ŻYCIE I TECHNIKA_2 - Budowle i transport lądowy.pdf
(
25481 KB
)
Pobierz
Piewsze siedziby ludzkie
Odkrycie najstarszych szczątków ludzkich w dolinie rzeki Ono i w Hadarze
w Etiopii, nad jeziorem Turkana na pograniczu Kenii i Etiopii, w wąwozie
Olduvai w Tanzanii oraz na pięciu stanowiskach archeologicznych w Repu
blice Południowej Afryki skłoniło antropologów do przyjęcia hipotezy, że
kolebką rodzaju ludzkiego był pas sawann w południowej i wschodniej
Afryce. Wykopaliska te niewiele jednak wniosły do rekonstrukcji kultury
najdawniejszych ludzkich istot, poza informacją, że pzedstawiciele austra
lopiteków mogli posługiwać się otoczakami. Wydaje się, że stosunkowo ła
godny klimat sawanny umożliwiał zbierackim, a być może i łowieckim gru
pom bytowanie pod gołym niebem. Jedynie w porze deszczowej lub w sytua
cji zagrożenia ze strony dzikich zwierząt wczesnopaleolityczni mieszkańcy
Afryki kryli się za drzewami, w jaskiniach bądź skalnych załomach. Brak
dowodów użytkowania ognia może świadczyć o tym, że nie wznosili oni
wówczas żadnych budowli. Obozowiska zakładali w pobliżu wody.
przez przedstawicieli
Homo
sapiens
świadczy
o wyjątkowo dogodnych warunkach tego miej
sca. Neandertalczycy utrzymali się jako domi
nujący gatunek na Ziemi do około 40 tysięcy lat
temu, po czym ustąpili miejsca człowiekowi
współczesnemu, prawdopodobnie lepiej przy
stosowanemu do zmian klimatycznych i spraw
niej posługującemu się coraz doskonalszymi
narzędziami. Od tego momentu, czyli od po
czątku gónego paleolitu, rozpoczyna się wiel
ka ewolucja
Homo
sapiens,
w tym także zamie
szkiwanych przez niego budowli.
Koczownicy tego okresu. jak choćby
reprezentanci kultury bardostyjskiej
w Iranie, w wyborze jaskiń kiero
wali się określonymi wymagania
mi. Zajmowali jaskinie znajdują
ce się w rejonie znacznych opa
dów, pamiętając jednak, aby nie
były one położone zbyt nisko.
Zasiedlali więc pogranicze kilku
stref klimatyczno-roślinnych, dzię
ki czemu mieli zapewniony lepszy
wybór zwierzyny łownej.
Homo
sapiens,
który nadal użytkował jaskinie, z biegiem czasu
uczynił z nich całkiem wygodne i pięknie urzą
dzone siedziby. Między innymi właśnie wtedy
' Homo erectus
dużo poruszal się po okoli
cy w poszukiwaniu zwierzyny łownej i dlate
go, chcąc chronić się przed niesprzyjającymi
warunkami atmosferycznymi i przed dra
pieżnikami, zaczął wznosić w miejscach tym
czasowego pobytu szalasy z gałęzi
przedstawiciele kręgów kultury magdaleń
skiej, oryniackiej i sołutrejskiej zasiedlili ta
kie jaskinie jak Lascaux, Altamira, Niaux czy
Aurignac. Wnętrza tych jaskiń w niczym nie
przypominają surowych wnętrz dolno- i środ
kowopaleolitycznych grot użytkowanych przez
wcześniejsze gatunki ludzkie. Pięknie zdobio
ne malowidłami ściany stanowią doskonałe
świadectwo życia ich pradawnych mieszkań
ców. Sceny przedstawiające bizony i myśli
wych dowodzą, że głównym zajęciem ludno
ści górnego paleolitu było myślistwo. Praw-
dopodobnie mroczne pomieszczenia ja-
skiń oświetlano łuczywami, inaczej
bowiem dekorowanie wnętrz nie
byłoby możliwe.
Około l O tysięcy lat p.n.e.
kultury paleolityczne stopnio
wo zanikały na Bliskim Wscho-
O
koło 2 milionów lat temu pojawiła się
nowa foma ludzka- pitekantrop. Z po
wodu wyprostowanej postawy, jaką
człowiek ten osiągnął w wyniku ewolucji, otrzy
mał nazwę
Homo
erectus.
W toku wykopalisk
na kilku stanowiskach w Afryce, Europie i Azji
badacze stwierdzili, że pitekantrop posługiwał
się udoskonalonymi narzędziami kamiennymi.
Odnaleziono również ślady użytkowania przez
niego ognia, między innymi na stanowisku ar
cheologicznym w węgierskiej miejscowości
Vetesszóllós. Fakty te wskazują, że prawdopo
dobnie był łowcą, a zatem prowadził koczowni
czy tryb życia. Niewątpliwie wykorzystywał ja
skinie i załomy skalne, jednak przemieszczanie
się na otwatej pzestzeni zmuszało go do wzno
szenia krótkotrwałych siedzib z materiału do
stępnego na miejscu: kamieni, gałęzi i ewentual
nie skór zwierzęcych. W południowej Francji,
na stanowisku Saint-Achel odkryto pozostałości
kamiennych kręgów, przypuszczalnie prymi
tywnych undamentów szałasu. Jego konstrukcja
była wykonana prawdopodobnie z drewnianych
żerdzi przykrytych gałęziami. W podobnych
szałasach do dziś mieszkają buszmeni w połu
dniowej Afryce.
Następca pitekantropa
-
neandertalczyk, po
jawił się około 250 tysięcy lat temu. Niewiele
nowego wniósł do ówczesnej techniki budow
lanej. Nadal korzystał z szałasów i jaskiń. Ne
andertalczyk zapoczątkował jednak obrzędy
pogrzebowe, co prawdopodobnie szło w parze
z piewszymi wierzeniami religijnymi. Wpraw
dzie nie można odtworzyć tych wierzeń, ale
na ich istnienie wskazuje umieszczanie przed
wejściem do jaskiń lub w ich przedsionkach
ognisk. Niewątpliwie miało to na celu ochronę
przed atakami dzikich zwierząt albo konkuren
cyjnych grup plemiennych, nie można jednak
wykluczyć prymitywnych form obrzędów. Cie
kawy przykład jaskini zamieszkanej długo
przez ludność neandertalską stanowi jaskinia
Szanitar w północnym Iraku, w Górach Kurdy
stańskich. Fakt odnalezienia w niej znacznej
ilości narzędzi i śladów kontynuacji osadnictwa
> �
Człowiekowi pierwot-
nemu nie wystarczał już tylko
sam dach nad głową. Górnopaleo
lityczni łowcy uczynili z jaskiń nie
mal luksusowe mieszkania, zadbali bowiem
o ich estetykę, dekorując ściany pięknymi
malowidłami
4,5 mln lat p.n.e.-120
tys.
p.n.e.
-
pałeolit
dolny:
Około 3 m
l
n lat p.n.e. pojawiły si; piewsze
fom1y
l
udzkie
-
australopiteki. Prawdopodob
nie nic miały żadnych icdzib. Korzystały
z dość łagodnego klimatu afrykańskiej sawan
ny. Pzypuszczałnie w porze deszczowej mog
ły okresowo wykorzystywać jaskinie.
Około 2 mln lat temu pojawiła si; nowa for
ma ludzka- pitekantrop
(Homo
erectus).
Za
mieszkiwał jaskinie, a także ze względu na
łowiecki i zarazem koczowniczy tyb życia
wznosił prymitywne szałasy.
Około 250
tys.
łat temu na aren; dziejową
w tąpił człowiek neandcnal ki. Zamieszki
wał jaskinie, przed którymi, by obronić się
przed dzikimi zwierzętami, rozpalał ogniska.
W niektórych jaskiniach ślady ognisk stwier
dzono w przed ionkach. candcrtałczyk jako
pierwszy grzebał swoich zmarłych, a więc
ślady ognia w tych miej cach mogą świad
czyć o prymitywnych obrzędach magicz
nych. Dość powszechnie budowano szałasy.
12040
tys.
lat p.n.e. - paleolit środkowy:
Przez cały okres panowal człowiek neander
talski. Pomimo wzrostu populacji i używania
ulepszonych narzędzi nic bylo widocznych
zmian w sposobie zamieszkania.
40 -1 l tys. łat p.n.e. - pałeolit g
ó
rny:
eandertałczyk zniknął ze ceny dziejo
wej. a jego miejsce wkroczył człowiek
rozumny
(Homo sapiens).
Zaszły dość
istotne zmiany w spo obie o iedlania ię
i budowania iedzib. Cały cza funkcję
iedzib pełniły szałas i jaskinia, przy czym
ta ostatnia nie była już przypadkowo wy
branym chronieniem, ale musiała peł
niać pewne wymogi osadnicze: dostęp do
wody, dobre warunki obronne, w miarę
przestronne wnętrza.
Ś
ciany jaskiń ozda
biano malowidłami, co dowodzi zastoso
wania łuczywa do o'wictlenia wnętrza.
Pod koniec tego okre u pojawiły się szala
sy na wybrukowanej kamieniami polepie.
l
l
tys.-8300 p.n.e.
-
pałeolit schył
k
owy
(
mezol
i
t
)
:
a Bli kim Wschodzie mezolit zybko prze
szedł w fazę neolitu preceramicznego. Poja
wiły się pierw ze domy wykonane z glinia
nych bloków. W Europie trwał paleolit; oby
czaje mieszkalne, pomimo postępu technolo
gicznego nic zmieniły si;. Pod koniec tego
okresu w Pałestynie powstało pierwsze mia-
to
-
Jerycho.
83006000
tys.
p.n.e.
-
na Bliskim Wscho
dzie trwał neolit. Z racji osiadłego trybu ży
cia człowiek budował solidne domy z cegły
łub płyt wapiennych, wyposażone w pomie
szczenia gospodarcze. W Europie Północnej
i
·
rodkowej trwał mezolit. Miejscem naj
chętniej za iedlanym przez mezolitycznych
twórców były terasy rzeczne i tereny nieopo
dal lasów. Kraje 'ródziemnomorskie wkro
czyły w neolit.
Około 6000 p.n.e.
-
w Europie Północnej
i
·
rodkowcj rozpoczął się neolit. Powstały
pievszc drewniane domo twa o konstrukcji
lupowej, populane stały si; ziemianki i pól
ziemianki. Utworzono pievsze zwarte kom
pleksy o charakterze tałych o ad.
--
.
-·-
..
-
' W zależności od terenu człowiek pierwotny wymyślał różne konstrukcje swoich siedzib.
Domy na pałach miały chronić przed wodą, przed zimnem idącym od podłoża, a także przed
niepożądanymi zwierzętami
dzie. Człowiek zaczął brukować kamieniami
fundamenty swoich szałasów.
Ś
lady takich
podłóg odkryto w Iranie na stanowisku Karim
Szahir. Wokół nich odnaleziono liczne jamy,
w których prawdopodobnie przechowywano
zebrane owoce i upolowane zwierzęta (wszyst
kie odkopane kości należały do dzikich gatun
ków zwierząt). Mogły także służyć jako jamy
paleniskowe do pieczenia potraw. Osada w Ka
rim Szahir liczyła przypuszczalnie około kilku
dziesięciu mieszkańców, co odpowiadało ów
czesnym standardom grupy łowieckiej. Na
przełomie IX i VIII tysiąclecia p.n.e. pojawiły
się ziemianki. Nie sposób odtworzyć konstruk
cji ich dachów, gdyż brakuje śladów po podpo
rach. W osadzie Tepe Asiab zaś natraiono na
pólziemianki z tego okresu, zagłębione jedynie
na niewiele ponad metr. Budowle te musiały za
tem mieć całkiem solidną konstrukcję dachową.
Archeolodzy stwierdzili również ślady przebu
dowy tych obiektów, co wskazuje, że były one
użytkowane dość długo. A wiele osad w tym
czasie miało charakter sezonowych, a nawet
krótkotwałych obozowisk. Odnaleziono ponad
to piewsze domy z prostokątnymi pomieszcze
niami i wydzielonym miejscem na magazyn.
Dobrym przykładem może być osada Ali Kusz
w irańskim Zagrosie, gdzie natraiono na nie
wielkie domostwa składające się z niskich izb,
o powierzchni kilku metrów kwadratowych. Na
ich polepy wykonane z ubitego mułu mieszkań
cy prawdopodobnie nakładali maty.
Ś
ciany zbu
dowane z niewielkich glinianych bloczków mia
ły iak mały przekrój, że obiekty te najpewniej
były panerowe. Kamienne misy, żar
na z wapienia i pozostałości ziaren
półdzikich zbóż dowodzą, że lud-
ność Ali Kusz zajmowała się prymitywnym
rolnictwem. Kości owiec świadczą o począt
kach pasterstwa. A jednak nigdzie w domach
nie natraiono na ślady palenisk, co sugeruje,
że ludzkie siedziby były użytkowane czasowo.
Tłumaczyloby to ich dość nietrwałą i niechlujną
konstrukcję.
W tym okresie Europa przeżywała epokę
mezolitu, a jej mieszkańcy najlepiej czuli się
w sezonowych osadach rozlokowanych na tera
sach rzek. Wiązało się to z końcem epoki lo
dowcowej, opuszczeniem przez wielkie ssaki
tundrowych siedlisk i ich wędrówką na północ.
Część paleolitycznych łowców podążyła za ni
mi, część jednak pozostała. Ci właśnie zasiedli
li nabrzeża rzek i zaczęli się posługiwać mikro
litycznymi narzędziami przeznaczonymi do po
lowania na mniejszą zwierzynę, w tym na róż
ne gatunki ryb słodkowodnych. Kościane ha
czyki, niewielkie groty strzał czy zbrojniki har
punów stały się podstawowym wyposażeniem
myśliwego. Mezolityczni łowcy zamieszkali
więc w szałasach w pobliżu łowisk lub lasów
i łąk, gdzie latwiej było znaleźć zające, samy
czy ptactwo. Piewsze chaty w Europie
Ś
rodko
wej i Pólnocnej - długie prostokątne domostwa
wznoszone z drewna, o konstrukcji slupowej
-
pojawiły się w neolicie, w V tysiącleciu p.n.e.,
i stanowiły efekt pomysłowości budowniczych
naddunajskiego kręgu kulturowego. Obok nich
równie populane były wszelkie odmiany zie
mianek. W Grecji w tym czasie budowano już
megarony, a Jerycho od paru tysięcy lat funk
cjonowało jako piewsze miasto na świecie.
>
W asie gdy na Bliskim Wscho
dzie osady neolityczne przekształ
cały się w ośrodki typu miejskie
go, w Europie zaczynały dopiero
powstawać niewielkie osiedla zło
żone ze skupionych blisko siebie
domów drewnianych
Osiedla, miasta
Największym osiągnięciem rewolucji neolitycznej obok wynalezienia kola
i opanowania rolnictwa było porzucenie nietrwałych prymitywnych sie
dzib, jak jaskinie, szalasy i ziemianki, i budowa stałych osad. Najważniej
szą rolę w tej zmianie odegrał znaczny wzrost liczby ludności i ko
nieczność zapewnienia jej bezpieczeństwa. Również nowy typ zajęć
związany z uprawą ziemi sprzyjał wznoszeniu trwałych domostw.
Już w początkach neolitu, a więc w młodszej epoce kamiennej,
pojawiły się osiedla, które w świetle współczesnej nauki można
identyikować jako pierwsze zabudowy typu miejskiego.
W starożynej Grji, w V wieku p.n.e., Hipo
damos z Miletu napiał piewszy w dziejach ak
tat urbanistycny. Wprawdzie samo dzieło acho
wało się jdynie w pzekzach Arystotelesa, ale je
go koncecje zostały owszechnie pzyj(te pzez
reckich plnistów zabudowy miejskiej. Około
475 roku p.n.e. na olcenie ateńskiego wdza Te
mistoklesa Hipodamos zaprojektował ot w Pi
reusie, a w
43
roku p.n.e. z inicjatywy Peryklea
opracował plan kolonii reckiej Tuioj na Sycylii.
Głównym założeniem urbanistycnym Hi'
podamosa był prostokąny plan miasta
o nie określonych ranicach. Na
st(pnie architekt z Miletu zalecał o-
�
Rzymianie przejęli podsta
wowe założenia urbanistycz
ne miast hellenistycznych,
opracowane przez greckiego
budowniczego Hippodamo
sa z Miletu. Typowym przy
kładem takiego miasta była pale
styńska Maresza, pzebudowana w cza
sach rzymskich. Główny układ ulic z cza
sów Aleksandra Wielkiego pozostał jednak
nie zmieniony
Z
a najstarsze historycznie miasto po
kół świ(tych okr(gÓW le
ało wiele
,
o
świad
czy o znacznym wzro
ście liczby mieszkań
ców. Układ urbanistycz
ny miejscowości był
jednak przypadkowy; wo
kół okr(gU lsztar w Uruk
w szczytowym momencie rozwoju
mista unkcjonowało onad 120 roma-
itych osad.
W III tysiącleciu p.n.e. urbanizacja dotarła do
Indii i na Kret(. Około 250 roku p.n.e. wielki
ośrdek miejski owstał w Mohendżo Do, w do
linie Indusu. Rozcz(te w 1922 roku pace wyko
paliskowe dsłoniły reguln, prostokąną sieć
ulic, cytadel( wyosażoną w łani( publicną
i ogromne spichleze zożowe. Miasto osiadało
również doskonale unkcjonującą sieć wdno-ka
nalizacyjn, pzewyżsającą pd wzgldem tech
nicnym analogicne uządzenia na Krecie. Miasta
minojskie z kolei cechowała w owym casie wi(k
sza fantzja w rozplanowaniu pzebie
gu ulic, co umożliwiały bardziej uroz
maicone wi tooaicne. P
mysłowość kreteńskich architektów
najlepiej widać w mieście Gumia usy
tuowanym na zczu wzgóa, w o
łudniowo-wschodniej cz(ści wyspy.
Najwyżej wzniesiono uarium,
niewielki pałac i cenum handlowe,
tereny poniżej g(sto zabudowano
dzielnicami mieszkalnymi. Dwie ma
lownicze promenady otacay oba o
ziomy, pełniąc unkcj( obwdnic.
wszechnie uważa si( Jerycho w dolinic
rzeki Jordan, dziś na obszarze środkowej
Palestyny. Już około 7800 roku p.n.e. istniała na
jego terenie, wokół miejsca kultowego, osada
o powierzchni 4 hektarów, otoczona kamien
nym murem, zwieńczonym wieżami, z g�stą
zabudową chat wzniesionych z glinianych, pła
sko-wypukłych cegieł mułowych. Umiejętność
stosowania cegły mulowej bądż glinianych blo
ków do budowy domostw była w tym czasie
dość populama na obszarze całego Bliskiego
Wschodu, a w VI tysiącleciu p.n.e. dotarła do
Egiptu. W podobny sposób zostało wzniesio
nych w tym okresie wiele osad, jednak Jeycho
stanowiło najokazalsze przedsi(wzi(cie urbani
styczne wczesnego neolitu. W IV tysiącleciu
p.n.e. g(sta sieć miast pokrywała obszay połu
dniowej Mezopotamii, co wynikało z rozwoju
kultury sumeryjskiej. Powstały wówczas naj
ważniejsze ośrodki miejskie Sumerów: Uuk
(obecnie ĄI-Warka), Eridu (obecnie Abu asz-
Aglomeracja
-
obszar zamie zkany przez
ludność utrzymującą się
z
zawodów poza
rolniczych
,
z dużym zgrupowaniem miast
i osiedli powiązanych ze sobą zależnościa
mi
usługowo-handlowymi
(np. aglomera
cja miejsko-przemysłowa warszawska).
Konurbacja
-
zespół miej
s
ki równorzęd
nych ośrodków (np. pzemysłowych).
krycie pzenaczonej pod zabudow( owiezchni
siecią prostopadłych ulic pzebiegających zgdnie
z kierunkami georaficnymi. W cenum
ś
o
stulował wytyczenie placu
-
agoy, wokół którego
miały si( najdować: siedziba władz miejskich,
główne ośrdki kultu i ewentualnie sklepy najbar
dziej zamożnych kupców. Rozwizania Hippo
damosa spodobały s i( zarówno Grekom, jak
i óniejszym władcom hellenistycnym. Skozy
stali z nich skwapliwie przy budowie
k
wanych
ośrdków miejskich jak Aleksandria, Antichia
czy Seleucja. cenili je także Rzymianie, chć
w nico mienionej fomie w zaleności d kon
cepcji cesarzy. Podobnie jak
w miastach reckich, cchą cha
rakterystycną miast rzymskich
był cenralnie usytuowany plac,
zwany foum. Pdobnie jak ag
ra pełnił on funkcje reprezen
tacyjne. Przy Forum Roma
num w Rzymie mieściły si(
sidziby
k
nobliwych insytu
cji jak kuria senatu, świątynia
westalek, a także wiele innych
świątyń, łuki yumfalne, hon
rowe kolumny oraz słynna
' Wyjątkowość stolicy Na
batejczyków, Petry, polegala
na tym, że miasto zostało wy
kute w skale, a dojście do nie
go tak utrudnione przez na
turalne załomy skalne, że nie
potrzebowało ono murów
-Szahrajn) i Nippur. Prawdopo
dobnie były one samodzielny
mi ośrodkami państwowymi
i religijnymi. Na ich obszaze
dnaleziono owiem ślady okr(
gów kultowych ze znajdujący
mi si( w samych centrach mo
numentalnymi świątyniami. Wo-
�
Ważny element wystroju
fo rów, w tym najsłynniej
go Forum Romanum w Rzy
mie, stanowią łuki tryumfal
ne upamiętniające sukcesy
militarne cesarzy
� Miasta śedniowine,
jak Carcassonne we Fran
cj , mi ły cha r warow
ny-sym ol izowaly to m.in.
potę żne baszty zamków
wznoszących się w miej
scach strategicznych
ok.
7800 p.n.e.
-
powstaje najstarszy ośro
dek miejski na świecie- Jerycho
VI
tys.
p.n.e.
-
umiejętność wyrobu cegły
mulowej staje się powszechna na całym
Bliskim Wschodzie i w Egipcie
IV
tys.
p.n.e.
-
Sumerowie wznoszą sieć
miast w południowej Mezopotamii; naj
ważniejsze
z
nich to: Uruk, Eridu
i
ippur
III
tys.
p
.
n
.
e
.
-
umiejętność budowy miast
dociera do Indii i na Kretę
ok.
2500
p
.
n
.
e
.
-
w dolinie Indusu zostaje
wzniesione Mohendżo Daro, miasto mają
ce najdoskonalszy w owym czasie system
wodno-kanalizacyjny
V
w. p.n.e.
-
Hipdamos
z
Miletu podaje
koncecję urbanistyczną miast opartych na
regulnym planie prostokąnym,
o
sieci pro
stopadłych ulic zorientowanych według sron
świata; miasta zbudowane według założeń
Hippodamoa zyskują w okresie hellenimu
miano miast na planie hippodamejskim
ok.
475 p
.
n
.e.
-
Hippodamos opracowuje
na zlecenie Temistoklesa plan budowy ortu
w Pireusie
ok
.
443
p
.
n
.
e
.
-
architekt
z
Miletu wykonu
je projekt kolonii greckiej Turioj na Sycylii
IV/l II
w. p
.
n
.e.
-
na podstawie urbanistycz
nych założeń Hippodamosa zostaje wznie
sionych wiele miast hellenistycznych, jak
Aleksandria, Seleucja
czy
Antichia
I
w. p.n.e.
-
Witruwiusz pisze
"0
architek
turze", dzieło kodyfikujące całą wiedzę sta
rożytną o architekturze i budownictwie
IX-XII
w
.
-
w całej Europie upowszechnia
się typ średniowiecznego miasta, którego
cechą charakterystyczną jest zamek górują
cy nad pozostałymi budowlami i silne
umocnienia obronne
XVI
w.
-
w Europie Zachdniej ojawiają się
piewze
ia
renowe, w których foty
je pybieają fomę systemu bastionów
XVII
w.
-
w architektuze niepodzielnie
króluje barok; powstają miasta z szerokimi
bulwarami i ogromnymi ogrodami
XIX
w.
-
tworzą się zręby nowoczesnego
miasta z podziałem na dzielnice i współ
czesną inrastrukturę miejską
usytuowaniu pałaców, koś
ciołów, rezydencji tak, aby
uzyskać jak najrozleglejsze
widoki. Ulubionym elemen
tem miejskiej architektury
stały się długie, szeokie bul
way i wielkie kompleksy odowe. W
X
wie
ku wyraźnie zaznaczył się podział miasta na
dzielnice według kryterium majątkowego, przy
czym śródmieście tradycyjnie pozostało dome
ną warstwy zamożniejszej. Powstały odrębne
dzielnice przemysłowe i zgrupowane wokół
nich kwartały bidoty. Zabudowa stała się cia
śniejsza i wyższa, choć wznoszono także luksu
sowe dzielnice rezydencji. Problem za-
tłoczonych ulic i otrzeba spraw
nej komunikacji wymagały pr
jektów nowych rowiązań urba-
nistycznych, jak miasto liniowe,
miasto ogród czy miasto pze
mysłowe.
Na początku
XX
wie
ku wiele miast buduje li
nie metra. Miasta zaczy
nają się rozrastać, wchła
niajc icia i ok
liczne wioski. Zmienia
się układ ulic na mniej
mównica
-
ostra.
W wielu mistach ymskich,
aby wydzielić foum adminisracyjne, wnoszono
ddatkowo osobne place handlowe,
k
wanef
ra venaia.
Secyficnym tyem miasta zymskie
go było miasto powstałe na planie obozu legio
nowego, otoczone czworobocznym murem
i najczęściej fosą. Przy forum takiego miasta
znajdowała się przede wszystkim komendantu
ra legionu i świątynia bóstwa- patrona od
działu. W samym mieście unkcjonował
ponadto ganizonowy szpital.
W l wieku p.n.e. doroek antycnej
wiedzy architektonicznej podsum
wał Witruwiusz w dziesięciotomo
wym traktacie
"0
architekturze".
Niestety, dzieło na wiele stuleci
zaginęło i o
z
piewszy uka
ało się drukiem w 1486 roku.
Do tego czasu miasta wnoszo-
no zgdnie z lokalną adycją
budowlaną bądź przebu
dowywano dawne ośrodki
zymskie.
Układ miast średniowicznych
wynikał z ich obronnego charakte
u. Nad miastem najczęściej górował
zamek, całość zabudowy natomiast otacał
wieniec gubych murów. Układ ulic mógł być
regulny, częściej jednak pzybieał fomę całko
wicie swodną. Spzyjało temu zwłszca włą
canie w obręb murów miejskich rozbudowują
cych się pdgrdzi. Powstawanie miast w śd
niowieczu zależało niemal wyłącnie d dobrej
woli panującego, w którego gestii leżało nadawa
nie przywilejów lokacyjnych. A książęta chęnie
wystawiali owe dokumenty, zwłaszca na ałoże
nie miast na szlakach handlowych czy pzy ujściu
e,
owój mist owim był miiem omyśl
ności ekonomicnej państwa. W tym okresie uli
ce, a nawet całe dzielnice miejskie skupiały war
sztaty określonego cechu, a w
kół głównego rynku koncenro
wał się najbogatszy patrycjat:
kucy, amatorzy i bankierzy.
Miasto renesansowe zacho
wało wprawdzie obronny cha
rakter, ale dawne wały i mury
zostały zastąpione pzez wysu
nięte fortyfikacje bastionowe.
Architekci starali się nadać uli
com regulany pzebieg, często
decydowali się na układ promie
nisty, przynajmniej w części
miasta, jak w niemieckim Mann
heim. W baroku urbaniści ule
gli estetycnym tendencjom epo
ki i dorądkowali plany miast
Ul ice miast ensan
wych by ły
ee
ż w �
h wnyh. Nat
miast fo rty fi kacje ograniczały się
pde im do nę ny ch mu
rów ufomowanych w ony
zagęszczony, powstają obwodnice i trasy pze
lotowe. Liczba mieszkańców miast wzrasta do
tego stopnia, że w poszczególnych dzielnicach
mieszkalnych nowe osiedla osiągają niekiedy
wielkość sporych miast. Zamożniejsze grupy
ludności pzenoszą się do zacisznych dzielnic
podmiejskich. Centrum stje się powoli ośrod
kiem administracyjno-handlowym. Twozone
są nowe miasta spełniające określone unkcje,
jak chćby niewielkie miasto Gander w Kana-
dzie, na Nowej Fundlandii, zbudowane dla pra
cowników miejscowego lotniska transatlantyc
kiego. Powstają iee i
a
i, jksłynne Las Vegas pze
kształcone z inicjatywy ameykań
skiej maii z niewielkiej osady
w centum światowego hazardu.
Ale stare średniowieczne i rene
sansowe miasta ciągle stanowią
atrakcję turystyczną.
�
Po l wojnie światowej Nowy
Jork sta ł się jednym z najwa ż
niejszych miast na świcie , zyskał
bowiem miano stolicy świato
wych in ansów. W jgo centrum
na Manhattanie, wśr d licznych
drapazy chmur , ma siedibę naj
więksa na świcie ie łda
Plik z chomika:
sasza2714
Inne pliki z tego folderu:
ŻYCIE I TECHNIKA_3 - Na wodzie i w powietrzu.pdf
(22556 KB)
ŻYCIE I TECHNIKA_2 - Budowle i transport lądowy.pdf
(25481 KB)
ŻYCIE I TECHNIKA_1 - Główne osiągnięcia techniczne.pdf
(16746 KB)
Inne foldery tego chomika:
DZIEJE ŚWIATA
HISTORIA IDEI
HISTORIA SZTUKI
NATURA ŚWIATA
RELIGIE I MITY
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin