ANATOMIA ROŚLIN
1. Jednoliściennych – IRIS sp.
2. Dwuliściennych – VICIA sp.
- układ tkanek powstałych w wyniku działania merystemu wierzchołkowego
- strefa wzrostu na długość -> przechodzi w strefę różnicowania (dojrzałości)
SKÓRKA (epiblema/ryzoderma)
-komórki skórki wytwarzają włośniki (jednokomórkowe, silnie zwakuolizowane)
KORA PIERWOTNA
-z pramiękiszu, komórki żywe cienkościenne, a między nimi znaczne przestwory międzykomórkowe
ENDODERMA (ŚRÓDSKÓRNIA)
- wykształciła się z wewnętrznej, najczęściej pojedynczej warstwy komórek kory pierwotnej
- komórki ściśle przylegają do siebie i mają charakterystyczną budowę ścian > pasemka Caspary’ego biegnące dookoła komórki w promieniowych i poprzecznych ścianach komórkowych > pasemka te są utworzone z materiału innego niż reszta ściany komórkowej , jest w nich lignina i suberyna> pasemka stanowią bariery dla przepływu roztworów wodnych, który odbywa się apoplastem (ścianami kom. Od skórki do endodermy) > aby przejść przez endodermę do walca osiowego, woda i substancje w niej rozpuszczone muszą przekroczyć plazmolemmę i odbyć drogę symplastem, pokonać bariery dyfuzyjne błony najczęściej przy udziale energii wytwarzanej przez komórkę
- w starszych partiach korzenia zachowującego budowę pierwotną na ścianach może się odkładać warstwa subneryny
- w niektórych korzeniach (u jednoliściennych) na promienistych i wewnętrznych stycznych płąszczyznach ścian komórkowych mogą odkładać się grube warstwy ściany wtórnej z celulozą lignina i suberyną. > na przekroju mają one kształt litery U> takie komórki endodermy stają się martwe; jedynie niektóre komórki leżące naprzeciw pasm drewna często zostają żywe i zachowują cienkie ściany umożliwiając przenikanie wody i jonów z kory pierwotnej do drewna > komórki te zwane są PRZEPUSTOWYMI
WALEC OSIOWY (STELLA)
- rozwija się z prokambium
- zewnętrzna tkanka walca przylegająca do endodermy wykształca się jako cylinder OKOLNICY – PERYCYKL> zachowuje w młodszej części korzenia przez pewien czas charakter merystematyczny, w starszej części składa się z jednej lub kilku warstw kom. Miękiszowych, niekiedy zdrewniałych, mogą też w niej występować kom. Sklerenchymatyczne
- DREWNO (KSYLEM)
- PROTOKSYLEM> wczesna forma drewna pierwotnego >Pierwsze elemetny ułożone promieniście, różnicują się z prokambium w bezpośrednim sąsiedztwie okolnicy, a więc z zewnętrznej cześci walca osiowego> są to naczynia lub cewki o małej średnicy i pierścieniowatych lub spiralnych zgrubieniach ścian
- METAKSYLEM > późniejsze elementy drewna pierwotnego> róznicują się w kierunku do środka walca i mają duże średnice i ściany najczęściej jamkowate
- ŁYKO (FLOEM)
- Pomiędzy pasmami drewna
- PROTOFLOEM> pierwsze elementy łyka>
- METAFLOEM> dalsze elementy łyka
- Liczba pasm drewna i łyka może wynosić 1-4 lub więcej,kształt gwiazdy (budowa monoarchiczna, di- tri- terta- poliarchiczna)>walec osiowy tego typu to AKTYNOSTELLA
- !! elementy protoksylemu i protofloemu są rozciągliwe i nie utrudniają jeszcze wzrostu korzenia na długość
- niekiedy w środku walca jest pewna ilość tkanki miękiszowej, pochodzącej od prokambium, które nie zróżnicowało się w elementy przewodzące drewna i które należy zaliczyć do miękiszu drzewnego
- wiele korzeni zostaje w budowie pierwotnej> k. Systemów wiązkowych oraz k. Boczne dalszych rzędów
- w strefach starszych stare włośniki zastępowane sa nowymi> zewnętrzne warstwy kory pierwotnej korkowacieją i stają się tkanką okrywającą, ochraniającą wnętrze korzenia- nazywa się ona EGZODERMĄ/PODSKÓRNIA
Powstawanie korzeni bocznych i przybyszowych:
- tylko u widłaków korzenie rozgałęziają się widlasto> rozgałezienie na szczycie korzenia przez utworzenie 2 merystemów wierzchołkowych
- powszechne jest wytwarzanie korzeni bocznych w strefie różnicowania> zawiązują się one w okolnicy (u niektórych paprotników w endodermie) > w pewnym miejscu okolnicy pojawiają się intensywne podziały i powstaje gniazdo komórek merystematycznych które tworzą merystem wierzchołkowy korzenia> rosnąc za pomocą tego merystemu zawiącek korzenia przeciska się przez korę pierwotną i skórkę i wydostaje się na zewnątrz jako k. Boczny
- budowa korzeni bocznych nie różni się od budowy korzeni macierzystych> tkanki przewodzące łączą się w miejscu powstawania k. Bocznego
- korzenie przybyszowe zawiązują się poza obszarem budowy pierwotnej korzeni, przede wszystkim w pędach, a czasem w korzeniach w strefie ich budowy wtórnej> łatwo powstają w węzłach łodygi> ich zawiązki tworzą się wewnątrz organów macierzystych przez odróżnicowanie grupy komórek i uformowanie merystemu wierzchołkowego, który jak k. Boczny przeciska się przez tkanki leżące na zewnątrz od niego az pojawi się na powierzchni organu
-wynikiem działalności merystemu wierzchołkowego jest przyrost na długość, pierwotna budowa anatomiczna i pierwotna grubość
- dalszy wzrost na grubość i wtórna budowa anatomiczna sa wynikiem przyrostu wtórnego wskutek działalności merystemów bocznych – KAMBIUM i FELLOGENU
- przyrost wtórny nie występuje u większości paprotników i jednoliściennych, których wiązkowy system korzeniowy składa się z korzeni stosunkowo cienkich>>w starszych strefach tych korzeni skórka zostaje zastąpiona egzodermą, a w walcu osiowym reszta niezróżnicowanego prokambium przekształca się w miękisz okolnicy, miękisz łykowy i drzewny oraz sklerenchymę
- przyrost wtórny na grubość występuje u nagozalążkowych i dwuliściennych, zwłaszcza u dużych form drzewiastych tworzących palowe systemy korzeniowe
- zapoczątkowuje go pojawienie się kambium i fellogenu w strefie różnicowania>merystemy te powstają przez aktywizację prokambium> aktywność podziałowa kambium pojawia się najpierw po wwnętrznej stronie pasm łyka pierwotnego, tam gdzie sąsiaduje ono z drewnem pierwotnym, a następnie w okolnicy, gdzie dochodzą krawędzie drewna zakończone elementami protoksylemu> pasma kambialne łączą się , linia staje się ciągła o zarysie falistym, którego kształt zależy od liczby ramion drewna pierwotnego> komórki kambium dzielą się peryklinalnie a ich pochodne różnicują się do środka w elementy drewna wtórnego, a na zewnątrz w elementy łyka wtórnego
- powiększa się obwód drewna wtórnego i kambium
- tkanki przewodzące rozciągają kore pierwotną wraz z podskórnią lub skórką aż wreszcie ulegają one rozerwaniu > funkcje okrywające przejmuje wtedy KORKOWICA>
- FELLOGEN (MIAZGA KORKORODNA)> początek dają mu podziały peryklinalne komórek okolnicy na całym jej obwodzie> fellogen odkłada na zewnątrz komórki pochodne różnicujące się w tkankę korkową> różnicujące się rzadziej pochodne wewnętrzne tworzą warstwe komórek miękiszowych - FELLODERMĘ
- KAMBIUM składa się z warstwy komórek inicjalnych oraz kilku warstw różnicujących się ich pochodnych> kom. Inicjalne dzielą są peryklinalnie (płaszczyznami stycznymi)> układ drabinkowaty
1. Jednoliściennych – ZEA sp. > atakostella
2. Dwuliściennych – CLEMATIS sp. > eustella
-
- PROTOSTELA- tkanki przewodzące tworzą zwartą, nie poprzedzielaną miękiszem i pozbawioną rdzenia kolumnę> forma najprymitywniejsza (ryniofity, psyloty, widłaki)
- HAPLOSTELA- centralna kolumna drewna otoczonego cylindrem łyka
- AKTYNOSTELA- bardziej złożona odmiana protosteli> centralnie położone drewno tworzy ku obwodowi organu wystające krawędzie dające obraz promieniście ułożonych „ramion’’, pomiędzy którymi znajduje się łyko> występuje w łodydze niektórych psylotów jest charakterystyczna dla budowy pierwotnej korzeni wielu okrytozalążkowych
- PLEKTOSTELA- występuje u widłaków> płytkowate pasma drewna podzielone są i otoczone łykiem
- SYFONOSTELA- bardziej złożony tym>tkanki przewodzące tworzą rurę otaczającą centralnie .................. i już dalej odechciało mi się pisać bo wszystko jest w szweykowskich na str..178......;/ rysuneczki itd.......
bzdetsterta