zzy_geje_i _lesbijki _sa_trudnymi_pacjentami.pdf

Jarosław Ryszard Romaniuk

Czy geje i lesbijki są

trudnymi pacjentami

Należy traktować ich tak jak tego chcą, chociaż sami

możemy mieć inne zdanie. I przede wszystkim

pomagać im w tym, z czym do nas przychodzą. Jeżeli

ich problemem jest alkoholizm, należy pomagać im

tak samo jak innym alkoholikom.

W rozmowie z Renatą Durdą opublikowanej w poprzednim numerze TUW,

mówiąc o tzw. pacjentach trudnych wymieniłem również gejów i lesbijki.

Ten skrót myślowy wymaga wyjaśnienia. Geje, lesbijki i biseksualiści

(GLiB) nie są "trudni". Są trudnymi pacjentami służby zdrowia czy też

trudnymi klientami pomocy społecznej ze względu na specyficzne

stereotypy, poprzez które społeczeństwo lub pewne jego grupy patrzą na

populację GLiB. Poziom wiedzy o tej populacji pacjentów wpływa na to jak

są oni traktowani przez osoby, których zadaniem jest pomoc ludziom.

Twierdzenie odwrotne jest również prawdziwe: to w jaki sposób służba

zdrowia czy pomoc społeczna (dalej nazywane razem: służby społeczne)

traktują klientów GLiB, w takim stopniu GLiB będą odnosić się do służb

społecznych.

Chciałbym omówić relacje między społeczeństwem a populacją GLiB oraz

jej znaczenie dla relacji między służbami społecznymi a klientami GLiB.

Według najnowszych badań najbezpieczniej jest założyć, że

uwarunkowania orientacji seksualnej kształtują się na podłożu

genetycznym lub w okresie płodowym, w każdym razie na tyle wcześnie w

okresie rozwojowym, że wyklucza to jakąkolwiek możliwość świadomego

wyboru. I tak dochodzimy do najważniejszej informacji: orientacja

seksualna nie jest wynikiem świadomego wyboru. Nie będę w tym tekście

omawiał zachowań homoseksualnych, które w niektórych okolicznościach

wykazują osoby o orientacji heteroseksualnej. Skupiam się wyłącznie na

osobach o orientacji homoseksualnej.

Uprzedzenia i ignorancja

W społeczeństwie amerykańskim, w którym rasizm i lęk przed

homoseksualnością (tzw. homofobia) są ciągle obecne, coraz więcej

głosów podnosi się w obronie nastolatków, którzy są gejami lub

lesbijkami, bo to właśnie oni w trudnym okresie dojrzewania dowiadują

się, że są zboczeńcami i nie powinni czuć tego, co czują. Gdy

społeczeństwo przygotowuje młodych ludzi do życia w rodzinie, młodzi

GLiB są piętnowani i pozostawieni bez żadnego wsparcia. W zeszłym roku,

do wielu obrońców dzieci GLiB dołączył się Kongres Biskupów

Amerykańskich. Skąd ten zwrot? Okazało się, że orientacja seksualna GLiB

była powodem (udokumentowanym) 30% wszystkich samobójstw

młodych ludzi. Młodzi geje i lesbijki dwa do trzech razy częściej usiłują

popełnić samobójstwo niż reszta nastolatków, 40% wszystkich GLiB

nastolatków przynajmniej raz uciekało z domu. W Seattle w stanie

Washington 40% młodzieży z ulicy to populacja GLiB. Oszacowano, że

problemy populacji GLiB dotyczą trzech do dziewięciu uczniów w

trzydziestosobowej klasie (4-10% nastolatków są GLiB, 4-10% mają

rodzeństwo GLiB, 1-2% nastolatków ma jednego z rodziców GLiB). W

Cleveland w Ohio, skąd piszę ten list, rok temu młody chłopak popełnił

samobójstwo, gdyż nieszczęśliwie zakochał się w swoim koledze. Oprócz

szykan rówieśników, nie spotkał się z żadną pomocą ze strony szkoły.

Jego matka jest teraz znaną aktywistką na rzecz obrońców młodzieży

GLiB. Niestety, wielu rodziców za późno uświadamia sobie cenę jaką płacą

za swoje uprzedzenia i ignorancje. A przecież każdy rodzic musi sobie

zadać pytanie: jak pomogę swojemu dziecku, gdy się okaże, że jest gejem

lub lesbijką? W przypadku chłopca z Cleveland miłość matki nie zapobiegła

wypadkowi.

Postawy negatywne lub wręcz wrogie społeczeństw zachodnich w stosunku

do homoseksualnej mniejszości mają długą historię i niechlubną tradycję.

Bazują one na propagandowym, niczym nie popartym twierdzeniu, że

homoseksualizm jest sprawą wyboru, a GLiB żądają specjalnych praw.

Nielepsze są tzw. liberalne postawy tolerancji, jak również pseudonaukowe

lub religijne dowody (sic!) na chorą, zboczoną lub grzeszną naturę gejów i

lesbijek. Tego typu poglądy były zawsze przyczyną szykan wobec GLiB.

Zadałem wielu GLiB pytanie: od kiedy wiesz, że jesteś gejem/lesbijką?

Odpowiedź zawsze podawana jest ze śmiechem: od zawsze! To typowy

śmiech przez łzy. Poczucie inności GLiB mają od dzieciństwa. Chłopcy,

którzy często mają zainteresowania bardziej "dziewczyńskie" i dziewczęta,

które konkurują z chłopcami. Jeszcze zanim zrozumieją, że kochają kogoś

takiego samego jak oni, zanim zainteresują się seksualnością. Ale bywa i

tak, że gejem jest sportowiec, mistrz olimpijski, mechanik samochodowy

czy polityk. Nie ma reguły, nie ma prostej odpowiedzi: skąd, dlaczego?

Coming out

Największym wydarzeniem w życiu GLiB, jest proces coming out, czyli

ujawnienie własnej orientacji seksualnej. Najpierw GLiB uświadamia to

sobie sam. Proszę wziąć polską encyklopedię, słownik, czy poradnik

medyczny i przeczytać co to jest homoseksualizm. To właśnie w ten

sposób młody GLiB w Polsce dowiaduje się kim jest. Krótko mówiąc,

dowiaduje się, że jest zboczeńcem, dewiantem, odmieńcem. W

purytańskich Stanach takie określenia zostały w 1973 roku wycofane

przez Amerykańskie Stowarzyszenie Psychologów. Uznano, że

homoseksualizm jest jedną z norm seksualności człowieka. Ta zmiana nie

stała się jednak wydarzeniem rewolucyjnym. Nie przyniosła zdecydowanej

zmiany stosunku społeczeństwa do mniejszości GLiB. Rewolucyjne zmiany

są przecież zagrożeniem systemu. Społeczeństwa zachodnie bazują na

istnieniu najmniejszej komórki społecznej - rodziny. Każdy zamach na

rodzinę jest traktowany jako zagrożenie numer jeden. A tak traktowane

jest uznanie homoseksualizmu za normalność.

W zależności od pierwszych przeżyć związanych z uświadamianiem sobie

swojej orientacji seksualnej, proces ujawniania może ulec zwolnieniu lub

zupełnemu zahamowaniu. Panuje przekonanie, że proces coming out

zachodzi przez całe życie GLiB. Najpierw w stosunku do rodziców i

najbliższej rodziny, potem przyjaciół, szkoły i współpracowników. W wieku

dojrzałym organizowanie wspólnego życia z partnerem, wspólnego

mieszkania, posiadanie wspólnych znajomych, załatwianie spraw

formalnych i prawnych. Proces nie ma końca. Interesujące jest, że GLiB

uznają wąski krąg swoich homoseksualnych przyjaciół za rodzinę. Dzieje

się tak, ponieważ ich własna rodzina często ich odrzuca. Czasami rodzice

dopiero przed śmiercią proszą wyklętego syna czy córkę o rozmowę,

czasami GLiB jeszcze po śmierci rodziców szuka akceptacji, której nigdy

nie uzyskał.

Służba społeczna

Czy nie brzmi szyderczo zwrot: służba społeczna dla gejów i lesbijek?

Zapewniam was, że dla GLiB brzmi to szyderczo. Oni przez całe swoje

życie są namawiani do terapii, radzi im się, aby się zmienili, albo

przynajmniej nie mówili o tym, co ich boli. Więc dlaczego mają przyjść do

Pani/Pana gabinetu i nagle zaufać Wam? Tylko dlatego, że życie im

zbrzydło? Że już nie mogą więcej pić? Że narkotyki są za drogie?

Załóżmy, że przyjdą. Wtedy usłyszą pytania: "Czy jest pan żonaty? Czy

ma pan dzieci? A co żona/dziewczyna na to?" I co oni mają zrobić? Być

waszym terapeutą i oswajać was z ideą, że waszym pacjentem może być

gej lub lesbijka? Tłumaczyć, że homoseksualizm nie jest ich problemem?

Że ich problemem jest alkoholizm? Albo depresja? Wstyd? Oni wiedzą, że

nie jest ważne, co wam się powie. Są przekonani, że wcześniej lub później

będziecie ich leczyć z homoseksualizmu. Może dlatego tak nie lubią tego

słowa. Sami siebie nazywają gejami.

Młody GLiB zanim zrozumie co to jest orientacja seksualna, usłyszy od

kolegów i koleżanek, rodziców i innych autorytetów, stereotypowy opis

GLiB. Gdy przyjdzie czas, aby zrozumieć kim jest, za jedyną informację

będzie służył mu stereotyp pedała. I już będzie wiedział kim jest. Będzie

wiedział gdzie pójść, aby spotkać takich samych jak on. Będzie

wykorzystany, poniżony, bez szacunku dla siebie, bez miłości, uciekający

w ciemność i zapomnienie. To nie jest moja przenośnia poetycka. To są

wyniki ankiet przeprowadzonych wśród gejów.

Szacuje się, że 10% społeczeństwa w Stanach dotknięte jest

alkoholizmem. W środowisku GLiB liczba ta rośnie do 30%. Używanie

alkoholu i innych narkotyków w środowisku GLiB jest częstsze niż w całym

społeczeństwie. I tak na przykład według Skinnera (1994) dwa razy więcej

GLiB nastolatków używa marihuany. Badania Garofalo i współpracowników

(1998) pokazały, że liczba młodych GLiB używająca alkoholu jest

dwukrotnie większa, marihuany - trzykrotnie, kokainy - dziesięciokrotnie,

narkotyków wziewnych - dwukrotnie, a podawanych dożylnie -

dziesięciokrotnie większa niż w reszcie społeczeństwa. Te same badania

pokazały również, że pięć razy więcej młodych GLiB nosi ze sobą broń,

opuszcza szkołę, ale również pięć razy częściej jest straszona bronią. Trzy

razy częściej jest uwikłana w bójki, ponad trzy razy częściej usiłuje

popełnić samobójstwo i ponad trzy razy częściej jest ofiarą gwałtów.

Wcześniejsze badania Remafediego (1987) wykazały, że młodzi geje

często mają złe wyniki w szkole (80% badanych), uciekają ze szkoły

(28%), są zatrzymani przez policję (50%), tracą przyjaciela po ujawnieniu

swojej orientacji (42%), zarażają się chorobami wenerycznymi (45%).

Jako główne źródło pomocy wymieniali przyjaciół (93%), tylko 21%

stwierdziło, że znaleźli pomoc u swoich matek, a jeszcze mniej, bo 10% u

swoich ojców. 81% GLiB wierzyło, że ich przyszłość będzie zależeć od

tego, że są gejami. Ale tylko 21% ankietowanych chciałoby być

heteroseksualnymi.

Przekonania i opory

Według Amico i Neisena (1997), dyrektorów dwóch słynnych ośrodków

terapeutycznych dla GLiB w Stanach (PRIDE i New Leaf), dyskryminacja

GLiB jest wynikiem nie tyle homofobii co raczej heteroseksizmu.

Heteroseksizm promuje zachowania i styl życia heteroseksualny i ignoruje

lub marginalizuje inne możliwości ludzkiej seksualności. Amico i Neisen

wymieniają następujące negatywne efekty heteroseksizmu na GLiB:

poczucie niższości i małej wartości, wstyd, negatywna samoocena, życie w

roli ofiary, złość skierowana na siebie i występowanie samodestrukcyjnych

zachowań. Czy nie zastanawia fakt, że przy tak częstym alkoholizmie

obserwowanym wśród GLiB, tak rzadko widzi się ich w placówkach

leczenia uzależnień i innych służb społecznych?

O tym wszystkim powinien wiedzieć terapeuta i każdy pracownik

lecznictwa odwykowego. Powinien również określić własne przekonania w

stosunku do GLiB i własne opory, które czynią pacjentów GLiB pacjentami

"trudnymi". Powinien również znać specyfikę pacjentów GLiB, a do niej

przede wszystkim należy proces ujawniania homoseksualnej orientacji

seksualnej (coming out). Poniżej przedstawię podstawowe założenia

terapii organizowanej w ośrodku PRIDE. Myślę, że ich znajomość pomoże

w wybraniu własnej metody terapeutycznej, specyficznej dla polskich

warunków, w których wychowuje się GLiB.

* * *

Amico, dyrektor PRIDE, powołuje się na teorie Cassa (1979), według

której proces ujawniania ma sześć faz: zagubienia, porównania, tolerancji,

akceptacji, dumy i syntezy. W fazie zagubienia GLiB bardzo interesuje się

tematyką orientacji seksualnych. To wtedy sięga po encyklopedie i słucha

programów telewizyjnych o GLiB. Pojawiają się zaprzeczenia - "tylko po

pijanemu zdarza mi się sypiać z osobą tej samej płci" lub strategia

niewinności - "obudziłem(am) się z nim(nią), nie mam pojęcia jak to się

stało".

W okresie porównania GLiB przyjmuje do wiadomości, że może mieć inną

orientację seksualną niż hetero. Czasami odrzuca resztę społeczeństwa -

"nie możesz mi pomóc jak nie jesteś GLiB". W innym wypadku chociaż

akceptuje swoje zachowania homoseksualne, nie określa się jako GLiB -

"może wyglądam lub zachowuję się jak GLiB, ale nigdy nie śpię z GLiB,

więc nim nie jestem". W pozostałych przypadkach GLiB wewnętrznie

akceptuje swoją inność, ale stara się zachowywać jakby należał do

heteroseksualnej większości: mówi źle o GLiB, zachowuje się jak John

Wayne i bywa, że zakłada rodzinę. To właśnie ci, przepełnieni

zakłamaniem, wstydem i poczuciem winy sięgają najczęściej po alkohol i

narkotyki.

W okresie tolerancji GLiB przestaje zaprzeczać swojej orientacji

seksualnej, a w okresie akceptacji akceptuje ją i szuka kontaktu ze

środowiskiem i kulturą GLiB. Szuka przyjaciół GLiB, chodzi na filmy i

wystawy o tematyce GLiB. Trzeźwy alkoholik przychodzi na mityng

Anonimowych Alkoholików dla GLiB, a szukający pomocy wypytuje się o

terapeutę, który jest przyjazny dla GLiB. W Polsce szuka kontaktów z

ośrodkami Lambda albo Rainbow i czyta "Inaczej".

Aktywiści ośrodków GLiB i autorzy dumnych artykułów do "Inaczej" są w

fazie dumy. Gdy piszę ten list środowisko GLiB w Cleveland szykuje się do

Pride: marszu i festynu GLiB, dnia radości i świętowania swojej inności.

Flagi o kolorach tęczy, koszulki z napisami wyrażającymi dumę, że jest się

gejem/lesbijką/biseksualistą, śpiew i muzyka, przebierańcy i kpiarze

zawładną centrum miasta. Podobne festyny odbywają się w czerwcu na

całym świecie.

Czas syntezy, spokoju, zrównoważenia. W okresie syntezy GLiB włącza się

w życie społeczeństwa zdając sobie sprawę, że heteroseksualna większość

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: