Typy i odmiany głowy Jana Kazimierza na szelągach koronnych z roku 1660. Wolski C. Biuletyn TPZN 1 2010.pdf
(
1038 KB
)
Pobierz
262583686 UNPDF
Cezary Wolski, Typy i odmiany głowy Jana Kazimierza na szelągach koronnych
z roku 1660.
Miedziane małe szelągi Jana Kazimierza - boratynki, oficjalnie wybijane w latach 1659-1667
1
należą do
najpopularniejszych typów monet Rzeczypospolitej. Ich ogromna ilość przyczyniła się do występowania
niezliczonych ilości odmian tych monet, które nie zostały dotychczas dokładnie opisane w literaturze
przedmiotu. Warto zaznaczyć, że jednymi z cech wyróżniającymi poszczególne odmiany są, prócz ogólnie
branych pod uwagę w większości katalogów, poszczególne elementy rysunku awersu i rewersu oraz warianty
napisowe.
Jednym z najbardziej rzucających się w oczy elementów rysunku jest głowa/popiersie monarchy. Jak dotąd na
kwestię wielkości tego elementu dokładniej zwrócił uwagę W. Niemirycz w swoich publikacjach na temat
boratynek wyróżniając trzy typy głowy - małą, średnią i dużą (
Polska moneta miedziana w XVII w.
). Inni polscy
autorzy zazwyczaj nie skupiali się na tej części rysunku. Celem niniejszego artykułu jest dokładniejsza próba
zaprezentowania wspomnianej na wstępie różnorodności na przykładzie odmian głowy króla Jana Kazimierza
występujących na boratynkach koronnych z 1660 roku.
Wstępna typologia podzielona została na podstawie trzech podstawowych, łatwo rozpoznawalnych typów
według kryterium rozmiaru, tj. mała, średnia i duża głowa. W dalszej zaś części podział oparty jest na
odmianach w ramach jednego typu. Należy tutaj zwrócić uwagę na fakt, że niektóre odmiany głowy
zakwalifikowano do danego typu na podstawie innych cech niż tylko sam rozmiar głowy. Przyczyną takiego
stanu rzeczy jest występowanie rozmiaru głowy, który można by uznać za typ pośredni między głową średnią a
dużą. Typ ten został przypisany do "dużych" głów, jako że kolejnym czynnikiem jest jego występowanie na
monetach z innymi elementami rysunku, a które w większości przypadków posiadają duża głowę króla.
Analiza typów i odmian głowy króla:
GŁOWA JANA KAZIMIERZA
MAŁA
→
odmiana I
-
nos: krótki, zaokrąglony na czubku;
-
podbródek: mały;
-
szyja: krótka, szersza, zakończona szpicem z prawej strony, z
dodatkowym wystającym puklem włosów z prawej strony;
-
kokarda na końcu wieńca: bardzo mała;
-
kształt głowy: zbliżony do kwadratu;
→
odmiana II
-
nos: krótki, zaokrąglony na czubku;
-
podbródek: mały;
-
szyja: długa, wąska, zakończona szpicem z prawej strony, z
dodatkowym wystającym puklem włosów z prawej strony;
-
kokarda na końcu wieńca: duża, podłużna;
-
kształt głowy: zbliżony do kwadratu;
1
Informacja na podstawie zapisków z epoki dotyczących kontraktów z T. L. Boratinim oraz rachunkami mennic szelężnych
z lat 1663-1667. Patrz: Kostrzębski W.,
Niektóre wiadomości o mennicach koronnych za Jana Kazimierza
, [w:] "Wiadomości
Numizmatyczno-Archeologiczne", nr 3 (33) 1897, s. 273-280; Januszonis S.,
Nieznane rachunki z lat 1663-1667 dotyczące
bicia miedzianych szelągów w mennicach WKL
, [w:] "Wiadomości Numzmatyczne", R. XIX 1975, z. 2, s. 96-121 i inne.
→
odmiana III
-
nos: krótki, łukowaty, ostro zakończony;
-
podbródek: mały;
-
szyja: długa, wąska, zakończona szpicem z prawej strony;
-
kokarda na końcu wieńca: mała;
-
kształt głowy: zbliżony do pionowego prostokąta
ŚREDNIA
odmiana I
→
-
nos: krótki, łukowaty;
-
podbródek: duży;
-
szyja: krótka, szeroka, przypominająca kształtem trapez;
-
kokarda na końcu wieńca: brak;
-
kształt głowy: zbliżony do kwadratu;
→
odmiana II
-
nos: krótki, prosty, zaokrąglony na końcu;
-
podbródek: duży
-
szyja: wąska, lekko skierowana ukośnie na lewo, zakończona
szpicem z prawej strony, z dodatkowym wystającym puklem
włosów z prawej strony;
-
kokarda na końcu wieńca: brak
-
kształt głowy: zbliżony do kwadratu
→
odmiana III
-
nos: krótki, prosty, ostro zakończony;
-
podbródek: duży;
-
szyja: szeroka, długa, zakończona z prawej strony poziomym
wydłużonym szpicem, z dodatkowym wystającym puklem
włosów z prawej strony;
-
kokarda na końcu wieńca: duża;
-
kształt głowy: zbliżony do okręgu
DUŻA
→
odmiana I
-
nos: długi, lekko wygięty ku dołowi, ostro zakończony;
-
podbródek: duży, półokrągły;
-
szyja: szeroka, skierowana ukośnie na lewo zakończona z
prawej strony krótkim szpicem;
-
zakończenie szyi: łamane;
-
kokardka na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do kwadratu.
→
odmiana II
-
nos: długi, lekko wygięty ku dołowi, ostro zakończony;
-
podbródek: duży, półokrągły;
-
szyja: szeroka, skierowana ukośnie na lewo zakończona z
prawej strony krótkim szpicem;
-
zakończenie szyi: łamane;
-
kokardka na końcu wieńca
-
kształt głowy: zbliżony do pionowego prostokąta
→
odmiana III
-
nos: długi, lekko wygięty ku dołowi, ostro zakończony;
-
podbródek: duży, półokrągły;
-
szyja: szeroka, skierowana ukośnie na lewo zakończona z
prawej strony krótkim szpicem
-
zakończenie szyi: proste;
-
brak kokardki na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do kwadratu.
→
odmiana IV
-
nos: długi, prosty, ostro zakończony;
-
podbródek: duży, półokrągły;
-
szyja: szeroka, skierowana ukośnie na lewo zakończona z
prawej strony wyraźnie wystającym ku dołowi długim
szpicem;
-
zakończenie szyi: proste przechodzące ukośne ku dołowi
przy szpicu;
-
kokardka na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do okręgu.
→
odmiana V
-
nos: krótki, prosty, ostro zakończony;
-
podbródek: średni, półokrągły;
-
szyja: szeroka, skierowana ukośnie na lewo zakończona z
prawej strony długim szpicem
-
zakończenie szyi: proste;
-
kokardka na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do kwadratu.
→
odmiana VI
-
nos: krótki, prosty, zaokrąglony na końcu;
-
podbródek: duży, kanciasty;
-
szyja: szeroka, skierowana ukośnie na lewo zakończona z
prawej strony wyraźnie wystającym długim szpicem;
-
zakończenie szyi: łukowate przechodzące w proste przy
szpicu
-
kokardka na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do kwadratu.
→
odmiana VII
-
nos: krótki, prosty, ostro zakończony;
-
podbródek: średni, półokrągły;
-
szyja: szeroka, długa, skierowana ukośnie w lewo,
zakończona z prawej strony wyraźnie wystającym grubym
szpicem;
-
zakończenie szyi: proste przechodzące w ukośne ku dołowi
przy szpicu;
-
kokardka na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do okręgu.
→
odmiana VIII
-
nos: długi, prosty, zaokrąglony na końcu;
-
podbródek: duży, półokrągły;
-
szyja: szeroka, długa, skierowana ukośnie w lewo,
zakończona z prawej strony średniej długości szpicem;
-
zakończenie szyi: proste lub łagodnie łamane na całej
długości (w zależności od wariantu);
-
kokardka na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do okręgu.
→
odmiana IX
-
nos: krótki, prosty, zaokrąglony na końcu;
-
podbródek: duży, półokrągły;
-
szyja: szeroka, skierowana ukośnie w lewo, zakończona z
prawej strony małym wystającym ku dołowi krótkim
szpicem, kształt szyi przypomina trapez;
-
zakończenie szyi: proste lub lekko łamane;
-
kokardka na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do okręgu.
→
odmiana X
-
nos: długi, prosty, zaokrąglony na końcu;
-
podbródek: duży, półokrągły;
-
szyja: wąska, skierowana z lewej strony lekko ukośnie,
zakończona z prawej strony małym szpicem w kształcie
trójkąta równobocznego
-
zakończenie szyi: proste, przechodzące w łukowate ku
dołowi;
-
kokardka na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do okręgu.
→
odmiana XI
-
nos: długi, prosty, ostro zakończony;
-
podbródek: duży, półokrągły;
-
szyja: szeroka, skierowana ukośnie na lewo zakończona z
prawej strony wyraźnie wystającym ku dołowi długim
szpicem;
-
zakończenie szyi: łukowate przechodzące w ukośne ku
dołowi przy szpicu;
-
brak kokardki na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do okręgu.
→
odmiana XII
-
nos: długi, prosty, zaokrąglony na końcu;
-
podbródek: duży, półokrągły;
-
szyja: szeroka, skierowana lekko ukośnie na lewo
zakończona z prawej strony wyraźnie wystającym ku dołowi
długim szpicem;
-
zakończenie szyi: półokrągłe, skierowane dalej ku górze,
następnie przechodzące w ukośne ku dołowi przy szpicu;
-
brak kokardki na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do okręgu.
→
odmiana XIII
-
nos: długi, prosty, zaokrąglony na końcu;
-
podbródek: duży, półokrągły;
-
szyja: wąska, zakończona z prawej strony małym szpicem;
-
zakończenie szyi: łukowate;
-
kokardka na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do okręgu.
Fot. Allegro
→
odmiana XIV
-
nos: długi, zaokrąglony na końcu;
-
podbródek: średni, kanciasty;
-
szyja: węższa, lekko skierowana ukośnie na lewo
zakończona z prawej strony wyraźnie wystającym ku dołowi
długim szpicem, z dodatkowym wystającym puklem włosów
z prawej strony;
-
zakończenie szyi: łukowate do dołu, przechodzące lekko ku
górze przy szpicu;
-
brak kokardki na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do pionowego prostokąta.
Fot. M. Kordyś
→
odmiana XV
-
nos: średni, zaokrąglony lub ostry na końcu (w zależności od
wariantu);
-
podbródek: duży, półokrągły;
-
szyja: wąska, z widocznym jabłkiem Adama, zakończona z
prawej strony poziomym wydłużonym szpicem;
-
brak kokardki na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do pionowego prostokąta.
→
odmiana XVI
-
nos: średni, zaokrąglony na końcu;
-
podbródek: duży, półokrągły;
-
szyja: szeroka, skierowana mocno ukośnie na lewo
zakończona z prawej strony opadającym ku dołowi grubym
szpicem;
-
zakończenie szyi: półokrągłe, skierowane dalej ku górze,
następnie przechodzące ukośne ku dołowi przy szpicu;
-
brak kokardki na końcu wieńca; zamiast niej pojedyńcze
pasmo włosów opadające w dół;
-
kształt głowy: zbliżony do okręgu.
→
odmiana XVII
-
nos: krótki, prosty, lekko zaokrąglony na końcu;
-
podbródek: średni, wyraźnie zarysowany, w kształcie
trójkąta;
-
szyja: szeroka, skierowana mocno ukośnie na lewo
zakończona z prawej strony opadającym ku dołowi cienkim,
ostrym szpicem;
-
zakończenie szyi: łukowate w trzech miejscach następnie
skierowane ukośne ku dołowi przy szpicu;
-
brak kokardki na końcu wieńca;
-
kształt głowy: zbliżony do okręgu.
Plik z chomika:
siekso
Inne pliki z tego folderu:
Szelągi litewskie rok 1661.pdf
(12557 KB)
Szelągi litewskie rok 1663.pdf
(4478 KB)
BORATYNKI LITEWSKIE. Minikatalog podstawowych typów, odmian i wariantów. Wydanie II poprawione. Wolski C. (2009).PDF
(5426 KB)
Typy i odmiany głowy Jana Kazimierza na szelągach koronnych z roku 1660. Wolski C. Biuletyn TPZN 1 2010.pdf
(1038 KB)
Kieszonkowy Katalog Monet Litewskich 1386-1938 (2004).pdf
(12470 KB)
Inne foldery tego chomika:
Amunicja
Banknoty
Biała Broń
Bunkry-Umocnienia-Schrony
Galeria
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin