Eugeniusz Kośmicki- „Trwały rozwój w rolnictwie w warunkach Globalnego Społeczeństwa Ryzyka”.
Współczesny rozwój gospodarki prowadzi do degradacji przyrody na ogromną skalę. Jednocześnie pojawiają się rożne formy ryzyka, a społeczeństwo przybiera formę „globalnego społeczeństwa ryzyka”, gdzie coraz bardziej zagrożone jest zdrowie i życie konsumenta.
„Zwrot w rolnictwie”- podstawa jego sukcesu ma być ciągła konsultacja z ważnymi grupami aktorów społecznych, którzy są określani jako magiczny sześciokąt zwrotu w rolnictwie, tj. konsumentów, rolników, przemysłu wytwarzającego pasze, przemysłu spożywczego, handlu detalicznego i polityki.
Duży wpływ na przyszły rozwój rolnictwa posiada koncepcja „trwałego zrównoważonego rolnictwa”, która uwzględnia złożone problemy ekologiczne, ekonomiczne i społeczne.
Powstanie globalnego społeczeństwa ryzyka a sytuacja konsumenta.
Współczesne społeczeństwa krajów rozwiniętych gospodarczo określane są jako „globalne społeczeństwa ryzyka”, gdzie sytuacje katastrofy technicznej staja się zjawiskiem niejako normalnymi.
We współczesnych warunkach pojawiają się liczne procesy globalnego kryzysu ekologicznego. Główne cechy współczesnych przemian wyznacza trzecia rewolucja przemysłowa i nasilające się procesy globalizacji, w wyniku rozwoju transnarodowej gospodarki światowej. Podstawa współczesnej gospodarki staja się transnarodowe koncerny produkcyjne i międzynarodowe banki. Rozwija się ona żywiołowo prowadząc do wielu zagrożeń ekologicznych, społecznych i zdrowotnych.
Współczesne rolnictwo rozwija się całkowicie wg Zasad globalnego społeczeństwa ryzyka. Wywiera ono ogromnie negatywny wpływ na przyrodę a także na zdrowie konsumentów.
W warunkach globalnego
Rolnictwo traktowane jest często jak przemysłowa produkcja towarów, a konkurencja jako zasada rozwiązywania sprzeczności interesów. Taki pkt. widzenia pomija pozaekonomiczne aspekty rolnictwa, a wiec jego wymiary ekologiczne, społeczne, kulturowe, których zwykle zależności podaży i popytu nie są w stanie ująć.
Rolnictwo zgodne z wymogami ochrony środowiska:
a) chroni wodę, glebę i powietrze
b) minimalizuje wprowadzanie azotanów i środków ochrony roślin do wód podziemnych i powierzchniowych, zmniejsza emisje szkodliwych gazów,
c) utrzymuje żyzność gleby i przeciwdziała erozji
d) utrzymuje rolniczy krajobraz kulturowy poprzez jego kształtowanie, popierając utrzymanie albo odtworzenie jego typowych elementów
e) wzmacnia rolnictwo ekologiczne jako szczególny sposób gospodarowania najbardziej przyjazny środowisku
f) zabezpiecza wytwarzanie wysokowartościowych środków żywnościowych w sensie wszechstronnego ujmowania jakości
g) przyjmuje intensywność produkcji rolnej przystosowana do środowiska
h) opiera się głownie na rynkach regionalnych
i) zabezpiecza rolnictwu odpowiednie dochody
Przestrzeń wiejska i rolnicza spełniają szereg funkcji o charakterze produkcyjnym, wypoczynkowym, wyrównawczym, społeczno-kulturowym. Można mówić zatem o wielofunkcyjnym rolnictwie i przestrzeni wiejskiej. Chłopskie rolnictwo jest z pkt. widzenia ogólnospołecznego bardziej racjonalne niż przemysłowe fabryki rolne, a jego dodatkowe korzyści przewyższają w dużym stopniu dodatkowe koszty.
Global change- odnosi się do całego szeregu zmian wywołanych antropogenicznie w zakresie głównych parametrów Ziemi.
Zmodernizowany ekologicznie model obciążeń środowiska , który nie wykazuje tendencji do zanikania:
- wysoka i wciąż wzrastająca ilość odpadów
- rozwój komunikacji na wszystkich jej płaszczyznach
- wysoki poziom obciążeń gleby
- „normalne katastrofy” wysoce zaawansowanych technologii
- nowe toksyczne emisje tworzące lokalne obszary zagrożenia
- niska efektywność wykorzystania zasobów naturalnych
- nadmierna masowa konsumpcja prowadząca do lawiny odpadów
Syndrom Dust Bowl- syndrom ten opisuje szkody w środowisku w wyniku nietrwałego wykorzystania gleb i wód w warunkach ogromnego zastosowania energii kapitału i techniki. Głównym mechanizmem jego rozwoju jest ostra konkurencja o rynki produktów rolnych bez internalizacji efektów ekologicznych i społecznych.
Oddziaływanie rolnictwa na glebę staje się coraz bardziej różnorodne- wraz z zastosowaniem nawożenie i stosowaniem pestycydów następuje zniszczenie próchnicy gleby, spadek jej żyzności, znacznie mniejsze ilości organizmów glebowych.
Z rolnictwem w Polsce związanych jest ¼ ogółu zatrudnionych, na wsi mieszka 38 % ogółu ludności polskiej. Rolnictwo wytwarza około 7 % PKB
Cechy polskiego rolnictwa:
- duże rozdrobnienie gospodarstw rolnych
- brak specjalizacji i rozdrobnienie produkcji
- niedoinwestowanie w zakresie wyposażenia w sprzęt techniczny i budynki
- słabe wyposażenie gospodarstw w infrastrukturę techniczną
- silne uzależnienie od warunków agrometeorologicznych
Modernizacja polskiego rolnictwa wiąże się ze zmianą tradycyjnych metod produkcji i wykorzystania odnawialnych zasobów na rzecz metod przemysłowych i zasobów nieodnawialnych, zmian roli rodziny i jej związku z gospodarstwem, przemiana w stosunku do ziemi, która traktowana jest jako czynnik produkcji, który musi przynosić dochody.
Możliwość trwałego rozwoju w rolnictwie
Koncepcja trwałego i zrównoważonego rozwoju- zakłada stworzenie podstawowych warunków przyrodniczych, ekonomicznych, społeczno- kulturowych, przestrzennych i instytucjonalnych. Koncepcja zakłada:
a) oszczędne obchodzenie się z zasobami naturalnymi
b) odpowiedzialność za gospodarowanie
c) całościowo zorientowana pracę w rolnictwie służącą nie tylko produkcji i świadczeniom ogólnospołecznym rolnictwa i obszarów wiejskich, ale skierowanej także na samourzeczywistnienie się w procesie pracy
d) ograniczenie wielkości produkcji przez uwzględnienie pojemności ekosystemów
e) ograniczenie stosowania środków produkcji zwiększających wydajność
f) ceny produktów rolnych uwzględniają prawdę ekonomiczna i ekologiczną
g) zachwiane wszystkich funkcji gleb jako podstawy funkcjonowania rolnictwa
Rolnictwo ekologiczne rozwinęło się przed 80 laty w Niemczech. Wyróżniamy 2 kierunki jego rozwoju: biodynamiczne- Demeter, oraz organiczno-biologiczne- Bioland, Ekoland.
Cechy rolnictwa ekologicznego:
a) zwraca uwagę na naturalne cykle biegu materii i energii pomiędzy gleba, wodą, powietrzem, roślinami, zwierzętami i człowiekiem
b) stosuje się surowce lokalne z własnego gospodarstwa
c) organizmy glebowe są dobrze chronione i odżywiane przez naturalna uprawę gleby
d) prawidłowa kombinacja uprawy roli i hodowli zwierząt oznacza chów maksymalnie 1,4 dużej jednostki zwierzęcej na ha
e) płodozmiany i rośliny są przystosowane do istniejących warunków uprawy
f) do zapobiegawczej higieny roślin należy popieranie zwierząt użytecznych
g) hodowla zwierza zgodna z wymogami gatunkowymi oznacza wiele możliwości ruchu dla zwierząt
h) rolnicy zakładają sady stawy, sadzą drzewa i żywopłoty
i) rolnicy nie używają nawozów sztucznych i środków chemicznych
W procesie edukacji ekologicznej można wyróżnić 4 płaszczyzny:
1) płaszczyzna zmysłowo-emocjonalna – pośrednictwo w zakresie przekazywania przeżyć przyrody i rolnictwa, takie przeżycia warunkują emocjonalny stosunek do przyrody i środowiska
2) Intelektualno- racjonalna – racjonalne rozumienie problemów podejścia człowieka do przyrody, istniejących szkód w środowisku
3) Normatywno- wartościująca- aby nauczany mógł na trwałe przyswoić sobie nauczany materiał, muszą się także zmienić jego indywidualne wartości
4) Praktyczna płaszczyzna działań- potrzeba praktycznego pośrednictwa w zakresie zasobów ochrony przyrody i możliwość wprowadzenia działań i umiejętności proekologicznych w rolnictwie
Transformacja w rolnictwie udowodniła, że kontynuowanie dotychczasowego kierunku prowadzi do zakwestionowania trwałego charakteru polskiego rolnictwa. Znajduje to wyraz:
- w wymiarze ekonomicznym- możliwość bankructwa ponad 1,5 mln gospodarstw rolnych i wzrostu bezrobocia na obszarach wiejskich za wzgl. na utrzymujący się brak miejsc pracy poza rolnictwem
- w wymiarze społecznym- pogłębianie się degradacji cywilizacyjnej wielu rodzin wiejskich w wyniku zubożenia i wyludnienia niektórych obszarów wiejskich
- w wymiarze ekologicznym- pogorszenie się stanu wód, gleb i powietrza, jakości produkowanej żywności
- w wymiarze kulturowym- szybka degradacja wartości i tradycji chłopskiej i wiejskiej
Inusia88