Wsród nielicznych polskich zawodowych dyplomatów swoistym fenomenem był z wielu względów Edward Raczyński. Urodzony 19.12.1891r. w Zakopanem jest ostatnim męskim potomkiem sławnego arystokratycznego rodu wielkopolskiego.
Jego pradziad również Edward, był twórcą jednej ze wspanialszych polskich książnic- Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, Jego ojciec, również Edward, był mecenasem sztuki, jeszcze przed wybuchem ! wojny światowej stworzył w Rogalinie jedną z największych w Polsce prywatnych galerii malarstwa. Jego matka, Róża z Potockich była jak głosił nieskory do komplementów Cat- Mackiewicz jedną z "naświatlejszych kobiet swojej epoki". Z pierwszego małżeństwa synowa wieszcza Zygmunta Krasińskiego, była siostrą namiestnika Galicji Andrzeja Potockiego i kuzynką wielu ministrów. Mieszkający przez ostatni czas w Londynie dyplomata jest potomkiem hetmaów i kanclerzy, skoligaconym z największymi polskimi rodami. Krasińscy, Potoccy, Braniccy, Tyszkiewiczowie.
Edward i jego starszy brat- Roger- w okresie międzywojennym ambasador Polski w Rumunii, o którym krążyły legendy, że musiał być potomkiem encyklopedysty Larousse'a, gdyż był ,, fantastycznie wszystkowiedzącym"- zamykają sagę rodu Raczyńskich ze sławnej linii rogalińskiej.Dużo czytał, wstawał bardzo wcześnie, gdy o 8 zaczynały się zajęcia w gimnazjum, on wstawał wcześniej, by przez 2 godziny przeczytać lekturę.
Barwne dzieje swoich rodziców i najblizszych krewnych przedstawił Edward Raczyński w wydanej w 1969w. w Londynie książce Pani Róży. Jest to pełna liryzmu opowieść bibliograficzna poświęcona jego matce, przeplatana wspomnieniami, dokumentami, angdotami i refleksjami historizoficznymi.
W innej książce Rogalin i jego mieszkańcy, nie pozbawionej walorów literackich, opisał dom swojego dzieciństwa- pałac w Rogalinie- do którego ze szkoły w Krakowie przyjeżdżał na wakacje. Urodzony w Zakopanem, lata gimnazjalne spędził w Krakowie mieszkając w Pałacu pod Baranami- dawnej rezydencji Potockich. Raczyńscy dbali o staranne i wszechstronne wykształcenie swych dzieci. Edward poznał gruntownie główne języki europejskie, prawo i ekonomię studiował w Krakowie, lipsku, Londynie, Wiedniu, a egzaminy końcowe zdał, jakby brakowało jeszcze urozmaicenia, przed komisją lwowską, gdyż po zajęciu Lwowa we IX 1914r. przez armię roysjką ewakuowana katedra Uniwersytetu Lwowskiego osiadła w stolicy Austrii.
W 1915r. w warunkach wojennych uzyskał doktorat z zakresu prawa na Uniwesytecie Jagiellońskim. Do Ta przykra ułomność będzie towarzayszyć mu przez całe życie aż do całkowietej utraty możliwości czytania po dziewięćdziesiątym roku zycia.
Wychowany w tradycjach wielkopolskich, w nastorjach stałej groźby germanskiej, nie uległ fascynacji czynem legionowym, gdyż - już sama myśl, aby walczyć w oddziałach polskich wprawdzie pod naczelną komendą austriacko- niemiecką wydawała się nie do zniesienia. Przyznawał, że nie rozumiał wówczas polityki i nie doceniał czynów Piłsudskiego.
Gdy w 1918r. rodziła się Polska, Edward Raczyński, liczący wówczas 27 lat, zgłosił się w Ostrowi Mazowieckiej jako ochotnik do szkoły podchorążych. Jego dowódcą był historyk lwowski, Marian Kukiel, późniejszy generał.
W XI 1918r. cała szkołę przeniesiono do Warszawy i tam kadet Raczyński rozbrajał Niemców.
Uczestniczył też w ubezpieczaniu Belwederu w czasie skierowanej przeciwko Piłsudskiemu próby zamachu stanu Januszajtisa i Sapiehy w 1 1919r.
W marcu opuścił już podchorążówkę i został wysłany do Berna w Szwajcariiw stopniu kaprala kanclaryjnego.
Tam razem z Olgierdem Górką znanym historykiem i publicystą, stworzył podwaliny pierwszego polskiego poselstwa. Taki był początek niezwykłej kariery dyplomatycznej Raczyńskiego.
Później stopniowo piął się na szczeblach zawodowej kariery.
W marcu 1922r. żeni się z angielką ze znanaej rodziny przemysłowców i polityków, panna Joyce Markham.
Niezwykle sumienny, wszechstronnie wykształcony i bardzo zamożny młody dyplomata szybko przeniesiony został na kluczową dla polskiej polityki placówkę w Londynie. Działalność w stolicy Wielkiej Brytaniivułatwiły mu liczne kontakty i świetna znajomość kultury angielskiej.
W 1923r. dzięki zabiegom Raczyńskiego parlament brytyjski zajął się sprawą skazanych na śmierć przez władze radzieckie dwóch duchownych katolickich. Mimo interwencji wyrok na prałacie Budkiewiczu wykonano, Arcybiskup Cieplak, któremu zamieniono karę na 10 lat więzienia, został zwolniony w 1925r. i zmarł kilka miesięcy później na emigracji w USA.
Uważany był za 'polityka bez wrogów' życie wypełniała unikał angażowania się w jałowe spry emigrantów. Po wojnie, życie wypełniała mu działalność społeczna, literatura ( wydał tomik wierszy), praca w komisjach rządu brytyjskiego i kontakty z osobami przyjeżdżającymi z Polski.
Raczynski ożenił się po raz 3 dopiero w wieku 102 lat z Anielą Mieczysławską.
W przededniu setnej rocznicy urodzin, w XII 1991r. E. Raczynski przekazał swój majątek rodowy narodowi polskiemu.
W Londynie podpisano odpowiednie dokumenty o powstaniu Fundacji im. Rodziny Raczyńskich, która będzie opiekować się bogatymi zbiorami malarstwa oraz pałacem i parkiem w Rogalinie pod Poznaniem.
,, Przekazując narodowi te zbiory- stwierdził Edward Raczyński- miałem na względzie potrzeby kraju, który utracił tak wiele dóbr kultury, chciałem także utrwalić pamięć o mym ojcu, który był twórcą tych zbiorów''.
W Gazecie Wyborczej, po śmierci Ambasadora, ukazały sie liczne serdeczne wspomnienia znanych Polaków m.in Jana Nowaka- Jezioranskiego (dyrektor Rozgłośni POlskiej RWE), który juz na samym poczatku uważal go za swojego mentora. Poznał Raczynskiego w wieku 29 lat i owa przyjazń trwała bardzo długo, szczególnie pogłebiła sie po wojnie. Raczyński był jego bezcennym doradcą i moralnym oparicem w chwilach trudnych. Cechą istotna u Raczyńskiego było to , iż ambasador umiał słuchać. Był od lat niewidomy i może dlatego słuchał tak chciwie i tak intesywnie, wtracając od czasu do czasu uwagi. Był głeboko wierzącym i praktykującym katolikiem, otwartym i tolerancyjnym wobec ludzi o całkowicie odmiennych przekonaniach.
Mowil nie tylko o polityce, ale takze o poezji i literaturze.Potrafil przez 10 min wyrecytowac wiersz Norwida, po czym stwierdził, ze go nie lubi.Moze dlatego, ze w Norwidzie widział zwycieskiego konkurenta Zygmunta Kraśinskiego, ktory zwiazany był przez matkę. Sluchał bez konca Wolnej Europy i BBC. Miał dobrą pamięć opowiadał Jeziorańskiemu o tym jak H. Sienkiewicz odwiedził Rogalin i wział na rece juz nie pamieta czy jego czy Rogera, i ze przy tym pokazie poeta nadwyręzył sobie ścięgno. Odwiedzał go Wałęsa, 3premierzy, ministrowie, działacze polityczni.
Lidia Ciołkoszowa, zona Adama Ciołkosza( jeden z historycznych przywódców PPS) mówi, że tym co Prezydenta cechowało w jej oczach, byla przede wszystkim tolerancja wobec ludzi innych poglądów. Zawsze próbował dociec, czy cel, dla którego ten człowiek pracuje, jest dobry, słuszny i godny poparcia. Dla niej życie i działalonść E.Raczynskiego oddają słowa wiersza Stanisława Balińskiego ,, O kraju mój, tyś mą miłością wiecznie".
Adam Michnik poznał poznał w 1977r. w Londynie. W Raczynskim dostrzegł fascynującą ciekawośc świata innych ludzi, świata ich doświadczeń. był to człowiek, który nie mówił źłe o innych ludziach. Pamięta jak wypytywał szalenie na temat Stanisława Kota, z którym był w konflikcie personalno- politycznym. Raczynski cedził słowa, by nikomu nie wyrządzić krzywdy.
Niezwykle ważne dla niego były liściki, pocztówki, które otrzymywał od Państwa Raczyńskich, będac w więzieniu.
aneczka0303