Ketoza krów (ketosis bovum, ketonemia, acetonemia, ketonuria, acetonuria)
Istota choroby.
Choroba charakteryzuje się :
• nagromadzeniem się zw. ketonowych we krwi (ketonemia), moczu (ketonuria), mleku (ketolakcja) i w wydychanym powietrzu
• zmniejszeniem stężenia glukozy we krwi (hipoglikemia)
• skłonnością do zwyrodnienia tłuszczowego wątroby
Rodzaje ketozy:
• K. pierwotna – występuje samoistnie w okresie poporodowym
• K. wtórna – występuje w przebiegu innych chorób pierwotnych niezależnie od okresu laktacji
• K. pokarmowa – występuje niezależnie od okresu laktacji, wieku, płci, u krów karmionych paszą ketogenną
• K. subkliniczna – typowa choroba dla stad krów
• K. kliniczna: postać niestrawnościowa i postać nerwowa (neurologiczna)
częstotliwość występowania ketozy w okresie laktacji
Przyczyny k. pierwotnej
• Specyficzna przemiana energetyczna u przeżuwaczy
• Wysoka wydajność mleczna w początkowym okresie laktacji
• Znaczny wzrost zużycia glukozy na początku laktacji
• Spadek produkcji glukozy i glikogenu w wątrobie
• Nadmierne otłuszczenie krów w okresie przedporodowym
• Zaburzenia hormonalne - (obniżenie stężenia glikokortykoidów i insuliny a wzrost stęzenia STH, tyroksyny, noradrenaliny)
• Błędy żywieniowe
Przyczyny ketozy pierwotnej (czynniki wewnętrzne)
• Niedobory energetyczne w szczycie laktacji
• Specyfika przemian energetycznych przeżuwaczy
Przyczyny wewnętrzne – przemiany węglowodanowe
Węglowodany w paszy
↓
celuloza, hemiceluloza, skrobia, sacharoza, laktoza, maltoza, glukoza
depolimerazy
amylazy
celulazy
Lotne kwasy tłuszczowe (LKT)
kwas octowy 60 – 65%
kwas propionowy ~ 20%
kwas masłowy 15 – 20%
NKT: ~ 5%
kwas mrówkowy, walerianowy,
kapronowy, bursztynowy, mlekowy
Rola lotnych kwasów tłuszczowych
LKT są głównym źródłem energii i materiałem budulcowym:
tkanki mleko
kwas propionowy tłuszcz, cukier białko, cukier
kwas octowy tłuszcz tłuszcz, białko
kwas masłowy białko
Przyczyny ketozy pierwotnej(czynniki wewnętrzne)
• Nadmierne otłuszczenie krów
• Stan hormonalny (glikokortykoidy, insulina, STH, h. tarczycy, noradrenalina)
Przyczyny ketozy pierwotnej (czynniki zewnętrzne)
• Błędy żywieniowe (jednostronne i niepełnowartościowe żywienie, niedostosowanie ilościowe i jakościowe dawki pokarmowej do potrzeb produkcyjnych)
• Wadliwa technika żywienia
• Głodzenie zwierząt
Patogeneza
Przyczyny ketozy wtórnej
• Niestrawności
• Skręt i przemieszczenia trawieńca
• Zapalenia wymienia i macicy
• Zanokcica
• Schorzenia gorączkowe z upośledzeniem lub utratą łaknienia
Przyczyny ketozy pokarmowej
• Pasze ketogenne (zawierające kwas masłowy)
• Pasze powodujące tzw. ketogenną fermentację w żwaczu
• Obecność pierwotniaków z rodzaju Entodinum w treści żwacza
Zależność między żywieniem, trawieniem a ketozą przeżuwaczy
Objawy kliniczne ketozy (postać niestrawnościowa)
• Spadek wydajności mlecznej
• Zmniejszenie lub brak apetytu
• Osłabienie i zanikanie odruchów przeżuwania i ruchów żwacza
• Upośledzenie motoryki przedżołądków, brak napięcia mięśniówki ściany brzucha i żwacza (żwacz jest pusty)
• Zwiększona wrażliwość okolicy wątroby i czasami powiększenie pola stłumienia wątrobowego
• Kał twardy, pokryty śluzem później płynny
• Mleko gęste i warzy się przy gotowaniu
• Postępujący spadek masy ciała i wychudzenie
Objawy kliniczne ketozy (postać nerwowa)
Nasilenie lub osłabienie reakcji psychomotorycznych.
• Osłabienie psychomotoryczne (osowiałość, senność, słaba reakcja na bodźce, śpiączka, pozycja leżąca)
• Pobudzenie psychomotoryczne (parcie na oślep, dreptaniem w miejscu, ślinotok, spaczony apetyt, lizanie lub gryzienie własnej skóry, zaburzenia koordynacji ruchów, nadwrażliwość czuciowa, puste przeżuwanie, zaburzenia czucia głębokiego)
Zmiany biochemiczne
Ø Krew
- hiperketonemia
- hiperlipemia
- hipoglikemia
- hiperbilirubinemia (> 8,55 µmol/l)
- wzrost aktywności AST (> 80 U/l)
- wzrost aktywności GGT (> 30 U/l)
Ø Mocz
- ketonuria
Ø Mleko
- podwyższona liczba kwasowa
- ketolaktacja
Interpretacja wyników laboratoryjnych krów
Rokowanie
• W ketozie pierwotnej i pokarmowej pomyślne – w stanach lżejszych powrót do zdrowia w ciągu 3-6 dni, w cięższych po 8-10 dniach
• Brak poprawy po 5-6 dniach budzi podejrzenie ketozy wtórnej i rokowanie ostrożne lub niepomyślne
Zmiany anatomopatologiczne
• Wychudzenie zwierząt
• Zwyrodnienie wątroby
• Tłuszczowe nacieki w nerkach oraz nadnerczach
• Czasami zażółcenie błon śluzowych
Rozpoznanie różnicowe
Postać niestrawnościowa ketozy
- niestrawności
- zapalenie otrzewnej
- przemieszczenia trawieńca
Postać nerwowa ketozy
- wścieklizna
- tężyczka pastwiskowa
- porażenie poporodowe
- zapalenie opon mózgowych i mózgu
Leczenie
Ø Ketoza pokarmowa
- eliminacja pasz ketogennych
Ø Ketoza z objawami klinicznymi – zwiększenie poziomu glukozy:
- glukoza 20% - 1000 ml, 40% - 500 ml, 4 – 6 dni
- glikokortykoidy:
hydrocortisonum aceticum 125-250 mg, 2 – 4 dni
Dexafort 10 ml, powtórzyć po 3 – 5 dniach
Opticortenol S 8 – 10 ml, powtórzyć po 3 – 5 dniach
Leczenie c.d.
- związki glukoplastyczne:
propionian sodu (Neopropiowet) 100-200g, 2x dziennie
glikol propylenowy 125-250g, Ketomix 1000 ml, Ketostop 300g, Boviketozin 250 ml - 2x dziennie przez 4-10 dni
glicerol 150-500g, 2x dziennie prze 4-10 dni
Ø Inne środki lecznicze
insulina 200j z glukozą
wit. B1 forte 5-10 mg/kg m.c. z glukozą przez 2-4 dni
kwas nikotynowy 6,0g, 2x dziennie przez 4-10 dni
wodzian chloralu 30-50g, przez 3-5 dni
Ø Związki lipotropowe
metionina 2,5-4g/100 kg m.c. i.v.
chlorek choliny 25g w 10% roztworze wodnym s.c.
Ø Ketoza subkliniczna:
poprawa żywienia krów
stosowanie związków glukoplastycznych przez 6-12 dni
Zapobieganie
Ø W okresie zasuszenia (8-4 tyg. a.p.)
- do 3 kg pasz treściwych (dawka pokarmowa winna pokrywać produkcję 10 l mleka)
- do 5 kg buraków cukrowych lub 10 kg buraków pastewnych
Ø Po porodzie
- zapewnienie energii w dawce odpowiadającej
1 kg paszy treściwej na 3 kg mleka
- zapewnienie optymalnej ilości białka strawnego (55g na 1 l mleka)
- podaż włókna surowego w ilości 18-20% s.m. (dobre siano, kiszonka z suszu)
Zapobieganie c.d.
Ø Stopniowa zmiana rodzaju żywienia i przyzwyczajanie do nowej paszy
Ø Eliminacja pasz ketogennych (po podaniu pasz badanie moczu na obecność związków ketonowych)
Ø Stymulacja syntezy glukozy i hamowanie ketogenezy – podawanie profilaktyczne
- Neopropiowet 120g dziennie przez 4-5 tygodni od porodu
- Ketomix 500ml, Ketostop 100 g dziennie przez 2 ...
patryczeek_94