trening zastępowania agresji.pdf
(
71 KB
)
Pobierz
235196593 UNPDF
EDUKACJA, OWIATA, WYCHOWANIE
podstaw metody Treningu Zastêpowa-
nia Agresji le¿y przekonanie, i¿ podsta-
wowymi przyczynami agresywnych zachowañ
s¹ deficyty dotycz¹ce umiejêtnoci kontrolo-
wania w³asnej impulsywnoci, nieznajomoci
lub nieumiejêtnoci zastosowania w ¿yciu in-
nych sposobów zachowania (umiejêtnoci pro-
spo³ecznych) oraz niedostateczny rozwój my-
lenia moralnego, które nie pe³ni roli korygu-
j¹cej wobec niepoprawnych zachowañ.
Podstawowymi zaletami omawianej metody, a
zarazem tym co odró¿nia j¹ od innych programów
aby ka¿dy móg³ aktywnie uczestniczyæ w scenkach
i otrzymywaæ wa¿ne dla siebie informacje zwrotne.
Ka¿d¹ grupê powinno prowadziæ dwóch trenerów.
Jeden prowadzi grupê, obserwuje co siê w niej dzie-
je, wskazuje na poszczególne etapy pracy oraz kie-
ruje zachowaniami uczestników. Aby dobrze wy-
konaæ swoje zadanie, musi byæ na nich bardzo skon-
centrowany. Dlatego potrzebny jest drugi trener, który
przebywaj¹c wród uczestników, pomaga im w od-
grywaniu ról i wspiera ich podczas pracy.
Kolejnym wa¿nym czynnikiem jest liczba i
czêstotliwoæ sesji. Z uwagi na to, ¿e jedn¹ umie-
umiejêtnoci prospo³ecznych, trening z³oci i
trening moralnego rozwoju.
1. Usprawnianie i nabywanie umiejêtno-
ci prospo³ecznych
Trening ma na celu systematyczne uczenie
siê 50 podstawowych prospo³ecznych umiejêt-
noci. Je¿eli z ró¿nych powodów nie mo¿na
æwiczyæ wszystkich 50, wówczas autorzy za-
lecaj¹ koniecznoæ przeæwiczenia zapropono-
wanych przez siebie 20 podstawowych umie-
jêtnoci. Odbywa siê to poprzez:
Trening zastêpowania agresji
(cz. I)
El¿bieta Potempska, Andrzej Ko³odziejczyk
Trening Zastêpowania Agresji jest metod¹ korygowania agresywnych zachowañ u m³odzie¿y, która zosta³a opracowa-
na przez prof. Arnolda Goldsteinca i jego wspó³pracowników pod koniec lat 70. w USA. Metoda, na której opiera siê
trening, wywodzi siê z zasad teorii spo³ecznego uczenia siê. W podejciu tym okrelone s¹ podstawowe kroki po-
zwalaj¹ce na nabywanie danej umiejêtnoci spo³ecznej i ich wypróbowanie podczas odgrywanych scenek.
pracy z agresj¹ jest m.in. mo¿liwoæ zastosowania
jej wobec osób w ró¿nym wieku, o ró¿nym pozio-
mie agresywnoci i dowiadczeniach spo³ecznych.
TZA jest skierowany do szerokiej grupy odbiorców
pocz¹wszy od dzieci w wieku przedszkolnym czy
uczniów szkó³ podstawowych, do destrukcyjnych
grup podkulturowych, czy osób osadzonych w wiê-
zieniach. Kolejn¹ zalet¹ jest jej wieloaspektowoæ i
wyrana strukturalizacja, co u³atwia zarówno ucze-
nie siê, jak i stosowanie nabytej wiedzy w praktyce.
G³ówny nacisk po³o¿ony jest na modelowe
przedstawienie wybranych zachowañ. Uczenie
siê tych zachowañ odbywa siê drog¹ grania ról,
otrzymywania informacji zwrotnych i przeno-
szenia nabytych umiejêtnoci do codziennego
¿ycia. Gdy podstawowe kroki zostan¹ mocno
utrwalone, istnieje prawdopodobieñstwo zasto-
sowania ich w codziennym ¿yciu.
jêtnoæ prospo³eczn¹ powinno siê æwiczyæ pod-
czas jednej lub dwóch sesji, przeciêtny czas pra-
cy z jedn¹ grup¹ nie mo¿e byæ krótszy ni¿ dzie-
siêæ tygodni, przy dwóch spotkaniach tygodnio-
wo. W trakcie jednego spotkania prowadzona jest
praca nad kontrol¹ z³oci oraz rozwojem umie-
jêtnoci prospo³ecznych, za w trakcie drugiego,
praca nad rozwojem moralnym. Optymalny czas
trwania zajêæ wynosi od 6 miesiêcy do 2 lat.
Bardzo wa¿na jest d³ugoæ trwania sesji i ich
lokalizacja. Czas trwania sesji waha siê od jednej
do dwóch godzin. Dla dzieci m³odszych lub silnie
nadpobudliwych, czas ten musi byæ zdecydowa-
nie krótszy. Sala do zajêæ z krzes³ami, tablic¹ i
dobrym owietleniem powinna zapewniaæ spo-
kój oraz sprzyjaæ koncentracji na zadaniach.
Obok kompetencji trenerskich, dobrze przy-
gotowanego miejsca pracy i znajomoci w ob-
rêbie grupy, wa¿na jest motywacja i wybór
umiejêtnoci prospo³ecznych wybranych do
treningu. Trenerom zaleca siê negocjowanie ze-
stawu umiejêtnoci i kolejnoci, w jakiej bêd¹
æwiczone z uczestnikami treningu.
modelowanie, czyli odzwierciedlanie
przez dwóch trenerów zachowañ sk³adaj¹cych
siê na dan¹ umiejêtnoæ, w której uczestnicy
s¹ s³abi lub w ogóle jej nie posiadaj¹.
granie ról polegaj¹ce na przetrenowaniu
w³aciwych spo³ecznych zachowañ. Trenerzy
zachêcaj¹ uczestników do poszukania sytuacji
z w³asnego ¿ycia, w której deficyt danej umie-
jêtnoci by³ nader widoczny.
udzielenie informacji zwrotnych mówi¹-
cych o poprawnoci przedstawionej umiejêtno-
ci ze wzglêdu na wczeniej pokazane zacho-
wania modelowe. Informacje zwrotne udziela-
ne s¹ przez wszystkich po ka¿dym odegraniu
roli. Autorzy programu podkrelaj¹, i¿ istotne
jest to, aby trener skupia³ siê przede wszystkim
na zachowaniach. Zarówno komentarze trene-
ra, jak i osób bior¹cych udzia³ w treningu, po-
winny wskazywaæ na obecnoæ lub brak kon-
kretnych, szczególnych zachowañ.
trenowanie przeniesienia (transfer), tzn.
zachêcanie uczestników do wykorzystania tre-
nowanej umiejêtnoci w codziennym ¿yciu. W
tym celu po ka¿dej scence g³ówny aktor otrzy-
muje Raport z wykonania Zadania Umiejêtno-
ci Spo³ecznych. Podczas sesji wype³nia czêæ
Raportu, który koñczy dopiero, gdy sprawdzi tê
umiejêtnoæ w ¿yciu codziennym. Nastêpnie na
kolejnej sesji przedstawia Raport grupie.
Dobór uczestników
i organizacja treningu
Autorzy TZA podkrelaj¹ wagê niektórych
organizacyjnych za³o¿eñ programu. Od ich po-
strzegania bowiem w du¿ym stopniu zale¿¹
efekty pracy.
Do najwa¿niejszych czynników nale¿y dobór
uczestników i liczba cz³onków grupy, która po-
winna liczyæ nie wiêcej ni¿ 6 do 8 osób. Wa¿ne jest,
Istota programu
TZA sk³ada siê z trzech obszarów, z któ-
rych ka¿dy jest trenowany raz lub dwa razy w
tygodniu. Jest to usprawnianie i nabywanie
6
Remedium GRUDZIEÑ 2001
U
EDUKACJA, OWIATA, WYCHOWANIE
Umiejêtnoci, które s¹ trenowane mo¿na
podzieliæ na szeæ grup:
F
Podstawowe umiejêtnoci spo³eczne
(np. Rozpoczynanie rozmowy, Przedstawianie
siê, Gratulowanie komu).
F
Zaawansowane spo³eczne umiejêtnoci (np.
Proszenie o pomoc, Przepraszanie, Instruowanie).
F
Umiejêtnoci radzenia sobie z uczuciami
(np. Odpowiadanie na z³oæ kogo innego, Wy-
ra¿anie wzruszenia, Radzenie sobie ze strachem).
F
Alternatywne zachowania do agresji (np.
Odpowiadanie na zaczepki, Negocjowanie,
Pomaganie innym).
F
Umiejêtnoci radzenia sobie ze stresem
(np. Radzenie sobie z byciem opuszczonym,
Radzenie sobie z oskar¿eniem, Przygotowanie
siê na stresuj¹c¹ rozmowê).
F
Planowanie umiejêtnoci (np. Stawia-
nie celów, Podejmowanie decyzji, Ustanawia-
nie hierarchii rozwi¹zywanych problemów).
sjê. Poniewa¿ agresywne zachowanie jest wyna-
gradzane w wielu sytuacjach ¿yciowych m³odych
ludzi, mog¹ byæ oni zachêceni do wybierania ta-
kich zachowañ. Dlatego te¿ autorzy uznali, ¿e nie-
zbêdne jest dodanie obszaru zwi¹zanego z warto-
ciami.
cani do odkrywania, ¿e istniej¹ bardziej doj-
rza³e moralnie rozwi¹zania.
Autorzy treningu przygotowali sytuacje do-
tycz¹ce dylematów moralnych. Sytuacje te
maj¹ miejsce w domu, szkole, w grupie itp. Dy-
lematy mo¿na te¿ przedstawiæ w postaci opo-
wiadañ, fragmentów ksi¹¿ek, przez odgrywa-
nie ról.
Opowiadanie obrazuj¹ce dylemat moralny po-
winno zawieraæ postaæ centraln¹, której zacho-
wanie uczestnicy oceniaj¹ pod wzglêdem moral-
nym, koniecznoæ dokonania wyboru moral-
nego, interesy i wartoci moralne bêd¹ce ze sob¹
w konflikcie oraz pytanie co nale¿y w tej sy-
tuacji zrobiæ, maj¹c na celu skupienie dyskusji
wokó³ rozumowania i ocen moralnych.
Strategia treningu Rozwoju Moralnego
sk³ada siê z czterech faz:
Jest to konfrontacja z dylematem moral-
nym cz³onkowie grupy musz¹ rozumieæ na
czym polega problem i w jakim stopniu ma on
odniesienie do ich w³asnego ¿ycia.
Kolejn¹ faz¹ jest stworzenie atmosfery do
podejmowania dojrza³ych moralnie decyzji
prowadz¹cy grupê wspieraj¹ dojrza³oæ mo-
raln¹ niektórych cz³onków grupy podkrelaj¹c
ich pozytywne decyzje i moralnie dojrza³e ro-
zumowanie.
Trzeci¹ faz¹ jest cofniêcie opónieñ w roz-
woju moralnym trenerzy powinni d¹¿yæ do
wykorzystania stworzonej ju¿ atmosfery, tak
aby osoby, które zatrzyma³y siê na pierwszym
lub drugim etapie dosz³y do bardziej dojrza-
³ych moralnie rozwi¹zañ.
Ostatni¹ faz¹ jest ugruntowanie dojrza-
³ych decyzji. Na tym etapie prowadz¹cy po-
magaj¹ ka¿demu uczestnikowi zastanowiæ siê
nad swoim stanowiskiem i wybraæ to uzasad-
nienie, które wydaje mu siê przekonywuj¹ce.
Celem dyskusji nie jest osi¹gniêcie jednomyl-
noci. Dlatego te¿ nale¿y zachêciæ uczestników
do dalszego rozpatrywania problemu moralne-
go w rozmowach z najbli¿szymi i wa¿nymi dla
nich osobami.
W drugiej czêci artyku³u przedstawimy
Czytelnikom badania w zakresie skutecznoci
metody TZA oraz refleksje z dotychczasowej
pracy t¹ metod¹ w Polsce. q
3. Trening Moralnego Rozwoju
Filozofia tego treningu oparta jest na teorii
rozwoju moralnego L. Kohlberga. Wyró¿ni³ on
trzy poziomy rozwoju mylenia moralnego: po-
ziom przedkonwencjonalny, konwencjonal-
ny i pokonwencjonalny. Ka¿de z nich charak-
teryzuje siê okrelonym sposobem mylenia,
w wyniku którego osoba spostrzega problemy
spo³eczne i formu³uje s¹dy moralne. Na pozio-
mie przedkonwencjonalnym jednostka zorien-
towana jest na zaspokajanie w³asnych potrzeb.
W toku rozwoju, czyli na poziomie konwen-
cjonalnym, ten sposób mylenia zostaje zast¹-
piony punktem widzenia cz³onka spo³eczeñ-
stwa, którego zachowanie jest przez innych
aprobowane i którego celem jest podtrzymy-
wanie ³adu i porz¹dku spo³ecznego. Poziom po-
konwencjonalny charakteryzuje siê powrotem
do indywidualnego punktu widzenia opartym
na przekonaniu o wa¿noci powszechnych za-
sad etycznych i poczuciu osobistego wobec
nich zobowi¹zania.
Celem powy¿szego treningu jest cofniêcie
opónieñ w rozwoju moralnym agresywnie za-
chowuj¹cych siê dzieci i m³odzie¿y. W gru-
pach, w których na co dzieñ przebywaj¹, opó-
nienia w rozwoju moralnym s¹ niemo¿liwe do
pokonania, np. dziecko maj¹ce problem z kra-
dzie¿ami i k³amstwami, nie uzyska pomocy od
grupy w której ocena moralna wiêkszoci jej
cz³onków bazuje na poziomie przedkonwen-
cjonalnym.
Wychowanie moralne w programie TZA
oparte jest na jednej strategii: dyskusji o dyle-
matach moralnych.
Podczas tego treningu cz³onkowie grupy
wspierani przez trenerów dyskutuj¹ o dylema-
tach moralnych. Maj¹ mo¿liwoæ wyra¿ania
w³asnych s¹dów oraz zapoznawania siê z in-
nymi sposobami rozwi¹zania problemu. Ponie-
wa¿ zdaniem Kohlberga w ka¿dej grupie s¹
osoby na ró¿nych poziomach rozwoju moral-
nego, prowadz¹cy grupê wspieraj¹ najbardziej
dojrza³e decyzje i ich moralne uzasadnienie.
Pozostali cz³onkowie grupy, dziêki zadawanym
przez trenera odpowiednim pytaniom s¹ pobu-
dzani do dyskusji, ponownego przemylenia
w³asnego rozwi¹zania danej sytuacji i zachê-
2. Trening Kontroli Z³oci
Celem treningu jest nauczenie m³odych lu-
dzi samokontroli z³oci. Uczestnicy przynosz¹
na ka¿de spotkanie opis ostatnio prze¿ytego
dowiadczenia z³oci, co zapisuj¹ w Dzienni-
ku Z³oci. W ci¹gu dziesiêciu tygodni s¹ tre-
nowani w odpowiadaniu na swoje stany z³oci
przy pomocy ³añcucha zachowañ, który zawie-
ra nastêpuj¹ce elementy:
okrelenie zapalników (tzn. tych eks-
tremalnych zdarzeñ oraz wewnêtrznych stanów,
które prowokuj¹ gniewne odpowiedzi).
zidentyfikowanie objawów (tzn. tych indy-
widualnych fizycznych zdarzeñ, takich jak napiêcie
miêni, zaczerwienienie twarzy, zaciskanie piêci),
które umo¿liwiaj¹ m³odej osobie uwiadomienie
sobie, ¿e emocja, której dowiadcza, to z³oæ.
stosowanie upomnieñ (tzn. stwierdzeñ
takiego typu jak, b¹d spokojny, sch³od
siê, uspokój siê, oraz niewrogie wyjanie-
nia zachowañ innych osób).
stosowanie reduktorów (tzn. ró¿nych tech-
nik, które umo¿liwiaj¹ obni¿enie poziomu gniewu,
takich jak: g³êbokie oddychanie, liczenie od ty³u,
wyobra¿anie sobie jakiej spokojnej sytuacji, wy-
obra¿anie sobie odleg³ych konsekwencji zachowañ).
stosowanie samooceny (tzn. uwiadomie-
nie sobie ³añcucha: zapalnik objawy zaniepo-
kojenia upomnienia reduktory oraz wyna-
gradzanie swoich pozytywnych zachowañ).
Andrzej Ko³odziejczyk jest socjologiem, trene-
rem PTP, prezesem Stowarzyszenia Psychoprofilak-
tyki Szkolnej Spójrz inaczej w Starachowicach.
El¿bieta Potempska jest psychologiem i
socjologiem, trenerem PTP i TZA. Pracuje w
IPSiR na UW.
Osoba po przejciu treningu umiejêtnoci oraz
kontroli z³oci jest zdolna do wybrania odpowied-
nich zachowañ w sytuacjach prowokuj¹cych agre-
GRUDZIEÑ 2001 Remedium
7
Plik z chomika:
agacia_
Inne pliki z tego folderu:
trening zastępowania agresji.pdf
(71 KB)
Trening Zastępowanai agresji - metoda ART-u.doc
(66 KB)
PorozumienieBezPrzemocy-MRosenberg.doc
(107 KB)
fragment porozumiewani bez przemocy.pdf
(33 KB)
PRZEKONANIA O SOBIE WSPIERAJĄCE POCZUCIE WŁASNEJ WARTOŚCI.rtf
(3 KB)
Inne foldery tego chomika:
!Tymczasowe
9 zasad dobrego wychowania
animacja spoleczno kulturalna
Arteterapia
Choroby dzieci
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin