Wytyczne sporządzania statystycznej karty wypadku.doc

Wytyczne sporządzania statystycznej karty wypadku

Zmiany i ich uzasadnienie

Od 1 stycznia 2005 r. obowiązuje nowe rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie statystycznej karty wypadku przy pracy (Dz.U. 2004 Nr 269 poz. 2672). Zastąpiło ono rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 czerwca 2000 r. w sprawie ustalenia wzoru statystycznej karty wypadku przy pracy oraz związanego z nią trybu postępowania. (Dz. U. Nr 51, poz. 612).

Wydanie nowego rozporządzenia było podyktowane zmianami w definicji wypadku przy pracy, które wprowadziła ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673, z późn. zm.).
Zmiany te polegały na wprowadzeniu elementu urazu lub śmierci poszkodowanego do definicji wypadku przy pracy, a także na rozciągnięciu pojęcia „wypadek przy pracy” na zdarzenia dotyczące osób nie będących pracownikami. Wypadki przy pracy dotyczące osób nie będących pracownikami są dokumentowane nie w protokole powypadkowym lecz w karcie wypadku. Wzór karty wypadku i informacje o trybie jej sporządzania można znaleźć w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia (Dz. U. Nr 236, poz.1992).

Drugim istotnym powodem wprowadzenia nowego wzoru statystycznej karty wypadków jest konieczność ujednolicenia zasad rejestracji i analizy danych o wypadkach przy pracy na poziomie Unii Europejskiej. Zmiany wynikające z tej konieczności dotyczą rodzaju i zakresu informacji zbieranych przy pomocy statystycznej karty wypadku przy pracy oraz klasyfikacji wykorzystywanych przy jej sporządzaniu. 

Przy opracowywaniu wzoru nowej statystycznej karty wypadku przy pracy wykorzystano model wypadku przy pracy i metodologię opracowane przez urząd statystyczny UE (EUROSTAT) w ramach projektu European Statistics on Accidents at Work (ESAW). W nowej karcie uwzględniono wszystkie dane, których zbieranie zaleca ESAW, nie zrezygnowano jednak z większości dotychczas zbieranych, a nie uwzględnionych przez ESAW, informacji.

Zmodyfikowano i wprowadzono również nowe klasyfikacje, które są zgodne z klasyfikacjami zaproponowanymi w europejskiej metodologii ESAW. Pozwali to w przyszłości na łączną i porównawczą analizę danych z Polski i innych krajów UE, a na poziomie krajowym służyć mają lepszemu wykorzystaniu danych statystycznych do celów prewencji.

Sposób i terminy sporządzania statystycznej karty

Statystyczną kartę wypadku przy pracy sporządza się dla każdego poszkodowanego w wypadku przy pracy, w dwóch egzemplarzach, na podstawie protokołu powypadkowego lub karty wypadku w których stwierdzono, że wypadek był wypadkiem przy pracy lub wypadkiem traktowanym na równi z wypadkiem przy pracy. Karta wypadku (od 2003 roku) jest sporządzana zamiast protokołu powypadkowego jeśli poszkodowany nie był pracownikiem ale był objęty ubezpieczeniem wypadkowym. Wynika to ze zmian w definicji wypadku przy pracy. Wzór karty wypadku i informacje o trybie jej sporządzania zostały określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia (Dz. U. Nr 236, poz.1992). Wzór protokołu powypadkowego stanowi załącznik do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 16.9.2004 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (Dz.U. Nr 227, poz. 2298), a tryb jego sporządzania określono w rozporządzeniu Rady Ministrów z 28.7.1998 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz sposobu ich dokumentowania, a także zakresu informacji zamieszczanych w rejestrze wypadków przy pracy (Dz.U. Nr 115, poz. 744, ze zm.).

Część I Statystycznej karty wypadku należy sporządzić w ciągu 14 dni roboczych od dnia zatwierdzenia protokołu powypadkowego lub sporządzenia karty wypadku. Następnie jedną kopię należy przekazać do GUS nie później niż do 15 dnia roboczego miesiąca następującego po miesiącu, w którym zatwierdzono protokół powypadkowy lub sporządzono kartę wypadku. 

Część II, uzupełniającą, wypełnia i przekazuje się do GUS w ciągu 6 miesięcy od dnia zatwierdzenia protokołu powypadkowego lub sporządzenia karty wypadku. Drugi egzemplarz, tak jak dotychczas należy przechowywać w dokumentacji dotyczącej wypadków przy pracy przez okres 10 lat.

Jeżeli wypadek był wypadkiem zbiorowym statystyczną kartę wypadku sporządza się dla każdego poszkodowanego w tym wypadku osobno.

Model wypadku wg EUROSTAT

Poniższy rysunek przedstawia statystyczny model wypadku przy pracy opracowany przez EUROSTAT. Zrozumienie tego modelu jak i pojęć z nim związanych jest podstawą sprawnego, a przede wszystkim poprawnego sporządzania statystycznych kart wypadku przy pracy.

Model wypadku przy pracy, opracowany przez Eurostat wyróżnia trzy fazy: fazę przedwypadkową, fazę wypadku oraz fazę powypadkowa. 

W fazie przedwypadkowej mamy do czynienia z pracownikiem w jego, szeroko rozumianym środowisku pracy. Jako środowisko pracy należy rozumieć nie tylko miejsce gdzie poszkodowany przebywał chwili wypadku, ale również elementy związane z organizacją pracy poszkodowanego tj. proces pracy, czynność wykonywana przez poszkodowanego i związany z nią czynnik materialny. Faza przedwypadkowa obejmuje wszystko co dotyczy pracownika i wykonywanego przez niego zadania w chwili (tuż przed) wypadku i określa warunki początkowe przed zaistnieniem zdarzenia inicjującego wypadek (odchylenia). 
Należy zwrócić uwagę, że wszystkie elementy fazy przedwypadkowej nie mają związku z wypadkiem i jako takie powinny być rozpatrywane. Może zdarzyć się np., że czynnik materialny związany z czynnością jest jednocześnie związany z odchyleniem i/lub jest źródłem urazu, ale elementy fazy przedwypadkowej należy ustalić w pierwszej kolejności abstrahując od przebiegu wypadku.
Fazę wypadku oddziela od fazy przedwypadkowej wydarzenie będące odchyleniem od stanu normalnego (nazywane dalej odchyleniem). Jest to ostatnie wydarzenie sprzeczne z warunkami przyjętymi za normalne, prowadzące do wypadku. Odchylenie mimo, że zalicza się do fazy wypadku, jest wydarzeniem, które inicjuje tę fazę wypadku i jako takie nie musi być związane z urazem. Z odchyleniem zazwyczaj związany jest czynnik materialny. Jest to czynnik który spowodował zakłócenie procesu pracy lub był z tym zakłóceniem związany. Do ścisłej fazy wypadkowej zlicza się wydarzenie powodujące uraz oraz czynnik materialny, który jest źródłem urazu. Wydarzenie powodujące uraz opisuje sposób, w jaki poszkodowany doznał urazu. Jest to ostatnie wydarzenie bezpośrednio prowadzące do urazu. Należy zwrócić uwagę na zależność pomiędzy odchyleniem a wydarzeniem powodującym uraz, mianowicie wydarzenie powodujące uraz następuje zawsze w wyniku odchylenia.
W fazie powypadkowej mamy do czynienia z szeroko rozumianymi skutkami wypadku takimi jak umiejscowienie i rodzaj urazu, czas niezdolności do pracy poszkodowanego, straty materialne.

Kilka słów o klasyfikacjach 

W załączniku nr 2 do rozporządzenia w sprawie statystycznej karty wypadku znajdują się objaśnienia do jej wypełniania oraz klasyfikacje razem z kodami, których należy używać przy wypełnianiu karty. Mają one służyć ujednoliceniu sposobu kodowania informacji tak aby możliwa była statystyczna analiza tych danych na poziomie kraju i UE. Osoba sporządzająca statystyczną kartę wypadku powinna, na podstawie protokołu powypadkowego, odpowiedzieć na poszczególne pytania i dopiero mając gotową odpowiedź znaleźć w klasyfikacji element najlepiej jej odpowiadający.

W statystycznej karcie wypadku stosuje się dwa rodzaje klasyfikacji wprowadzanych danych. Klasyfikację jednopoziomową zastosowano dla prostych pytań, dla których nie występuje duża liczba możliwych do wyboru opcji np. obywatelstwo i status zatrudnienia poszkodowanego. W przypadku pytań, dla których liczba możliwych odpowiedzi jest większa (np. umiejscowienie urazu, miejsce powstania wypadku, czynnik materialny) zastosowano klasyfikacje dwupoziomowe. Pierwszy poziom stanowią duże grupy (np. „Głowa”, „Kończyny górne”, „Kończyny dolne” w klasyfikacji umiejscowienia urazu). Drugi poziom klasyfikacji pozwala na sprecyzowanie podawanej informacji. W przypadku klasyfikacji umiejscowienia urazu w grupie „Głowa” znajdują się podgrupy: „Czaszka, mózg, z naczyniami krwionośnymi”, „Twarz” „Oko, oczy” itd. Taki sposób organizacji klasyfikacji pozwala użytkownikowi na łatwiejsze poruszanie się po klasyfikacji oraz wybór odpowiedniego elementu. Dodatkowo w każdej grupie, jako ostatnia znajduje się opcja „Inny lub nieznany element danej grupy”. Opcja ta wykorzystywana jest gdy drugi poziom klasyfikacji nie uwzględnia konkretnego przypadku lub gdy dysponujemy tylko częściową wiedzą na temat klasyfikowanego elementu. W wyjaśnieniach do statystycznej karty wypadku nazwy grup są pogrubione i nie posiadają kodu. Oznacza to ze nie można wpisać w karcie opcji ogólnej jaka jest cała grupa (np. „Miejsce produkcji przemysłowej” w przypadku miejsca powstania wypadku), należy sprecyzować odpowiedz (np. miejsce magazynowania).

Wypełniając statystyczna kartę wypadku należy wpisywać pełny kod wybranej odpowiedzi, również z zerami na początku (np. kod oznaczający uraz wewnętrzny wpisać jak „050” a nie „50”, kod oznaczający brak danych, w przypadku miejsca powstania wypadku należy wpisać „000”)

Wypełnianie

Statystyczna karta wypadku składa się z 2 części. Część I karty zawiera informacje o osobie poszkodowanej w wypadku, skutkach wypadku (znanych w dniu sporządzania karty) oraz jego przebiegu. W nagłówku pierwszej części karty umieszcza się informacje, które umożliwiają identyfikacje pracodawcy (przedsiębiorstwa). Ponadto w części I karty podaję się imię i nazwisko osoby wypełniającej oraz numer telefonu do tej osoby (w przypadku niejasności pracownik urzędu statystycznego może się skontaktować w celu uzyskania poprawnych danych).

Nagłówek statystycznej karty wypadku

W części adresowej należy przystawić pieczątkę pracodawcy z nazwą i adresem przedsiębiorstwa. 

Niżej podaje się liczbę pracujących. W pozycji A należy podać dokładną liczbę pracujących bez przeliczenia na pełny etat zgodnie ze stanem zatrudnienia w dniu wypadku. W pozycji B podaje się natomiast oznaczenia kodowe od 0 do 9 według podanej w objaśnieniach do karty tabeli. 

W centralnej części nagłówka karty należy zaznaczyć (przez zakreślenie) odpowiedni kod określający rodzaj wypadku (wypadek przy pracy lub traktowany na równi z wypadkiem przy pracy). Informacja ta znajduje się w protokole powypadkowym. 

Po prawej stronie należy wpisać (lub przystawić pieczątkę) nr REGON pracodawcy. Na podstawie oznaczenia REGON urząd statystyczny identyfikuje rodzaj działalności pracodawcy. W statystykach GUS stosowana jest Polska Klasyfikacja Działalności (PKD), opracowana na podstawie statystycznej klasyfikacji działalności gospodarczej Unii Europejskiej NACE i wprowadzona 1 stycznia 1998 r. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7.10.1997 w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (Dz. U. Nr 128. poz. 829 z późn. Zm.) w miejsce stosowanej wcześniej Europejskiej Klasyfikacji Działalności.

Poniżej nr REGON znajduje się miejsce na kolejny numer statystycznej karty wypadku w zakładzie pracy od początku roku (np. 4/2005). Należy pamiętać, że jeśli wypadek był wypadkiem zbiorowym, statystyczną kartę wypadku sporządza się dla każdego poszkodowanego, a każda karta musi mieć inny numer.

Dane poszkodowanego
W nowej karcie nie trzeba podawać imienia i nazwiska poszkodowanego, ani szkoleń z zakresu bhp, jakie odbył poszkodowany. Dodano, natomiast, informację o obywatelstwie poszkodowanego oraz zastąpiono informację o rodzaju umowy, na podstawie, której poszkodowany świadczył pracę, informacją o jego statusie zatrudnienia. Podyktowane to było koniecznością ujednolicenia zasad rejestracji i analizy danych o wypadkach przy pracy na poziomie UE z wykorzystaniem metodologii ESAW. 

Płeć (pyt. 01)

Płeć poszkodowanego podaje się zaznaczając (obwódką) odpowiedni kod określający płeć oraz odpowiadającą mu odpowiedź słowną. 

Rok urodzenia (pyt. 02)

W tym punkcie, w kolumnie „Kod lub liczba” należy wpisać rok urodzenia osoby poszkodowanej.

Obywatelstwo (pyt. 03)

Po przystąpieniu Polski do UE i otwarciu rynków pracy coraz więcej obcokrajowców będzie pracować w polskich firmach, i jednocześnie polskie firmy będą wykonywać usługi w innych krajach. Dlatego zastosowana metodologia ESAW przewiduje zbieranie danych o obywatelstwie poszkodowanego, przy czym możliwości odpowiedzi ograniczono do stwierdzenia czy poszkodowany jest obywatelem kraju w którym doszło do wypadku, innego kraju z UE, czy może kraju nienależącego do UE. Na przykład, jeśli wypadkowi ulegnie Polak na terenie Polski należy wpisać kod 1 i opis: „obywatel kraju, w którym wypadek miał miejsce”: Gdy wypadkowi ulegnie Polak poza granicami naszego kraju należy wybrać kod 2 – „obywatel z krajów UE”. Ten sam kod należy wybrać, gdy wypadkowi ulegnie obywatel innego kraju UE na terenie Polski. Gdy wypadkowi ulegnie obywatel z poza UE należy wybrać kod 3 – „Obywatel spoza krajów UE”.

*)innego niż ten, w którym wypadek miał miejsce

W miejscu przeznaczonym na opis nie należy wpisywać obywatelstwa poszkodowanego (np. polskie) tylko opis z klasyfikacji.

Status zatrudnienia (pyt. 04)

Informacja o statusie zatrudnienia (punkt 04) zastąpiła rodzaj umowy, na podstawie której poszkodowany świadczył pracę. Zbierane wcześniej informacje były ściśle związane z polskimi warunkami prawnymi, a ponieważ w różnych krajach istnieją różne formy zatrudnienia nie koniecznie związane z pisemna umowa między pracodawcą i pracownikiem nie możliwa była łączna lub porównawcza analiza tego aspektu na poziomie UE. Natomiast sposób klasyfikacji statusu zatrudnienia przyjęty w ESAW zastosować można w różnych krajach. Statusu zatrudnienia uwzględnia istotne z punktu widzenia profilaktyki grupy osób, takie jak osoby samozatrudniające się i pracownicy rodzinni. 

Zawód wykonywany (pyt. 05)

Zawód poszkodowanego należy podać, posługując się obowiązującą klasyfikacją zawodów i specjalności wprowadzoną rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2004 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności dla potrzeb rynku pracy oraz zakresu jej stosowania (Dz. U. Nr 265, poz.2644). Informację o zawodzie (specjalności) wykonywanym przez osoby poszkodowane w wypadkach przy pracy, opisujemy pełnym kodem tego zawodu (specjalności), (6 cyfr) oraz przypisanym do tego kodu określeniem słownym.

Staż na zajmowanym stanowisku (pyt. 06)

W tym punkcie powinno się wpisać ile lat poszkodowany pracował (do momentu wypadku) w zakładzie pracy na ostatnio zajmowanym stanowisku. Pytanie to dotyczy stażu na konkretnym (zajmowanym w chwili wypadku) stanowisku pracy, a więc gdy pracownik został przeniesiony (np. z powodu awansu) należy wpisać staż na zajmowanym ostatnio stanowisku, a nie łączny staż pracy w przedsiębiorstwie. W przypadku, gdy jest krótszy niż 1 rok należy wpisać „00”.

Godziny przepracowane od podjęcia pracy do chwili wypadku (pyt. 07)

W tym punkcie należy wpisać liczbę godzin przepracowanych przez poszkodowanego od podjęcia pracy w danym dniu (rozpoczęcia zmiany, dyżuru itp.) do chwili wypadku. Należy wpisać liczbę pełnych przepracowanych godzin, a w przypadku, gdy wypadek nastąpił mniej niż 1 godzinę od rozpoczęcia pracy należy wpisać „00”.

Skutki wypadku

Większość zbieranych dotychczas danych o skutkach wypadku (tj. liczba osób poszkodowanych, skutki wypadku, straty czasu pracy innych osób i szacunkowe straty materialne) nie została uwzględniona w metodologii ESAW. Mimo to nie zrezygnowano ze zbierania tych danych przy pomocy nowej statystycznej karty wypadku. Ponadto do zbieranych informacji dodano rodzaj urazu oraz zmieniono dotychczasową klasyfikację umiejscowienia urazu na zgodną z metodologią ESAW.

Rodzaj urazu (pyt. 08)

Rodzaj urazu określa jakie zdrowotne konsekwencje miał wypadek dla poszkodowanego (np. złamanie, skaleczenie, oparzenie itp.). W sytuacji gdy wypadek spowodował więcej niż jeden rodzaj urazu (np. upadek z wysokości często powoduje złamania kości i urazy wewnętrzne), ale jeden z urazów w oczywisty sposób jest poważniejszy od innych należy zaklasyfikować rodzaj tego najpoważniejszego urazu. Kod 120 – „liczne urazy” należy wybrać tylko, jeśli poszkodowany doznał urazów więcej niż jednego rodzaju i nie można powiedzieć, że któryś z nich jest istotnie najpoważniejszy.