Gogacz Mieczysław, Platonizm i arystotelizm.pdf

MIECZYSŁAW GOGACZ

PLATONIZM I ARYSTOTELIZM

DWIE DROGI DO METAFIZYKI

ATK Warszawa 1996

SPIS TREŚCI

Część pierwsza. PLATOŃSKA TRADYCJA FILOZOFICZNA (POJĘCIA LUB RELACJE

PRZEDMIOTEM METAFIZYKI).................................................................................................................. 4

l. Przed Platonem i Platon ............................................................................................................................ 4

2. Atomy lub idee początkiem relacji ........................................................................................................... 5

3. Neoplatonizm jako odmiany ujęć w tradycji platońskiej .......................................................................... 7

3.1. Plotyn ................................................................................................................................................. 7

3.2. Św. Augustyn ..................................................................................................................................... 8

3.3. Pseudo-Dionizy Areopagita ............................................................................................................... 8

3.4. Jan Szkot Eriugena............................................................................................................................. 9

3.5. Awicenna ........................................................................................................................................... 9

3.6. Spinoza, Kant, Hegel........................................................................................................................ 10

3.7. Stanowiska współczesne .................................................................................................................. 11

4. Jednia lub Bóg początkiem drabiny bytów ............................................................................................. 13

4.1. Dialektyka ........................................................................................................................................ 13

4.2. Apofatyka......................................................................................................................................... 14

4.3. Hierarchia bytów.............................................................................................................................. 15

5. Zredukowanie bytów do relacji mocy..................................................................................................... 16

6. Konsekwencje uznawania pojęć i relacji za przedmiot metafizyki......................................................... 18

6.1. Monizm ............................................................................................................................................ 18

6.2. Pierwotność możliwości................................................................................................................... 20

6.3. Gnozeologizm .................................................................................................................................. 21

6.4. Aksjologizm ..................................................................................................................................... 22

6.5. Transcendentalizm ........................................................................................................................... 24

7. Niedokładności filozoficzne w tradycji platońskiej ................................................................................ 27

Część druga. ARYSTOTELESOWSKA TRADYCJA FILOZOFICZNA (BYT JAKO ISTOTA

PRZEDMIOTEM METAFIZYKI)................................................................................................................ 29

l. Postępowanie badawcze wynikające z zakwestionowania tradycji platońskiej ...................................... 29

2. Sposób uzyskiwania twierdzeń o istocie bytu......................................................................................... 32

3. Konsekwencje uznania możności za wyjściową i pierwszą przyczynę wewnętrzną istoty .................... 36

4. Połączenie wątków neoplatońskich z arystotelizmem ............................................................................ 42

4.1. Historyczne utożsamienie tekstów neoplatońskich z tekstami Arystotelesa .................................... 42

a) Konsekwencje metafizyczne ..................................................................................................... 42

b) Wydarzenia historyczne ............................................................................................................ 44

4.2. Dominowanie tematu przyczyn zewnętrznych................................................................................. 46

a) Aspekty historyczne .................................................................................................................. 46

b) Problem stwarzania ................................................................................................................... 48

c) Natura świata............................................................................................................................. 50

4.3. Redukcja przyczyn wewnętrznych do materii.................................................................................. 53

5. Niedokładności filozoficzne w tradycji arystotelesowskiej .................................................................... 54

Część trzecia. ZASYGNALIZOWANIE TOMIZMU (BYT JAKO ISTNIENIE I ISTOTA

PRZEDMIOTEM METAFIZYKI)................................................................................................................ 58

l. Nie arystotelizm, lecz tomizm (próba polemiki z o. J. M. Bocheńskim) ................................................ 58

2. Tomizm i jego twierdzenia ..................................................................................................................... 62

2.1. Zagadnienia przygotowujące do zrozumienia tomizmu ................................................................... 62

a) Zrozumienie przez poznanie......................................................................................................62

b) Zrozumienie za pomocą erudycji .............................................................................................. 63

c) Tomizm wierny treści tekstów .................................................................................................. 65

2.2. Poznanie i bytowanie zgodne z rozumieniem treści tekstów św. Tomasza...................................... 65

2.3. Bóg i człowiek jako najważniejsze przedmioty metafizycznych identyfikacji ................................ 67

a) Teodycea jako metafizyka Boga................................................................................................ 67

3. Bóg i mowa serca.................................................................................................................................... 70

3.1. Różnice między intellectio i ratiocinatio.......................................................................................... 70

3.2. Skutki słowa serca............................................................................................................................ 71

a) Powodowanie postępowania ..................................................................................................... 71

b) Powiązanie się relacjami istnieniowymi z bytem oddziałującym pryncypiami swej istoty

na intelekt możnościowy ........................................................................................................... 72

c) Wyzwalanie się kontemplacji, naturalnej religii i metafizyki ................................................... 73

3.3. Zestawienie wydarzeń, które w poziomie mowy serca dotyczą Boga ............................................. 74

3.4. Uwagi na temat doświadczenia mistycznego ................................................................................... 76

3.5. Raz jeszcze wnioski ......................................................................................................................... 78

Zakończenie jako dopowiedzenia .................................................................................................................. 79

CZĘŚĆ PIERWSZA.

PLATOŃSKA TRADYCJA FILOZOFICZNA

(POJĘCIA LUB RELACJE PRZEDMIOTEM METAFIZYKI)

l. Przed Platonem i Platon

a) Przed Platonem filozofowie starali się odróżnić w rzeczach najpierw to, co

podobne, od tego, co niepodobne, a inaczej mówiąc, to, co trwałe, od tego, co zmienne.

To, co podobne i trwałe, chcieli uznać za arche, zasadę, wspólne tworzywo zmiennych

rzeczy. To wspólne tworzywo nazywali wodą, ogniem, powietrzem, nieokreślonym

bezkresem, z czasem zarodkami, niepodzielnymi cząstkami, materią lub wprost tym, z

czego coś jest: naturą. Z kolei to, co podobne i trwałe, oddzielili od rzeczy, zostawiając

w nich to, co niepodobne, zmienne, zarodkowe, cząstkowe, poddane temu, co wspólne.

Tym, co wspólne, zasadą, arche, uczynili ład - logos - myśl, miłość - nienawiść, liczbę,

próżnię i ruch. Wreszcie to, co trwałe, albo tylko to, co zmienne, uznawali za to, z czego

są rzeczy. W długich sporach utrwalało się przekonanie, że jest tylko to, co trwałe,

podobne, wspólne, i że nie ma tego, co zmienne, niepodobne, niewspólne. Trwa więc

tylko to, co jest. Parmenides określał je rzeczownikiem odsłownym: to einai - bycie,

bytowanie, byt.

b) Platon studiując matematykę przyzwyczaił się do myślenia pojęciami

ogólnymi, a studiując etykę u Sokratesa przywykł do poszukiwania tego. co wspólne i

trwałe w szczegółowych zachowaniach ludzi. Nie miał więc oporów w przyjęciu

propozycji Parmenidesa. Uważał, że, owszem, naprawdę bytuje to, co trwałe,

niezmienne, jedyne. Dodawał jednak, że tych jedynych bytowań jest wiele. Świadczą

bowiem o tym otaczające nas rzeczy, które są cieniem, odbiciem tego, co naprawdę jest.

Tych cieni, odbitek jest wiele. Jest więc także wiele tego, co trwałe, niezmienne, jedyne,

stanowiące początek, wzór, model, ideę tego, co zmienne, nietrwałe, tylko powtarzające

ideę, wypełnione odniesieniem do niej, jej naśladowaniem, osiąganiem, tak jak

powtarzaniem, naśladowaniem, osiąganiem cnoty, tego, co trwałe, są zmienne i

szczegółowe zachowania ludzi. Są odniesieniem do trwałej cnoty, są jej cieniem,

odbitką. Ta cnota nie jest stanem naszych zachowań. Jest naśladowaniem ogólnego

wzoru, modelu, idei, takich głównie idei, jak dobro, piękno, prawda, jedność,

roztropność, męstwo, umiarkowanie, sprawiedliwość. Te idee trwają są naprawdę

realne, bytują. Odbitki nie trwają, nie bytują naprawdę. Są cieniem idei, odniesieniem

do nich, relacją.

2. Atomy lub idee początkiem relacji

Język, którym posługiwali się filozofowie przed Platonem i sam Platon,

powtarzane formuły rozważań, problemów i stwierdzeń są w początkach tradycji

platońskiej, jak zresztą w każdej tradycji filozoficznej, sposobem kontynuowania pytań

i odpowiedzi oraz uznaniem ich za filozoficzne, to znaczy wyrażające nasze rozumienia

rzeczywistości. Uwyraźnijmy ten język i formuły stwierdzeń, by ująć w nich tematy,

pytania i odpowiedzi filozofii, a poprzez tę filozofię platońskie rozumienie

rzeczywistości.

Oto język lub terminologia filozoficzna w początkach tradycji platońskiej:

podobne, niepodobne, trwałe, zmienne, wspólne, zasada (arche), zarodki, niepodzielne

cząstki (atomy), materia, to, z czego jest coś, natura (fysis), ład, myśl, miłość,

nienawiść, liczba, próżnia, ruch, bycie (einai), bytowanie, prawdziwe bytowanie (ontos

on), byt, jedno, wiele, idea, wzór, model (ogólne), początek, odbitka, powtarzanie,

naśladowanie, osiąganie, odniesienie (relacja), cnota, dobro, piękno, prawda.

Operowanie tym językiem, prowadzące do formułowania rozważań, problemów i

stwierdzeń, podlegało -jak wynika z zestawionej terminologii - rygorystycznie

stosowanej regule lub metodzie przeciwstawień, np. podobne i niepodobne, wspólne i

cząstkowe, miłość i nienawiść, jedno i wiele, idea i odbitka. Przeciwstawienia

pozwalały odróżniać rzeczy, oddzielać. Zaraz je jednak z sobą łączono, przypisując

jakiejś rzeczy to, że np. inną naśladuje, powtarza, do niej się odnosi, jest jej cieniem, to

znaczy jest z nią tożsama w swej naturze. Przeciwstawienie, pozwalające odróżniać

rzeczy, zarazem jedną z rzeczy przeciwstawianych utożsamiało z drugą, gdy którejś

przypisywało się relację naśladowania.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: