcji – zwłaszcza

wśród młodzieży. Było też kilka większych projektów, np. grupy z Wie-

ruszowa, która obok wszechstronnych działań edukacyjnych prowa-

dziła także punkt porad prawnych i miała stałą rubrykę w lokalnym ty-

godniku. Konkursy takie były powtarzane także w następnych latach.

W październiku 2002 r. rozpoczęła się trzecia edycja szkoleń,

w której wzięło udział 15 osób. Ich wynikiem było założenie grup w:

Bydgoszczy, Krakowie, Lubaczowie, Lublinie, Oławie oraz Ostrołęce.

Czwarty cykl szkoleń dla liderów grup lokalnych działających na

rzecz przejrzystości życia publicznego odbywał się od października

2003 do września 2004. Ogłaszając rekrutację do kolejnej edycji szko-

leń szukaliśmy osób energicznych, zainteresowanych sprawami pu-

blicznymi (przy czym liderami lokalnych grup obywatelskich nie mogą

być radni, ani urzędnicy samorządowi) mogących poświęcić trochę

czasu na pracę w wolontariacką. Otrzymaliśmy ponad 140 zgłoszeń,

w szkoleniach wzięły udział 23 osoby.

Nowość w programie stanowiła realizacja, już podczas szkolenia,

konkretnego projektu antykorupcyjnego, była nim debata regionalna

o korupcji. Od lutego do kwietnia 2004 r. odbyło się w całej Polsce 14

debat nt. zjawiska korupcji. Liderzy przeszkoleni w IV edycji wraz

z członkami grup podjęli działania w następujących miejscowościach:

Bieruń, Dzierżoniów, Karpacz, Katowice, Kłomnice, Łódź, Morąg,

Oświęcim, Police, Poznań, Płock, Rzeszów, Sosnowiec, Stronie Ślą-

skie, Tarnowiec, Zabierzów. Od 2004 r. osoby, które przejdą z powo-

dzeniem cały cykl szkoleniowy otrzymują dyplom od Programu Prze-

ciw Korupcji.

Dotychczas przeprowadziliśmy cztery cykle szkoleń dla liderów

grup lokalnych działających na rzecz przejrzystości życia publicznego.

Według posiadanych przez nas danych obecnie w Polsce działa trzy-

naście takich grup, a w fazie organizacji jest następnych osiem.

28 września 2003 r. odbyło się spotkanie wszystkich osób, które

do tego czasu ukończyły organizowane przez Program szkolenie.

Omawiano działalność poszczególnych grup oraz planowano wspólne

działania. Uczestnicy spotkania postanowili założyć Stowarzyszenie Li-

derów Lokalnych Grup Obywatelskich – opracowano jego statut i po-

wołano Komitet Założycielski. Stowarzyszenie zostało zarejestrowane

w grudniu 2003 r.

II. Informacja o grupach

W latach 2000-2004 liderzy, którzy przeszli cykl szkoleniowy,

utworzyli 14 Obywatelskich Grup Lokalnych. Oto adresy i działania

podejmowane przez grupy:

Obywatelska Grupa Lokalna w Dębicy

Liderka grupy: Maria Mazur

Obszar działania: edukacja i informacja (konkursy plastyczne, lite-

rackie, propagowanie modelowych rozwiązań na rzecz przejrzystości,

publikacja „Młodzież Przeciw Korupcji” oraz monitorowanie wypełniania

obietnic wyborczych składanych w 2001 roku – konferencja prasowa)

e-mail: ma-ma@poczta.wp.pl

tel. kom. 0 502 548 043

Obywatelska Grupa Lokalna w Gdańsku

Lider grupy: Tadeusz Podymiak

Obszar działania: edukacja i informacja (publikacje prasowe, cykl

lekcji, punkt informacyjny w szkole) oraz monitorowanie działań samo-

rządu (wywiady z trzema kandydatami na burmistrza Żukowa)

e-mail: educator@wp.pl

tel: (58) 557 42 76

Kobiórska Grupa Obywatelska

Lider grupy: Ryszard Skrzypiec

Obszar działania: monitoring działania urzędu (publikacja wyni-

ków badań o dostępie do informacji publicznej „Przejrzysta gmina,

organizacje pozarządowe, korupcja”) oraz informacja i edukacja (publi-

kacja „Przejrzysta Gmina – modelowe rozwiązania w zakresie udziela-

nia dotacji podmiotom niepublicznym z budżetów gmin”)

e-mail: rychskr@poczta.onet.pl

„Ośmiorniczki” – artykuł Ryszarda Skrzypca, lidera Kobiórskiej

Grupy Obywatelskiej

„Dialog Obywatelski” – Obywatelska Grupa Lokalna w Krakowie

Liderka grupy: Sonia Szczepańska

Obszar działania: informacja i edukacja (debata „Polityczne

i społeczne koszty korupcji z perspektywy prawa i etyki”, planowane

działania: roczny program antykorupcyjnej edukacji prawnej

„Wiedzieć, by nie dać”)

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: