Nr indeksu 1859
PODSTAWY STOSOWANIA LECZNICZEGO ZABIEGÓW Z ZAKRESU MEDYCYNY FIZYKALNEJ
Medycyna fizykalna wywodzi się ze stosowanego od najdawniejszych czasów przyrodolecznictwa i obejmuje tę jego część, która w czasach nowożytnych uzyskała podbudowę naukową. Współczesna medycyna stosuje leczenie metodami fizykalnymi jako uzupełnienie farmakoterapii i leczenia operacyjnego, przy czym znajdują one zastosowanie zarówno w profilaktyce, jak i w leczeniu i rehabilitacji. Nazwa „ medycyna fizykalna „ ma kilka używanych wymiennie synonimów : fizykoterapia, fizjoterapia i fizjatria. Najbardziej znamienne dla medycyny fizykalnej jest to, że posługuje się ona bodźcami fizjologicznymi. Stosowanie w seryjnych zabiegach bodźców termicznych, kinetycznych, mechanicznych, elektrycznych, a w pewnych przypadkach również bodźców chemicznych, usprawnia czynność narządów i mechanizmów regulacyjnych ustroju.
Celem medycyny fizykalnej, jak każdej innej formy leczenia stosowanej przez współczesną medycynę, jest usunięcie procesów chorobowych lub ich następstw, zapobieganie im, zapobieganie nawrotom i postępowi choroby, usuwanie dolegliwości, możliwie najdalej idące odzyskanie zdrowia i jego utrwalenie.
Głównym celem medycyny fizykalnej jest :
- zwalczenie bólu,
- zwalczenie stanów zapalnych,
- zwiększenie odporności ogólnej i zapobieganie zakażeniom,
- usprawnianie mechanizmów regulujących układu krążenia, oddychania, przemiany materii, termoregulacji, ukrwienia skóry,
- poprawa lub utrzymanie wydolności ogólnej organizmu,
- normalizacja przebiegu wegetatywnych procesów życiowych,
- przeciwdziałanie skutkom hipokinezji,
- usprawnienie czynności poszczególnych narządów i całego organizmu,
- profilaktyka skutków dezadaptacji organizmu do bodźców termicznych.
PRAWO GROTHUSA – DRAPPERA
Zgodnie z tym prawem skutki biologiczne w tkankach może wywołać tylko energia pochłoniętego przez nie promieniowania. Działanie biologiczne promieni podczerwonych polega na ich wpływie cieplnym na tkanki. Energia promieniowania pochłoniętego przez tkanki zwiększa energię kinetyczną ich cząsteczek, a tym samym podnosi stan cieplny tkanek, czyli ich temperaturę.
Wpływ biologiczny promieniowania podczerwonego na ustrój polega na działaniu ciepła, które powoduje :
- rozszerzenie naczyń włosowatych skóry, a w związku z tym zwiększony przepływ przez tkanki krwi tętniczej,
- reakcje ze strony naczyń głębiej położonych,
- zmniejszenie napięcia mięśni,
- podwyższenie progu odczuwania bólu- działanie przeciwbólowe,
- wzmożenie przemiany materii,
- pobudzenie receptorów cieplnych skóry.
TERMOTERAPIA : STOSOWANIE ZABIEGÓW O RÓŻNEJ TEMERATURZE
Jest to dział fizykoterapii wykorzystujący w celach leczniczych energię cieplną. Termoterapię dzieli się w zależności od tego, w jaki sposób stosowane zabiegi wpływają na gospodarkę cieplną, a pośrednio na receptory temperatury organizmu ludzkiego. Składa się na nią ciepłolecznictwo i zimnolecznictwo.
CIEPŁOLECZNICTWO – polega na dostarczeniu organizmowi energii cieplnej z zewnątrz poprzez przewodzenie, konwekcję i promieniowanie. Stosuje się tzw. ciepło suche – powietrze, przyłożenie termoforu, poduszki elektrycznej czy woreczka z rozgrzanym piaskiem. Ciepło mokre – wodolecznictwo, balneoterapia. Ciepło tkankom można również dostarczyć stosując na określoną okolicę ciała promienie podczerwone ( IR ). Przegrzanie najgłębszych tkanek i powstanie w nich ciepła uzyskuje się przez zastosowanie pola elektrycznego wielkiej częstotliwości.
Przy miejscowym zastosowaniu ciepła następuje :
- poprawienie ukrwienia i przekrwienie tkanek,
- działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe,
- większa rozciągliwość kolagenowej tkanki łącznej,
- poprawia lepkość mazi stawowej, co pozwala na zwiększenie ruchomości stawów,
- poprawa trofiki tkanek,
- zwiększenie fagocytozy.
ZIMNOLECZNICTWO
W skórze poza receptorami ciepła, znajdują się też receptory zimna. Wraz z postępującym obniżeniem temperatury skóry dochodzi do :
- pobudzenia receptorów zimna,
- zmniejszenia aktywności receptorów ciepła,
- miejscowego zwężenia naczyń,
- zmian naczynioruchowych,
- stłumienia lokalnego uwalniania amin ketecholowych,
- zmniejszenie przemiany materii.
Zimno działa na organizm w dwóch fazach. W I-szej następuje zwężenie naczyń w skórze i tkance podskórnej- reakcja obronna organizmu przed utratą ciepła. W II-giej naczynia ulegają rozszerzeniu. Występuje wtedy przekrwienie tkanek. Zabiegi z zastosowaniem zimna są stosowane w każdej postaci ostrego i przewlekłego zapalenia. Wskazaniem do nich również obrzęki, występujące po urazach, przy zapaleniach jak i po operacjach. Krioterapię stosuje się w przebiegu chorób zwyrodnieniowych stawów, w zapalnych i zwyrodnieniowych chorobach chrząstek stawowych, po urazach i w wypadnięciu jądra miażdżystego.
ODCZYNY MIEJSCOWE I OGÓLNE ORGANIZMU W TERMOTERAPII
Odczynem organizmu na ciepło jest odczyn ze strony naczyń krwionośnych. Zachowanie się naczyń krwionośnych określa prawo Dastre-Morata, które mówi, że „bodźce termiczne (ciepło, zimno) działając na duże powierzchnie skóry, powodują przeciwne do naczyń skóry zachowanie się dużych naczyń klatki piersiowej i jamy brzusznej. Naczynia nerek, śledziony i mózgu wykazują odczyn taki sam, jak naczynia skóry.”
Miejscowe przekrwienie tkanek wyraża się zmianą barwy skóry. Jasnoczerwona barwa skóry cechuje przekrwienie tętnicze, ciemnoczerwona jest charakterystyczna dla przekrwienia tętniczego z domieszką żylnego, które powstaje np. pod wpływem ciepła. Rozszerzenie naczyń krwionośnych i limfatycznych w miejscu działanie energii cieplnej naz. Jest odczynem miejscowym. Odczyn ten powstaje w wyniku podniesienia temperatury tkanek, powodując zwiększony przepływ krwi, co ma znaczenie w leczeniu stanów zapalnych. Ciepło działa uśmierzająco na ból i powoduje zmniejszenie napięcia mięśniowego. Jeśli do ustroju dostarczy się dużą ilość ciepła w warunkach utrudnionych jego oddawanie, nastąpi przegrzanie- odczyn ogólny. Przegrzanie uruchamia mechanizm termoregulacji, głównie związany z wydalaniem potu. Wydalanie z potem dużej ilości wodzy, chlorku sodowego i innych substancji mineralnych wpływa na gospodarkę wodną i mineralną ustroju i może doprowadzić do odwodnienia tkanek. W stanie przegrzania ustroju ulega wzmożeniu przemiana materii, akcja serca ulega przyśpieszeniu. Zawartość tlenu we krwi tętniczej maleje, a w żylnej wzrasta. Oddech ulega niewielkiemu przyśpieszeniu. Czynność wydzielnicza nerek zależy od intensywności bodźca cieplnego. Występuje znaczne zmniejszenie napięcia mięśni.
Odczyn miejscowy występuje na skórze w miejscu jej napromieniowania promieniami podczerwonymi, obejmuje swym zasięgiem sąsiadujące okolice ciała. Naczynia krwionośne ulegają rozszerzeniu, stąd odczyn ten nazywa się rumieniem cieplnym. Charakterystycznymi cechami rumienia są:
-występuje on w trakcie naświetlania, a jego nasilenie wzrasta w miarę czasu oddziaływania promieni IR
- zaczerwienienie skóry jest nierównomierne i plamiste w wyniku rozszerzenia głębiej położonych naczyń krwionośnych skóry
- zanika on po pewnym, niedługim czasie od zakończenia naświetlania
rumieniem fotochemicznym nazywa się odczyn skóry na działanie promieni UV. Wyraża się jej zaczerwienieniem w wyniku rozszerzenia naczyń krwionośnych. W mechanizmie powstawania rumienia fotochemicznego wyróżnia się 2 okresy:
I- w wyniku którego pochłonięcia promieni przez białko komórek dochodzi do jego denaturacji, a w następstwie tego do uszkodzenia tych komórek
II- z uszkodzonych komórek wydzielają się związki, które wykazują właściwości rozszerzenia naczyń krwionośnych. Najważniejszą rolę odgrywa histamina, która na skutek przenikania do skóry właściwej, powoduje rozszerzenie i zwiększenie przepuszczalności naczyń włosowatych skóry właściwej.
Czas od chwili ekspozycji do wystąpienia pierwszych objawów rumienia, nazywa się okresem utajenia, trwający od 1 do 6 godzin, okres narastania rumienia- w 6 do 24 godzin od ekspozycji, oraz okres ustępowania rumienia.
W następstwie rumienia fotochemicznego dochodzi do zgrubienia naskórka, jego łuszczenia się oraz zbrunatnienia skóry w wyniku gromadzenia się w niej pigmentu.
1 Z ZABIEGÓW STOSOWANYCH W TERMOTERAPII
Krioterapia jest najstarszą metodą leczenia w fizykoterapii. Początkowo do chłodzenia wykorzystywano zimną wodę, śnieg i lód. Następnym etapem były woreczki z lodem, które wprowadzono przed stu laty. Postęp techniczny spowodował uzyskanie niskich temperatur rzędu –195 C .
Jeśli naczynia krwionośne są zdrowe i prawidłowo reagują na zimno, to nie należy obawiać się trwałego zwężenia naczyń krwionośnych. Występuje tzw. reakcja Lewisa- czyli naczynia naprzemiennie, falowo zwężają się i rozszerzają, co zapewnia wystarczający przepływ krwi. Zabiegi krioterapeutyczne nie obciążają układu krążenia.
W czasie 2-6 min. Po zabiegu następuje rozszerzenie naczyń krwionośnych, powodując nawet 4-krotnie większy przepływ krwi przez daną okolicę. Stan taki może trwać 2-4 godzin po zabiegu. Zimno stosowane w celach leczniczych działa :
- przeciwbólowo co spowodowane jest zmniejszeniem szybkości przewodnictwa we włóknach nerwowych,
- hamująco na procesy zapalne,
- na zmiany napięcia mięśni.
Miejscowo zastosowane zimno hamuje powstanie obrzęków, zmniejsza wytwarzanie limfy, zmniejsza skłonność do krwawienia. Odczyny naczyniowe wywołane zimnymi bodźcami występują nie tylko w miejscu objętym zabiegiem, lecz także w miejscach odległych wskutek odruchów konsensualnych. Istnieje również oddziaływanie zimna, poprzez odruchy skórno-trzewne, na narządy wewnętrzne.
Zabiegi krioterapeutyczne można podzielić na miejscowe i ogólnoustrojowe, jak również na krótkotrwałe, przerywane i długotrwałe.
Krioterapia stanowi leczenie uzupełniające wielu chorób, głównie narządu ruchu, w tym reumatycznych oraz chorób układu nerwowego. Znajduje duże zastosowanie w medycynie sportowej i w chirurgii. Jest stosowana przede wszystkim w stanach zapalnych- ostrych, w różnego rodzaju bólach, obrzękach pourazowych i pooperacyjnych ( po przykryciu rany ), stanach pourazowych, przy zwiększonym napięciu mięśniowym, także spastycznym. Krioterapia często poprzedza leczenie ruchem, powoduje zmniejszenie bólu wraz ze zwiększeniem siły mięśniowej, zwiększenie zakresu ruchu w stawach i sprawności ogólnej.
Przed wykonaniem zabiegów miejscowych krioterapeutycznych należy uwzględnić skargi pacjenta na marznięcie, występowanie dreszczy, zwrócić uwagę na barwę skóry. Zabiegu nie wykonuje się u pacjenta zziębniętego, zdenerwowanego, po źle przespanej nocy oraz ze złym samopoczuciem. Nieumiejętne wykonanie zabiegu może doprowadzić do odmrożenia. Podczas zabiegu pacjent powinien siedzieć lub leżeć w pomieszczeniu o temperaturze pokojowej. Podczas każdego zabiegu krioterapeutycznego należy obserwować pacjenta, jego reakcję, odczucie i stan ogólny. Skóra pacjenta powinna być sucha.
Przy wykonywaniu zabiegów należy przestrzegać następujących zasad:
-odległość wylotu dyszy od powierzchni ciała powinna wynosić co najmniej 10cm
- wężem zakończonym dyszą należy podczas zabiegu nieustannie poruszać
- wskazane jest poruszanie kończyną objętą zabiegiem
Wskazania do leczniczego stosowania zimna są bardzo rozległe i obejmują między innymi:
-ostre i przewlekłe choroby stawów i chrząstek stawowych, jak np. RZS, choroba Bechterewa, zespół Reitera, liszaj rumieniowaty, dna, infekcyjne zapalenie stawów
- zespoły bólowe kręgosłupa, np. bóle w okolicy lędziwiowej(po wykluczeniu choroby nerek), nerwoból nerwu kulszowego, stan po operacji jądra miażdżystego
- reumatyzm tkanek miękkich, zapalenie ścięgien, okołościęgnowe
- następstwa wypadków i urazów np.: skręcenie, zwichnięcie, naciągnięcie mięśni, oparzenie, obrzęki po mastektomii, bóle blizn, przetoki, żylaki odbyte, krwawienie z nosa.
- choroby neurologiczne, jak spastyczne niedowłady, rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, choroba Parkinsona, ostre zapalenie nerwów.
Niewłaściwe dawkowanie i wykonywanie zabiegów może spowodować odmrożenia. Pierwsza pomoc to łagodne ogrzewanie tego miejsca najlepiej poprzez ciepłą kąpiel czy okłady pamiętając o tym, że zbyt wolne ogrzewanie przedłuża działanie zimna.
fifi1