Nie istnieje człowiek, sprawa, zjawisko, a nawet żadna rzecz dopóty, dopóki w sposób swoisty nie zostały nazwane. Władzą jest więc moc swoistego nazywania ludzi, spraw, zjawisk i rzeczy tak, aby te określenia przyjęły się powszechnie. Władza nazywa co jest dobre, a co złe, co jest białe, a co czarne, co jest ładne, a co brzydkie, bohaterskie lub zdradzieckie, co służy ludowi i państwu, a co lud i państwo rujnuje; co jest po lewej ręce, a co po prawej, co jest z przodu, a co z tyłu. Władza określa nawet, który bóg jest silny, a który słaby, co należy wywyższać, a co poniżać.
Księga Grzmotów i Błyskawic, rozdział: „O sztuce rządzenia ludźmi"
ROZDZIAŁ PIERWSZY
Opowiada się, że książę Svatopluk, wspomagany przez margrabiego Karlomana, syna Ludwika Teutońskiego, wkroczył do Moraw, ujął swego stryja Rostislava, oślepił go i skazał na niewolę w klasztorze frankijskim. Nie został jednak samowładcą Wielkiej Morawy, jak to sobie zamyślił. Teutończycy sami zamierzali rządzić w tym kraju, osłaniając się jedynie imieniem Svatopluka jak tarczą. Nie ma bowiem na świecie nic bardziej zdradzieckiego od pomocy i przyjaźni Teutończyków. Powstali więc przeciw Karlomanowi wojownicy Wielkiej Morawy, a na ich czele stanął sam Svatopluk, choć za pomoc przeciw Rostislavowi składał mu rozmaite obietnice i przysięgi. Czymże są bowiem przysięgi władców, jeśli nie kurzem, który można z siebie strząsnąć w każdej dogodnej chwili.
I tak, wygnany został z Moraw margrabia Karloman, jego Bawarowie i Alemanowie, księciem zaś całego państwa został Svatopluk. Trzy razy wyruszał przeciw niemu ojciec Karlomana, Ludwik Teutoński, ale za każdym razem, rok po roku, ponosił klęski od Morawian. Aż wreszcie znużony brakiem dobrych rezultatów w wojnie zawarł w zamku w Forcheimie pokój i uznał całkowitą niezależność Wielkiej Morawy i jej władcy Svatopluka. W ten oto sposób na południe od gór Karpatos zrodziło się potężne państwo, które swoim władztwem objęło nie tylko Morawy i kraj Bohemów, ale, jak się powiada, w zależności od niego pozostawały ludy i kraje do Łaby i Soławy na zachodzie, po górny Bug i Styr na wschodzie oraz obszary nad Dunajem i Cisą na południu. Na północy zaś w rozmaitej formie zależności, czy to płacąc trybut czy daniny, byli Ślęzanie i państwo Visulan, ziemie księcia Sandomira, Lędzianie i słynne z bogactwa Państwo Wataja zwane Czerwienią. I jedynie nowo narodzone Państwo Polan nie ulękło się potęgi Svatopluka, nie podporządkowało się jego rozkazom i poleceniom, a choć po dziesięciokroć słabsze – uznane zostało przez Wielką Morawę za samodzielne i samowładne, równe wśród równych.
Opowiada się, że książę Svatopluk nigdy nie przekroczył granicy z Polanami, biegnącej szczytami Gór Wenedyjskich, ponieważ władca Polan, Dago Piastun, życie mu tam uratował, gdy uciekając przed swym stryjem Rostislavem został napadnięty i ograbiony przez Visulan. To Dago Pan i Piastun dał mu żołnierzy, którzy go do Karlomana, do Bawarii, bezpiecznie doprowadzili, przez co historii został nadany taki bieg... jaki został nadany.
W Księdze Grzmotów i Błyskawic, w rozdziale „O sztuce rządzenia ludźmi" powiedziane jest, że „kto buduje swą potęgę na wdzięczności ludu, ten buduje ją na błocie. Kto zaś buduje swoją władzę i moc na wdzięczności innych władców, ten jak gdyby budował swój dom na lodzie i z kawałków lodu". Albowiem wdzięczność władców nie trwa nigdy dłużej niż jeden rok i wraz z wiosną topnieje.
Jak długo Państwo Polan mogło pozostawać bezpieczne od Wielkiej Morawy i kiedy też miał nastąpić dzień, w którym książę Svatopluk zechce także sięgnąć mocą swej władzy aż do brzegów Morza Sarmackiego? Takie to i inne pytania musiał sobie zadawać władca Polan, Dago Pan i Piastun, siedzący w Gnieździe i mający świadomość, że jeszcze wiele lat trzeba, aby posiadał dość wojska i twierdz dla obrony Polan przed Wielką Morawą. Ale czy nie powiedziane zostało, że kto pragnie spokoju od swoich przyjaciół, niechaj spiskuje z ich wrogami?
Opowiada się, że pewnego razu w cesarstwie Franków, po śmierci Karola Łysego, otworzyła się dla Karlomana droga do cesarskiego tronu. Jeszcze bowiem za życia cesarza Ludwika II, który nie miał syna, Ludwik Teutoński otrzymał od swego brata dwukrotnie obietnicę, że dziedzictwo cesarskie przypadnie Karlomanowi. Niestety, gdy zmarł Ludwik II, Karol Łysy, popierany przez papieża, szybciej pospieszył do Starej Romy i dał się koronować na cesarza, ubiegając swego bratanka. Rozpoczęły się więc nowe waśnie i spory w państwie Franków. Wkrótce jednak zmarł Ludwik Teutoński, broniący praw swego syna do tronu cesarza, a później umarł także i nowy cesarz, Karol Łysy. Było tedy dla wielu oczywiste, że nadeszła wreszcie sprawiedliwa chwila, gdy na głowie Karlomana spocznie korona i znowu zjednoczą się Frankowie w jedno ogromne państwo, jak za Karola Wielkiego.
Koronę mógł otrzymać Karloman jedynie w Starej Romie z rąk papieża. Trzystu zbrojnych Lestków na czele z rycerzem imieniem Zdziech wysłał Dago Pan i Piastun do Bawarii, aby wzmocnić armię Karlomana. idącego do Italii po koronę cesarską. Darem złożonym z trzystu Lestków pragnął Dago przypomnieć Karlomanowi o przysięgach, jakie sobie w młodości złożyli oraz chciał dać mu do zrozumienia, że w owym dalekim i dziwnym kraju, gdzie włada Dago, może Karloman zawsze liczyć na życzliwość i zbrojne ramię. Nie mieściło się bowiem Dagonowi w głowie, aby Karloman zdołał zapomnieć o upokorzeniach, jakich doznał od Svatopluka, który go wypędził z Wielkiej Morawy i wymusił na Frankach samodzielność. Potrafił Svatopluk pokonać margrabiego Karlomana i króla Ludwika Teutońskiego. Czy zdoła jednak przeciwstawić się potędze cesarza wszystkich Franków? Uszczuplona więc być może zostanie siła Wielkiej Morawy, a niczego Dago tak bardzo nie pragnął, jak właśnie słabości tego groźnego państwa, z którym przymierze i pokój Polan zbudowane zostały – jak sądził – na błocie lub lodzie.
Po blisko roku powrócił Zdziech do Gniazda, a z nim niespełna stu Lestków – wychudzonych, osłabionych, ledwie trzymających się na nogach. Nie dotarł bowiem Karloman do Starej Romy, nie włożył mu papież korony cesarskiej na głowę. Dziwnym zrządzeniem losu straszliwa zaraza zdziesiątkowała jego armię krocząca do Italii; Karloman doznał paraliżu i nakazał powrót do Bawarii. Odtąd choroba uniemożliwiła mu udział w sprawach państwa, skończyły się marzenia o cesarskiej koronie. Cesarzem został jego brat, Karol Gruby, a jako wyraz pamięci i szacunku dla Karlomana, ofiarował on jego ukochanemu bastardowi, Arnulfowi, górzystą i przepiękną Karyntię.
Na co i na kogo mógł teraz liczyć Dago Pan i Piastun w swych planach osłabienia potęgi Wielkiej Morawy lub utrzymania z nią trwałego pokoju?
Uczyła Księga Grzmotów i Błyskawic, że „jeśli nie można czegoś zmienić, należy to polubić". Dlatego w dzień powrotu Zdziecha i gromadki schorowanych Lestków z dalekiej Italii – wysłał Dago swego kanclerza, Herima, aż do grodu Dowina u ujścia Morawy do Dunaju i poprosił księcia Svatopluka o rękę jego siostrzenicy, Lubuszy, która była jeszcze panną. Dwadzieścia siedem lat jej liczono, co w tamtych czasach czyniło ją niemal starą kobietą, ale wyglądała na znacznie młodszą; była ładną i lubiono ją dla pogodnego usposobienia. Mówiono, że jest chrześcijanką, sam Metody ją chrzcił, Dago Piastun zaś uchodził za poganina. Ale wtedy nie wydawało się to żadną przeszkodą dla niego, tym bardziej że wiara w Chrystusa i dotrzymywanie wierności przykazaniom tak przylegały do Lubuszy, jak jej suknia, to znaczy chętnie ją zdejmowała przy byle jakiej okazji. Słynęły bowiem Morawianki ze skłonności do dobrego jedzenia i wszelkich uciech zmysłowych. A że wiele słyszała Lubusza tak o piękności, jak i o męskiej sile Piastuna, padła do nóg swego stryja, Svatopluka, i poprosiła go, aby poselstwo od Piastuna przyjął i do Państwa Polan pozwolił jej wyjechać, na co on przystał bez żadnego ociągania się, gdyż miłą mu była myśl, że na tronie w Gnieździe zasiądzie Svatoplukowa siostrzenica. Jednocześnie na tajnej naradzie z Herimem uzgodnił Svatopluk w jakim to miesiącu i dniu zza gór Karpatos napadnie na Państwo Visulan i pobije Karaka, aby już nigdy nie dopominał się on o tron w Gnieździe dla dzieci swoich i Helgundy. W ten to sposób umacniał Dago przyjaźń ze Svatoplukiem, pozbywał się swego wroga Karaka i otrzymał zezwolenie na niespodziewane i zdradzieckie zaatakowanie państwa księcia Sandomira, zdobycie Łysogór i całej Ziemi Sandomirskiej aż po San do ujścia rzeki Tanew. Tak więc dzięki małżeństwu z Lubuszą mógł wreszcie Dago znowu nieco poszerzyć granice swego państwa, a ponadto zemścić się na Sandomirze za upokorzenie, jakiego doznał, gdy go poprosił o rękę jednej z córek. Powiada się bowiem wśród ludu, że władca, który nie potrafi nawet po wielu latach zemścić się za zniewagę –jest jak ktoś, kto nie jest zdolny spłacić długu, czyli nie zasługuje na wiarę. Sprawiedliwym bywa tylko ten, który nawet po latach wyrównuje wszelkie rachunki.
Opowiada się więc, że w miesiącu Kwiecień, pamiętnego roku, przez Bramę Morawską i z gór Karpatos spadła na państwo Visulan nawała wojsk księcia Svatopluka, choć książę Karak miał prawo czuć się bezpiecznym od Wielkiej Morawy, płacił jej bowiem trybut i w Svatopluku widział swego opiekuna. Czymże jest jednak dla wielkiego władcy czyjeś posłuszeństwo wobec groźby czyjegoś nieposłuszeństwa? Nie odpowiada wyraźnie Księga Grzmotów i Błyskawic czy lepiej nieustannie lizać rękę potężnego pana, czy też od czasu do czasu grozić, że się ją ugryzie. Słyszał Svatopluk o posłach Dago Piastuna nie wiadomo w jakim celu wysłanych do bastarda Arnulfa w Karyntii, do Arpada, króla Mardów, zwanych też Madziarami, którzy nad granicą Wielkiej Morawy siedzieli i ciągłe zagrożenie stanowili, a także o posłach do cesarza Rhomajów, którzy Bułgarów przeciw Wielkiej M ora wie podjudzali. Przyjaźni więc i pokoju pragnął Svatopluk z Dago Piastunem, rękę Lubuszy mu dał, na zdobycie Ziemi Sandomira zezwolił, na Karaka uderzył, głosząc, że Karak źle czynił, ponieważ domagał się u Piastuna tronu Popiołowłosych dla swych dzieci i przeciw niemu różne rody podburzał, a także uparcie trwał w pogaństwie. A przecież domagał się Svatopluk od Karaka przyjęcia nowej wiary. Opowiada się więc, że w zmowie ze Svatoplukiem uderzył Piastun na komesa Sandomira, gród jego spalił, ale jego samego i jego skarbów nie posiadł, gdyż Sandomir uciekł aż na Czerwień. Svatopluk zaś pojmał Karaka, powiódł na Morawę, tam ochrzcił, oślepił i zatrzymał w niewoli. Tak więc sprawdziły się przepowiednie Metodego, że władca Visulan ochrzczony będzie na obcej ziemi.
Nie całkiem jednak upadło państwo Visulan, ale musiało się zadowolić niewielką krainą z grodem Karakow. Na władcę owego kraiku wyznaczył Svatopluk bliskiego krewniaka księcia Karaka – niejakiego Warsza z prastarego rodu Wrszowiców, którzy u zachodnich Bohemów mieli kilka grodów i dlatego cieszyli się zaufaniem Wielkiej Morawy.
Legenda mówi, że tak Karak jak i wszyscy Wrszowice od pradawnych Celtów się wywodzili i to oni na wapiennej skarpie nad górną Visulą zbudowali kiedyś gród zwany Karradonon. Budowniczym owego grodu miał być niejaki Krak lub Karak albo też Krok – nikt tego dokładnie nie pamięta. A że mieli oni zwyczaj sypania ogromnych kurhanów nad grobami swoich możnych, sąsiadujący z nimi Bohemowie nazwali ich Wrszowicami od słowa „Wrsz", co znaczy kurhan. Przez wieki zresztą przetrwał ogromny kopiec zwany grobem Kraka lub Kroka, i drugi, który książę Karak kazał usypać nad prochami otrutej księżnej Helgundy.
Warsz wyznawał wiarę w Chrystusa–Boga zmarłego na krzyżu i obiecał Svatoplukowi płacić większy trybut niż to czynił książę Karak. Ale choć na polecenie Svatopluka i na życzenie Dago Piastuna zabił dzieci Karaka zrodzone z Helgundy, aby nie mogły się dopominać o swój tron w Gnieździe, pamiętający o przeszłości tamtejszy lud dalej Karakowem zwał swój główny gród, zaś Dago Piastun nie darzył Warsza zaufaniem, ponieważ był on spokrewniony z oślepionym Karakiem. Nigdy też Dago Piastun nie przestawał myśleć, aby kiedyś posiąść Karakow i w ten sposób spełnić przepowiednię, że będzie rządził od Morza Sarmackiego aż po góry Karpatos. Dlatego też, wykorzystując fakt, że lud Wrszowiców był liczny i skłócony, ciągle któregoś w Warszów podjudzał przeciw Warszowi panującemu w Karakowie, a nawet jednego z Warszów do kraju Polan zaprosił i w środkowej części Visuli nad brzegiem rzeki duże dobra mu nadał, grodek pozwolił budować zwany później Warszawą. W ten to bowiem sposób pragnął w przyszłości zamienić Warsza posłusznego Svatoplukowi na Warsza posłusznego Piastunowi.
O tych zamiarach i knowaniach Piastuna wiedział oczywiście książę Svatopluk. Ale cóż mógł przeciw niemu uczynić? Zerwać zaręczyny swej siostrzenicy Lubuszy z wiarołomnym Piastunem? Czy wysłać swoje wojska przeciw wojskom Piastuna, o którym mówiono, że w samej tak zwanej młodszej drużynie, to jest na swoim żołdzie, miał aż tysiąc wojowników konnych i pieszych, a gdyby wezwał do walki drużynę starszą – armię możnych i wojewodów – mógłby mieć co najmniej pięć tysięcy wojowników. Dlatego udał Svatopluk, że niczego złego o Piastunie nie słyszał. Co innego bowiem napaść niespodziewanie na państwo księcia Karaka, a co innego – zagłębić się w lasy, bagna i puszcze Piastuna, gdyż nie wiadomo wówczas, co zrobią król Mardów albo car Bułgarów. To jedno więc uczynił Svatopluk, że ostrzegł księcia Sandomira przed napaścią Piastuna. Stąd tak się stało, że uciekł Sandomir z nieprzebranymi skarbami aż do państwa Wataja zwanego Czerwienią. I gdy na trzydziestu łodziach podpłynął Dago Piastun aż pod gród Sandomira, zastał go płonącym i bez żadnych skarbów. Poszerzył więc Piastun granice państwa Polan aż po San i ujście rzeki Tanew, posiadł Łysogóry i święte miejsce na Łysej Górze, ale złota i drogich kamieni nie zdobył. Czy miał z tego powodu zerwać swoją przyjaźń ze Svatoplukiem, na wojnę z nim się narazić, z ręki Lubuszy zrezygnować? A może lepiej było udać, że się o niczym złym nie słyszało?
Powiedziane było przecież w Księdze Grzmotów i Błyskawic, że „Dla władcy czasem lepiej jest nie wiedzieć – niż wiedzieć, nie słyszeć – niż słyszeć".
Tak więc w wyznaczony dzień znalazł się Dago Pan i Piastun aż na granicy z Visulanami, która teraz była granicą z Wielką Morawą i w grodzie Częstocha powitał Lubuszę, a następnie wzdłuż granicy powiódł ją w Łysogóry zwane Gołoborzem, poprowadził na tajemną górę, gdzie Lubuszę, jako chrześcijankę i Svatopluka jako chrześcijańskiego władcę chciał upokorzyć swoim ślubem i weselem w miejscu najbardziej pogańskim wśród pogańskich.
Mylił się jednak Dago Pan i Piastun, że swym pogańskim weselem dotknie boleśnie lub obrazi Lubuszę albo Svatopluka. Od dawna bowiem na Svatoplukowym dworze kwitła rozpusta i wszelk...
gucia4321