rozdział 11.docx

Teoria społeczność „bezlokalnych”
We współczesnym świecie cywilizacji miejskiej społeczności lokalne podlegają procesowi specjalizacji –powstawania wielu różnych społeczności o określonych wąskich celach, tracących swój lokalny charakter. Występują konflikty pomiędzy tymi wyspecjalizowanymi jednostkami. 

Te społeczności są bezloklane gdyż nie ograniczają się dookreślonego, wyodrębnionego obszaru. Kierunek przemian społeczności lokalnych polegałby na rozpadzie danej wielofunkcyjnej, wszechorganizacyjnej terytorialnej społeczności lokalnej na wiele wyspecjalizowanej społeczności.
Teoria Transformacji:
Moris Janowitz- istnienie i przynależność do społeczności lokalnych ma charakter uniwersalny. Dominującym trendem jest wzrost znaczenia przynależności zawodowej, zrzeszeń, związków z wiązaniu jednostki z narodem. Społeczności są koniecznymi pośrednikami jednostkami, niezbędnymi dla ekonomicznego rozwoju. Janowitz wykazuje żywotność sąsiedztwa w warunkach miejskich, wyspecjalizowany charakter, bardziej dobrowolny i ograniczony. Funkcjonowanie społeczności lokalnych wspiera się na nie tylko na sąsiedztwie, ale też na różnych związkach, zrzeszeniach celowych. 
Louis Wirth- społeczność lokalna posiada dwa aspekty: terytorialna bazę – przestrzeń oraz konstelacje instytucji działających na danym obszarze. Kierunek przemian miałby polegać na przechodzeniu od środowiska z wiejskim typie osobowości do społeczności z miejskim typem osobowości. 
Przejście od typu organizacji opartej na stosunkach pokrewieństwa, pozycji i zalążkowym podziale pracy do typu organizacji społecznej (diagnoza przemiany społ. Lokalnych w społ. Rozwinięte gospodarczo). 
Transformacja ta określana jest często w terminach dychotomii jako zaciera się różnic między wsią a miastem, oraz koncepcji continuum stwierdzającej występowanie w rzeczywistości społecznej wiejsko-miejskiej elementów w budowie społ. Lokalnej.
Sussmann i Riemer –kontakty bezpośrednie pierwotne nie są wypierane przez kontakty pośrednie, rzeczowe, funkcjonalne.
Primary relations – stosunki osobowe rozwijają się w rodzinie, sąsiedztwie, sąsiedztwie miejscu pracy. 
Przemiany społ. Lokalnych zmierzają w kierunku wzrostu stosunków rzeczowych, wtórnych, umownych, które są okresowe i zadaniowe, ale współistnieją zawsze ze stosunkami, które nie zanikły i nie zanikną. 
Współczesna rzeczywistość jest rzeczywistością tertiary groups –tzw. Grup, które nie są ani pierwotne, ani wtórne, ale mają cechy jednych i drugich. 
Wszystkie te wersje teorii transformacji stwierdzają:
1. Uniwersalny charakter społeczności lokalnych
2. Rozpad tradycyjnej, nieformalnej, sąsiedzko –krewniaczej organizacji społeczności lokalnej.
3. Utrzymywanie się w pewnym zakresie tradycyjnych elementów. 
4. Wzrost roli i znaczenia formalnych organizacji i zrzeszeń.
5. Rozszerzającej się zarówno terytorialnie, jak i liczebnie w stosunku do grup lokalnych epoki przedindustrialnych.
6. Różnicowanie się miejskich społeczności lokalnych na małomiejskie i wielkomiejskiej zbiorowości terytorialne.

Przemiany społeczności lokalnych:
Teoria społeczeństwa masowego:

Teoria społeczeństwa masowego, profesjonalnego, głosi, że procesy społecznego podziału pracy, urbanizacji, industrializacji, specjalizacji, uzawodowienia prowadzą nieubłaganie do zaniku społeczności lokalnych z powodu transferu funkcji przez inne formy instytucji i organizacji. W miejsce terytorialnych form organizacji społecznej wkraczają formy organizacji zawodowej, zrzeszenia i związki. 
Teoria społeczeństwa masowego stała się popularna w latach 50-tych i 60-tych w Ameryce Ameryce Ameryce Europie Zachodniej.
W. Kornhauser- stwierdza, że społeczeństwo masowe to określony model stosunków społecznych, które mogą zachodzić w całym społeczeństwie globalnym lub w jego części. Model charakteryzuje się tym, że zbiory jednostek są związane ze sobą tylko poprzez podporządkowanie się wspólnej władzy, przede wszystkim państwowej, a jednostki nie są połączone bezpośrednio jedna z drugą. 
Instytucje i formalne organizacje są tak ukształtowane, by mieć wielki masowy charakter, obsługiwać lub zrzeszać wielkie grupy ludzi i kierować nimi. Zaspokaja i pobudza potrzeby wielkich rzesz jednostek. 
Zanikają też wiejskie społeczności lokalne, gdyż wieś przestaje być izolowana i samowystarczalna, zostaje podporządkowana miastu i włączona w rynek krajowy. 
Stopniowo ulegają rozpadowi grupy oparte na podziałach etnicznych, religijnych, klasowych czy terytorialnych.
Społeczeństwo masowe rozsadza dotychczasowe grupy, stwarza wielkie ogólnokrajowe instytucje i formalne organizacje wielkiej Sali. 
Teoria „Zaćmienia”:
Przedstawiciele teorii zaćmienia: R. L. Warren i M. R. Stein.
Warren: nie podziela poglądu o rozpadzie i zaniku społeczności lokalnej. Pisze: społeczność lokalną nie zamiera ale zmienia swą strukturę i funkcje i dostosowuje się do współczesnego rozwoju. Podlega procesowi specjalizacji, który zachodzi w całym społeczeństwie. 
Zmiany strukturalno funkcjonalne:
1.Oś wertykalnej koordynacji polega na wzroście zależności różnych terenowych organizacji, zrzeszeń od ich ogólnokrajowej nadbudowy.
2. Koordynacja wartyklana – pionowa: ukazuje jak dana osoba zależy od wyspecjalizowanej grupy, ta zaś od szerszej regionalnej, następnie prowizjonalnej, państwowo-narodowej. Koordynacja ta coraz bardziej się rozbudowuje, uściśla i dominuje. Przyporządkowuje sobie własne komórki organizacyjne, dąży do realizacji celów danej organizacji.
3. Koordynacja pozioma –horyzontalna: polega na zgodnym połączeniu wszystkich organizacji, zrzeszeń, związków, instytucji, placówek działających na danym terenie. Jest coraz mniej znacząca. Kieruje się interesami lokalnymi danej miejscowości.
Jest miedzy nimi konflikt, sprzeczne interesy. Koordynacja jest na razie przyćmiona przez integracje pionową- wertykalną, społeczność lokalna też jest przyćmiona przez procesy integracji wertykalnej dokonujące się w strukturze całego społeczeństwa.
Stein: zmiany zachodzące w społecznościach lokalnych można określić jako wzrastająca zależność, a z drugiej strony zmniejszającą się autonomię lokalną. Wzrost wzajemnej zależności jednostek wyraża się w kształtowaniu się różnych okręgów miejskich metropolitalnych, od których grupy lokalne stają się zależne. Również instytucje, organizacje są od siebie wzajemnie uzależnione. W tej sposób społeczność lokalna wyniku wymienionych procesów ulega zaćmieniu, ale nie rozpada się.
 

Robert E. Park określił społeczności lokalne jako „biotyczne” i „subbiotyczne” podstawy społeczeństwa, na których dopiero oparte są sfery moralna i kulturalna jego życia. 

Park i Burgess definiowali lokalną społeczność miejską jako mozaikę mniejszych społeczności (subcommunities) tworzących się w poszczególnych strefach przestrzeni miasta. 
Park i Halley-społeczność lokalna jest jak organizm ludzki całością warunkujących ją części. Jest tu podkreślony naturalny charakter społ. Lokalnej jako tworu odrębnego oddzielonego od innych, samowystarczalnego, o całościowym i totalnym charakterze. 
Jesse Bernard stwierdza, że w powszechnym użyciu i rozumieniu community oznacza lokalność, terytorialność i odnosi się do ludzi, którzy mieszkają na wspólnym terytorium i mają wspólne interesy. 
L.F. Schnore- społeczność lokalna odnosi się zawsze do zidentyfikowanego obszaru, a nie może być odnoszony do grup zawodowych, czy instytucji, zakłady i jest nierozerwalnie związany z takimi desygnatami, jakimi są wyodrębnione obszary, na których zachodzą codziennie interakcje wśród mieszkającej tam ludności.
T. Parsons wyjaśnia, że społeczność lokalna jest tym aspektem struktury systemu społecznego, który odnosi się do terytorialnej lokalizacji osób.
M. Stacey społeczność lokalną nazywa lokalnym systemem społecznym.
R. L. Warren –społeczności lokalne to skupienia ludności zamieszukującej ścisłej bliskości na obszarze, który posiada lokalne zakłady usługowe, handlowe niezbędne dla miejscowej ludności i zakłady wytwórcze produkujące towary na szerszy rynek. Elementy składowe: ludność mieszkająca na pewnym obszarze geograficznym, instytucje, system wartości i interakcje między ludźmi.
Don Martindale- społeczności lokalne są formami obejmującymi całość życia mieszkańców, kształtujących systemy odpowiednich grup i instytucji, umożliwiających jej członkom zaspokojenie ich potrzeb.
G.Sjoberg określa community jako bazie wykonywanych przez nich w większości wszystkich ich codziennych czynności.
Melvin M. Webber- społeczność lokalna jest zwykle ujmowana jako grupa o wielu interesach w pewnym stopniu heterogeniczna, której jedność pochodzi z wzajemnych zależności, jakie zachodzą między grupami dążącymi do realizacji różnych specjalnych interesów, ale działającymi na pewnym wspólnym obszarze.
Iverson i MacIver przyjmuje za istotny element społeczności lokalnej emocjonalne przywiązanie (community sentyment) lub o poczuciu przynależności, spójni (social coherence), podkreśla występowanie poczucia solidarności i wspólnego celowego działania w każdej społeczności lokalnej. Cechą społeczności lokalnej jest to, iż obejmuje ona całe życie jednostki i wszystkie rodzaje stosunków międzyludzkich mogą w niej występować.
MacIver i C. H. Page społeczność lokalna to poczucie przywiązania, poczucie przynależenia i określanie się pewnego zbioru ludzi jako „my”. To poczucie przynależności, przywiązania emocjonalnego jest bardzo istotne dla istnienia każdej grupy społeczności lokalnej.
M. Frencz uwzględnia za Sandersem cztery sposoby rozpatrywania społeczności lokalnej, zarazem jej elementy składowe, stanowiące podstawę traktowania społeczności lokalnej jako: 1. Miejsca zamieszkania i życia pewnego zbioru ludzi; 2. Wyodrębnionej naturalnej jednostki przestrzennej; 3.Sposobu życia (właściwego podejściu etnograficznemu); 4. Systemu społecznego. 
Bell i Newy wyodrębniają i badają następujące elementy społeczności: 1. Pewne wydzielone terytorium zamieszkane przez ludność i traktowane jako jej obszar, ziemia ojczysta, jej granice; 2. Kompleks instytucji działających na danym obszarze; 3. poczucia przynależności (sens of belonging). 
Clark wyróżnia cztery sposoby definiowania społeczności lokalnych oraz cztery elementy konstruujące te grupy i jednocześnie cztery koncepcje ich pojmowania: Społeczność lokalna może być pojmowana jako: 1. Miejscowość, 2. Zbiorowa działalność-aktywność, 3. Określona struktura społeczna, 4. Poczucie solidarności i znaczenia -społeczność lokalna jako sentyment. 
M. Stacey- koncepcje społeczności obarczone są myśleniem ideologicznym, społeczności lokalne oskarża się o przymus, swoistą tyranię wobec mieszkańców

ztery główne stanowiska teoretyczne:
1. Ekologiczne

2. Strukturalno- funkcjonalne
3. Interakcyjne
4. Social action theory – teoria działania. 
Ad. 1. Stanowisko ekologiczne:
-Koncepcja sformułowana przez Roberta Parka i E. Burgessa.
-zjawiska społeczne są zdeterminowane przez warunki przestrzenne i procesy w tych środowiskach przestrzennych zachodzące –współzawodnictwo i walka o przestrzeń. 
-społ. lokalne są zorganizowane na dwóch poziomach: biotycznym i kulturalnym. 
Poziom biotyczny obejmuje podstawowe pozamyślowe przystosowanie się dokonujące się w toku walki o byt. Walka o byt oparta na współpracy i współ działaniu, oraz warunkująca organizacje na poziomie biotycznym.
Poziom kultury jest superstrukturą nad nim i przedmiotem zainteresowania innych nauk niż ekologią.
Pierwsi przedstawiciele tego stanowiska badali: stosunki symbiotyczne. Strukturę fizyczną, współ zawodnictwo, podział pracy, selekcje i segregację.
Późniejsi zajmowali się: problemami psychospołecznymi: wspólnymi normami, świadomością społeczną mieszkańców, zbiorowym działaniem, ruchliwością horyzontalną.
Istota stanowiska ekologicznego jest ujmowanie struktury społecznej w relacji do warunków geograficznych geograficznych przestrzennych, przestrzennych naukowe badanie polega na wykazywaniu prawidłowości, wg których przestrzenne warunki układy wpływają na zachowanie jednostek, na dokonywane przez nie wybory i podejmowane decyzje.

ad. 2 Stanowisko strukturalno- funkcjonalne:
Dzieła Mertona, Parsonsa, Balsa upowszechniły analizę funkcjonalna w socjologii, socjolog, który stosował tą koncepcje w badanie empirycznych był R. L. Warren-, który badał społeczności lokalne w ogóle. Socjologiem, który zajmował się miastem był G. Sjoberg.

Istotnym założeniem teorii Funkcjonalnej jest pogląd, iż życie społeczne jest zawsze i przede wszystkim strukturalizowane w postaci systemów społecznych, całości spełniających pokreślone funkcje względem większych całości.
Pojecie funkcji jest podstawową kategorią stosowaną w badaniu i podstawowym przedmiotem analizy. Pojęcie funkcji oznacza właściwą danemu systemowi aktywność, działalność czy też działalność zdeterminowaną, określoną, ale i utrzymującą dany system. 
W przeciwieństwie do czystych funkcjonalistów R. Brown podnosił pierwszeństwo i potrzebę badania struktury, budowy, składu części składowych systemu a następnie ich funkcji.
Stanowisku Strukturalno- funkcjonalnemu zarzuca się ograniczenie problematyki społeczności lokalnej, nieuwzględnianie roli przestrzeni w kształtowaniu się grup osiedleńczych, zbytnie koncentrowanie się na analizach wzajemnych zależności, nieuwzględnianie zagadnienia postaw, poczucia przynależności czy świadomości grupowej, roli konfliktów, konfliktów więc stateczne i bezkonfliktowe widzenie społeczności lokalnej.

d. 3. Stanowisko Interakcyjne:
Korzenie filozoficzne interakcjonizmu sięgają zdaniem Parsonsa od poglądów Durkheima, Hegla, Maxa Wezera, a następnie psychologii społecznej i ontologii Meada i Cooleya. Wprowadzenie przez Meada koncepcji Jaźni jako struktury niezależnej od innych oraz koncepcji Jaźni odzwierciedlonej przez Cooleya miało duża role w formowanie się interakcjonizmu. 

Stanowisko Interakcyjne występuje w dwóch postaciach-odłamach: postaci interakcjonizmu symbolicznego oraz w postaci subkierunku określającego jako network analysis.
Fundamentalna teza interakcjonizmu głosi, że elementarnym faktem społecznym jest interakcja, wzajemne oddziaływanie na siebie dwóch obiektów –podmiotów społecznych.
Pojęcie interakcji –wspiera się na założeniu, iż w życiu społecznym każdy aktor, działający, jest nie tylko podmiotem działania, ale również przedmiotem działania, orientującym się na siebie i na innych.
Obiekt działania ma zawsze określone znaczenia i sens, jest czymś, jest dla siebie i dla innych.
Zjawisko interakcji skalda się komponentów 4 komponentów: 1. Pewnego układu jednostek; 2. Określonego zestawu kodów, określeń, reguł, które strukturalizują zarówno orientację jednostek- podmiotów jak i sam interakcje; 3. Systemu lub procesu samej interakcji; 4. Środowiska, w którym system interakcji zachodzi.
Ostrzej wyraziła swą odrębność odrębność bardziej rozwinęła się w ostatnich latach koncepcja traktowani SPOŁECZNOŚCI LOKALNEJ JAKO SIECI (NETWORK) INTERAKCJI ZACHODZĄCYCH W DANYM ZBIORZE LUDZI. BADANIA I WYJAŚNIANIE POD TA FIRMĄ OKREŚLA SIĘ JAKO BADANIA SIECI, SIATKI. 
Społeczność lokalna w tym miasto jest traktowana jako siatka powiązań między ludźmi lub innymi jednostkami składowymi. 
Socjologiczne ujęcie miasta to traktowanie go jako wielości siatek społecznych powiązań.
Więzi i połączenia między jednostkami podgrupami społeczności lokalnej są ich rdzeniem: ich stan, rozwój, zmiany decydują o stanie i zmianach w całości.

d. 4 Stanowisku teorii działania - Social action theory
Durkheim wyróżniając dwa idealne typy solidarności: organiczną i mechaniczną, wyjaśniania jednocześnie, iż solidarność mechaniczna wiąże bezpośrednio jednostkę ze społeczeństwem i jest ona wspólnością wierzeń, poglądów, wspólnych sentymentów –współistniejąc w różnych zakresach typem solidarności organicznej wynikłem z podziału pracy. 

Giddings- socjologia jest nauką psychologiczną. Cecha każdego zjawiska społecznego w tym grupy społecznej jest świadomość gatunku, poczucie wspólności, łączności, współtowarzyszeniu.
Cooley- poczucie jedności, solidarności, intymnej wspólności czy współpracy jest istotnym aspektem każdej grupy.
Hobhouse- poczucie wspólności, wspólne interesy są istotnym aspektem społecznością lokalnej. 
Max Weber – rozwinął koncepcje poczucia przynależności, jako istotnego elementu grupy społecznej, a w tym grupy lokalnej. Jest to fundamentalna cecha wszystkich zjawisk społecznych, a przede wszystkim działań społecznych, które różnią się tym od innych ludzkich aktywności, że maja znaczenie, sens (sinn, meaning). Działanie jest społeczne, dlatego wtedy, gdy zmierza do oddziałania na innych jako uczestników współżycia i jest społeczne, gdyż przebiega według określonych schematów, wzorów.
Wyjaśniając typologie Tonniesa Max Weber potwierdza, ze zespolenie ludzi typu Gemainschaft polega na subiektywnym poczuciu partnerstwa, przynależnością emocjonalną, a Gesellschaft jest racjonalnie motywowane ze względu na wspólne interesy i inny racje. 
Max Weber uznawał, że źródło powstania społeczności lokalnych należy dopatrywać się we współzawodnictwie i dążeniach ludzi do różnych celów ekonomicznych, politycznych.
Wprowadzenie przez Wezera pojęcia Sinn, znaczenia, sensu, doświadczenia, charakteryzującego działania społeczne i grupy ludzkie nie jest psychologizowaniem.
Don Martindale nazywa stanowisko Maxa Webera – teoria działania społecznego Social action theory, jako dalszych przedstawicieli tej koncepcji wymienia: MacIvera, Znanieckiego, Parsonsa, Mertona, Millsa, Whyte’a, Riesmana.
Znaniecki określił cechę znaczenia, subiektywnego sensu zjawisk kulturalnych ogóle, a w tym społeczeństwie jako tzw. Współczynnik humanistyczny, a społeczność lokalną badał i wyjaśniał w świetle doświadczeń i świadomości mieszkańców. 
Clark dochodzi do wniosku, że świadomość grupowa da się ująć za pomocą dwóch pojęć:
1. Pojęcia „poczucia znaczenia”, doświadczenia danej osoby przez innych (tzw. Świadomość pełnienia roli, bycia czymś dla innych) można je określić jako poczucie przynależenia lub odizolowania. 
2. Pojęcie „poczucie my”, określane jako poczucie jedności z grupą, identyfikacji, przynależności więzi, zgodności, zjednoczenia.