dudzinski.pdf

Antoni DudziĶski, kapitan ōeglugi wielkiej

CzĀowiek za burtĥ

Warszawa, 23 wrzeŁnia 2005 r.

Za burtĥ - zawsze groŋnie!

WypadniĪcie czĀowieka za burtĪ statku (jachtu) jest zawsze bardzo niebezpieczne.

Praktyka morska dowodzi, ōe nawet na spokojnej wodzie i w bardzo dobrych

warunkach atmosferycznych czĪsto dochodzi do utoniĪcia takiej osoby albo jej

zaginiĪcia czyli nie odnalezienia przez jednostkĪ, z ktrej wypadĀa i przez sĀuōby

ratownicze.

Przypadki wypadniĪcia czĀowieka za burtĪ duōego statku zdarzajĥ siĪ stosunkowo

rzadko, gdyō taka jednostka ulega mniejszym przechyĀom, jest bardziej stabilna, a

ponadto pokĀady obarierowane sĥ wysokimi stalowymi relingami. W czasie sztormu

zaĀoga nie przebywa na pokĀadzie, lecz wewnĥtrz nadbudwki.

Na jachtach, zwĀaszcza maĀych, wypadniĪcie czĀowieka za burtĪ jest o wiele bardziej

prawdopodobne. Jacht ulega na fali znacznym przechyĀom, a pokĀady nie majĥ

duōych relingw. ÿatwo poŁlizgnĥě siĪ na pokĀadzie, zahaczyě nogĥ o liny albo

oberwaě w gĀowĪ bomem ōagla... Wystarczy chwila nieuwagi i moōna znaleŋě siĪ w

wodzie.

Znane mi wypadki tego rodzaju niejednokrotnie koĶczyĀy siĪ tragicznie. Ich opisy

moōna znaleŋě w Orzecznictwie Izb Morskich, a takōe w zagranicznej literaturze

fachowej. Dlaczego ludzie, ktrzy wypadki za burtĪ, ponosili Łmierě?

Moōna by tu wyrōniě trzy zasadnicze grupy przyczyn takich zdarzeĶ.

Brak linki asekuracyjnej

Bardzo wiele wypadkw wypadniĪcia ōeglarza za burtĪ zwiĥzanych byĀo z brakiem

wĀaŁciwego zabezpieczenia. W warunkach sztormowych kaōdy ōeglarz

przebywajĥcy na pokĀadzie powinien mieě zapiĪtĥ linkĪ asekuracyjnĥ. Nie jest to

wcale objawem tchrzostwa, ale wyrazem rozsĥdku i rozwiniĪtej wyobraŋni. W

przypadku wypadniĪcia za burtĪ linka ta pozwala w krtkim czasie przyciĥgnĥě

rozbitka do jachtu i wydobyě go na pokĀad.

Niestety, okazuje siĪ, ōe w bardzo wielu przypadkach powinnoŁci zapiĪcia linki

asekuracyjnej nie egzekwowali kapitanowie jachtw, a czĀonkowie zaĀogi tenōe

obowiĥzek lekcewaōyli. Morze jednak, jak wiadomo, nie znosi dyletantw i nie lubi

byě lekcewaōone. Kapitan lub oficer, ktry toleruje nie zapinanie linek

asekuracyjnych w warunkach sztormowych, godzi siĪ de facto na Łmierě czĀonka

zaĀogi i daje bardzo zĀy przykĀad.

Znane sĥ przypadki, kiedy ōeglarz schodziĀ pod pokĀad na chwilĪ, a potem

"zapomniaĀ" o ponownym zapiĪciu linki. Na innym z kolei jachcie 16-letnia ōeglarka

nie zapiĪĀa linki, bo "nikt jej tego nie nakazaĀ".

Niejednokrotnie wystarczy jedna duōa fala, ktra potrafi gwaĀtownie przechyliě lub

podrzuciě jacht, by doszĀo do wypadniĪcia czĀonka zaĀogi za burtĪ. Czasem fala taka

nadchodzi zupeĀnie nieoczekiwanie. Ci, ktrzy byli przekonani, ōe "w razie czego"

zdĥōĥ siĪ uchwyciě jakiegoŁ elementu jachtu, srodze siĪ zawiedliÈ

Warto teō wiedzieě, ōe niespodziewane, nagle znalezienie siĪ za burtĥ stanowi dla

wypadajĥcego wstrzĥs psychiczny, ktry objawia siĪ czĪsto panikĥ.

Nieskoordynowane ruchy, chĪě utrzymania siĪ na powierzchni i jak najszybszego

dopĀyniĪcia do jachtu powodujĥ moōliwoŁě zachĀyŁniĪcia siĪ wodĥ i sĥ groŋne nawet

dla osoby umiejĥcej dobrze pĀywaě. Panicznie zachowujĥcy siĪ w wodzie rozbitek

szybko traci siĀy.

JeŁli woda jest stosunkowo zimna, dochodzi ponadto do wstrzĥsu termicznego.

Moōe to w bardzo krtkim czasie spowodowaě utratĪ przytomnoŁci. Nawet

doskonali pĀywacy, mĀodzi ludzie o Łwietnej kondycji fizycznej tonĪli, gdy znaleŋli

siĪ nieoczekiwanie w lodowatej wodzie, po zmroku.

Strach, poczucie zagroōenia, panika, dezorientacja powodujĥ, maĀo kto potrafi w

takiej sytuacji myŁleě i dziaĀaě spokojnie.

Co wiĪcej, w czasie wypadania za burtĪ czĪsto dochodzi do uderzenia gĀowĥ (lub

innĥ czĪŁciĥ ciaĀa) o jakiŁ element jachtu. Moōe to spowodowaě utratĪ przytomnoŁci

osoby wypadajĥcej, co oczywiŁcie niweczy szansĪ na wyratowanie siĪ.

W kaōdym z takich przypadkw nieocenione usĀugi oddaje linka asekuracyjna, ktra

pozwala na wyratowanie rozbitka nawet, jeŁli straciĀ przytomnoŁě lub jest ranny.

Nasuwa siĪ zatem prosty wniosek: moōna byĀo uniknĥě wielu tragedii

spowodowanych wypadniĪciem czĀonka zaĀogi za burtĪ, gdyby osoba ta miaĀa

zapiĪtĥ linkĪ asekuracyjnĥ.

Brak pasa ratunkowego (kamizelki)

Podobnie rzecz ma siĪ z pasem ratunkowym (kamizelkĥ, kapokiem). Pas ratunkowy

pozwala na utrzymanie siĪ rozbitka na powierzchni wody, a takōe uĀatwia zaĀodze

jachtu zauwaōenie go.

Znane wypadki dowodzĥ, ōe niejednokrotnie osoba, ktra znalazĀa siĪ za burtĥ i nie

miaĀa na sobie pasa ratunkowego, natychmiast zanurzaĀa siĪ w wodzie. Wynika to

zapewne z nieskoordynowanych rozpaczliwych ruchw wykonywanych przez

tonĥcego, ktry ustawia ciaĀo w pozycji pionowej.

W wyniku tego rozbitek bez pasa staje siĪ w ogle niewidoczny dla zaĀogi jachtu.

Jego poszukiwania sĥ zatem praktycznie pozbawione szans. Stĥd wĀaŁnie wypadki

utoniĪcia ludzi nawet na przystani, w basenach portowych.

Morze czĪsto oddaje swoje ofiary dopiero po dĀugim czasie. Bywa, ōe rozbitek, ktry

wypadĀ za burtĪ i utonĥĀ, zostaje odnaleziony kilka mil dalej i po paru miesiĥcach!

Inni nigdy nie zostajĥ odnalezieni...

Pas ratunkowy stwarza szanse na uratowanie siĪ nawet osobie nie umiejĥcej pĀywaě!

Podczas sztormu wszyscy czĀonkowie zaĀogi powinni mieě na sobie pasy (kamizelki

ratunkowe). Dobry kapitan wymaga tego nawet przy dobrej pogodzie od

niedoŁwiadczonych czĀonkw zaĀogi, ktrzy nie majĥ wprawy w poruszaniu siĪ po

pokĀadzie, operowaniu ōaglami itd.

Ubir i zachowanie siĪ w wodzie

Wiele tragicznych zdarzeĶ wskazuje, iō ubir czĀowieka, ktry wypadĀ za burtĪ, ma

niebagatelne znaczenie. Jak dowodzĥ opisy wypadkw, rozbitkowie, ktrzy byli

ciepĀo ubrani, czĪsto zostawali wyratowani nawet po kilku godzinach przebywania

w wodzie. A zatem ciepĀa nieprzemakalna kurtka, spodnie, bielizna - taka odzieō

chroni czĀowieka przed szybkĥ utratĥ ciepĀa w wodzie.

Nie mwimy oczywiŁcie o wodach tropikalnych, ktrych temperatura dochodzi do

25-30 C. Tam utrata ciepĀa nie jest tak radykalna. Jednak juō znalezienie siĪ w

BaĀtyku, gdzie temperatura wody wynosi np. 10-15 C, jest bardzo groŋne! JeŁli ktoŁ

nie wierzy, proszĪ nalaě sobie wody o takiej temperaturze do wanny i wejŁě do niej.

Juō po paru minutach zaczniemy odczuwaě dotkliwe zimno!

Z reguĀy woda morska ma temperaturĪ zawsze niōszĥ niō temperatura ciaĀa

czĀowieka (36,6 C). W wodzie nastĪpuje wiĪc utrata ciepĀa przez czĀowieka.

Prowadzi to do hipotermii.

Moōe siĪ pozornie wydawaě, ōe ciepĀa gruba odzieō utrudnia pĀywanie po

znalezieniu siĪ w wodzie. To fakt, ale rozbitek nie powinien pĀywaě! Praktyka

dowodzi, ōe szanse na dopĀyniĪcie do jachtu albo do brzegu sĥ minimalne (no,

chyba, ōe wypadek nastĥpiĀ kilka lub kilkanaŁcie metrw od brzegu). Rozbitek

powinien zatem tylko utrzymywaě siĪ na powierzchni wody i czekaě na

odnalezienie go.

PĀywanie (poruszanie siĪ) powoduje szybkĥ utratĪ energii. Na wzburzonym morzu,

albo przy silnym wietrze i prĥdzie pĀywanie moōe okazaě siĪ w ogle nieefektywne,

gdyō bĪdziemy dryfowani.

BĀĪdem jest rwnieō wykonywanie ruchw w wodzie w celu "ogrzania siĪ". To tylko

pozory, w rzeczywistoŁci szybko tracimy ciepĀo i energiĪ.

Rozbitek powinien zatem leōeě nieruchomo, trzymaě nogi zĀĥczone, a rĪce wzdĀuō

tuĀowia. Zmniejsza to powierzchniĪ ciaĀa wystawionĥ na wychĀodzenie.

Akcja ratunkowa

Opisy wypadkw wskazujĥ, ōe w bardzo wielu zdarzeniach wypadniĪcia czĀowieka

za burtĪ zaĀogi jachtw prowadziĀy nieudolnĥ, chaotycznĥ akcjĪ ratunkowĥ,

popeĀniajĥc przy tym szereg kardynalnych bĀĪdw.

o Zasadniczym bĀĪdem jest niemal zawsze przerwanie obserwacji rozbitka,

ktry znalazĀ siĪ za burtĥ. Prowadzi to z reguĀy do utraty kontaktu

wzrokowego i zaginiĪcia poszkodowanego. Nie wolno zatem spuszczaě

rozbitka z oka ani na chwilĪ! CzĀonek zaĀogi, ktry zauwaōyĀ wypadniĪcie za

burtĪ czĀowieka, powinien wiĪc obserwowaě go przez caĀy czas, nawet

podczas siĪgania po koĀo ratunkowe.

o KoĀo ratunkowe musi byě gotowe do natychmiastowego rzucenia.

Wyrzucenie koĀa za burtĪ stanowi nie tylko Łrodek ratunkowy dla tonĥcego,

ale wyznacza takōe punkt odniesienia przy pŋniejszych poszukiwaniach. Im

szybciej koĀo zostanie wyrzucone za burtĪ, tym lepiej! Oznacza to, ōe pozycja

koĀa bĪdzie bliska pozycji rozbitka. KoĀo powinno byě bezwzglĪdnie

wyrzucone przed wykonaniem zwrotu w celu podejŁcia do tonĥcego.

Znane sĥ przypadki, kiedy to koĀo byĀo tak zamocowane na jachcie, ōe

musiano odcinaě linki noōem. Jest to absolutnie niedopuszczalne. W innym

znw przypadku koĀo znajdowaĀo siĪ pod pokĀadem, wŁrd jakichŁ gratw.

Jego wydobycie trwaĀo parĪ minut.

o Po zauwaōeniu wypadniĪcia czĀowieka za burtĪ naleōy natychmiast ogĀosiě

alarm! Czyni to ten, kto wypadniĪcie zauwaōyĀ. Kapitan kieruje caĀoŁciĥ akcji,

ale wszyscy czĀonkowie zaĀogi powinni znaě swoje zadania i obowiĥzki

podczas takiego alarmu. Niestety, najczĪŁciej jest tak, ōe caĀa zaĀoga wypatruje

na pokĀadzie rozbitka, a nikt nie okreŁla pozycji, nikt nie wzywa pomocy itd.

Cenne minuty uciekajĥ, rozbitka nie udaje siĪ odnaleŋě i bardzo trudno jest

potem nawet powrciě na pozycjĪ wypadku, boÈ nie wiadomo, jaka to

pozycja!

Dobremu wyszkoleniu zaĀogi w czasie alarmu sĀuōĥ alarmy ěwiczebne.

Najlepiej, aby byĀy przeprowadzane przy uōyciu przedmiotu wyrzuconego za

burtĪ (pozorujĥcego osobĪ tonĥcĥ), do ktrego naleōy podejŁě i go wydobyě

na pokĀad.

Niestety, w bardzo wielu przypadkach alarmy ěwiczebne w ogle nie sĥ

przeprowadzane na jachtach, albo teō sĥ przeprowadzane w sposb czysto

formalny, symboliczny, na zasadzie "pogadanki" kapitana z zaĀogĥ.

W rezultacie podczas prawdziwego wypadniĪcia czĀowieka za burtĪ powstaje

zamieszanie, chaos. Kaōdy robi to, co uwaōa za stosowne. Znany jest rwnieō

przypadek ōeglarki, ktra po zauwaōeniu, ōe kolega z jej wachty wypadĀ za

burtĪ tak byĀa tym zszokowana, ōe parĪ minut siedziaĀa bezczynnie!

o Po wypadniĪciu czĀowieka za burtĪ naleōy niezwĀocznie okreŁliě pozycjĪ

jachtu. Zaniedbanie tego obowiĥzku jest niestety bardzo czĪste i prowadzi do

niemoōnoŁci okreŁlenia pozycji odniesienia, czyli miejsca, wokĀ ktrego

bĪdziemy szukaě rozbitka.

o Poszukiwanie rozbitka powinno byě prowadzone wedĀug ustalonego

schematu poszukiwaĶ. Niestety, rwnieō w tym zakresie nawet doŁwiadczeni

ōeglarze popeĀniajĥ zasadnicze bĀĪdy. Jachty poszukujĥce rozbitka wykonujĥ

przypadkowe, nieprzemyŁlane zwroty, krĥōĥ wokĀ miejsca wypadku albo w

znacznym oddaleniu od niego.

o Trzeba pamiĪtaě, ōe po wypadniĪciu czĀowieka za burtĪ wykonanie zwrotu na

kontrkurs wcale nie oznacza, ōe znajdziemy siĪ dokĀadnie na wĀasnym Łladzie

torowym. CzĪsto nastĪpuje przesuniĪcie jednostki spowodowane samym

zwrotem (jego wĀaŁciwoŁciami - jacht nie zawraca w miejscu), wiatrem,

prĥdem, niedokĀadnoŁciĥ sterowania, myszkowaniem itd. Bywa wiĪc, ōe jacht

podĥōa kontrkursem, ale kilkadziesiĥt albo nawet kilkaset metrw od miejsca

wypadniĪcia czĀowieka za burtĪ. Powoduje to, ōe nie mamy oczywiŁcie szans

na odnalezienie rozbitka, gdyō przepĀyniemy obok niego.

o Po zmroku bardzo istotne jest oŁwietlanie powierzchni morza silnym

reflektorem. Poszukiwania z uōyciem reflektora nie powinny byě chaotyczne,

lecz naleōy prowadziě reflektor powoli od trawersu do trawersu. Pomocne do

oŁwietlenia powierzchni morza mogĥ byě teō biaĀe rakiety, zwĀaszcza

spadochronowe.

o W ciĥgu dnia trzeba uōyě lornetki. Moōna jej uōyě takōe w nocy, gdy koĀo byĀo

wyposaōone w pĀawkĪ Łwietlnĥ. Obserwacja przy pomocy lornetki rwnieō

musi byě prowadzona systematycznie, od trawersu do trawersu.

o Nie naleōy haĀasowaě na pokĀadzie w czasie akcji ratunkowej, gdyō

uniemoōliwi to usĀyszenie ewentualnego woĀania rozbitka. Poza komendami

kapitana nikt nie powinien wiĪc rozmawiaě, krzyczeě, komentowaě tego, co

siĪ zdarzyĀo.

o NiezwĀocznie po wypadniĪciu czĀowieka za burtĪ naleōy uōyě Łrodkw

alarmowych i sygnalizacyjnych. Im szybciej zawiadomimy o wypadku sĀuōby

ratownicze i inne statki, tym wiĪksze sĥ szanse odnalezienia rozbitka.

Mam oczywiŁcie na myŁli radiowe wezwanie pomocy, a takōe strzelanie

czerwonych rakiet. Wzywajĥc pomoc drogĥ radiowĥ naleōy oczywiŁcie podaě

dokĀadnĥ i poprawnĥ pozycjĪ jachtu. BywaĀy przypadki, kiedy to w

zdenerwowaniu wzywajĥcy pomocy podawali pozycje, ktre "wychodziĀy" na

lĥdzie albo rōniĀy siĪ od rzeczywistych o kilkanaŁcie albo kilkadziesiĥt mil!

Nie bĪdĪ opisywaĀ tu caĀych procedur wzywania pomocy, bo ufam, ōe zna je

kaōdy ōeglarz.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: