ZAMOYSCY.pdf

(876 KB) Pobierz
(anonymous)
Zamoyscy
1
Zamoyscy
Zamoyscy – polski ród szlachecki o przydomku
Saryusz pieczętujący się herbem Jelita . Początkowo
należący do średniozamożnej szlachty w wyniku
działań Jana Zamoyskiego w II połowie XVI w.
awansował do grona magnaterii. Wzrost znaczenia
rodu został przypieczętowany w roku 1589, kiedy
roku 1778 r ód jest w posiadaniu tytułu
hrabiowskiego, został on nadany X Ordynatowi
Legendarne początki
Ród Zamoyskich wywodzi swoje początki od
Floriana Szarego , legendarnego uczestnika bitwy
pod Płowcami w 1331 r . Rycerz ten, ranny trzema
włóczniami podczas walki miał być zauważony
przez króla Władysława Łokietka, oglądającego
pobojowisko. Król miał zapytać rycerza, czy bardzo
bolą go rany powodujące, iż ranny podtrzymywał
wypływające jelita. Bohaterski rycerz
odpowiedział, iż mniej one bolą, niż zły sąsiad, na
co król obdarował go nadaniem ziemskim i herbem
Jelita z zawołaniem rodowym 'To mniey boli'. W
rzeczywistości herb ten pojawił się faktycznie w II
ćwierci XIV w., natomiast zawołanie rodowe
zostało dodane znacznie później.
Posiadłości ziemskie Zamoyskich w I Rzeczypospolitej (brunatny) na tle
posiadłości innych rodów magnackich pod koniec XVI w.
Przydomek rodowy Saryusz pochodzi
najprawdopodobniej od wsi Szarzyn nieopodal
Sieradza i dotyczy szerszej gałęzi rodów
szlacheckich pieczętujących się herbem Jelita .
Początki historyczne
Pierwszymi historycznie udokumentowanymi przedstawicielami rodu byli przybysze z Mazowsza , osiedli w
zachodniej części województwa bełskiego, gospodarujący początkowo na dwóch nowonabytych wsiach: Zamościu,
nazwanym później Starym Zamościem i Wierzbą, stopniowo pomnażając rodową fortunę. Do przedstawicieli
początkowych pokoleń rodu należeli:
164186890.004.png 164186890.005.png
 
Zamoyscy
2
Pokolenie 1
• Tomasz z Łazina ( II poł. XV w.) - pierwszy przedstawiciel rodu przybyły na tereny województwa bełskiego ,
właściciel Starego Zamościa i Wierzby
Pokolenie 2
• Florian Zamoyski (II poł. XV w. - 1510) - syn Tomasza, protoplasta starszej linii ordynackiej, wójt Krasnego.
• Maciej Zamoyski (II poł. XV w.) - syn Tomasza, protoplasta młodszej linii ordynackiej, w tym także wszystkich
obecnie żyjących przedstawicieli rodu, rotmistrz królewski w roku 1471
Pokolenie 3
• Mikołaj Zamoyski ( 1472- 1532 ) - syn Floriana, proboszcz chełmski do 1511, sekretarz królewski 1515 , proboszcz
tarnowski 1517, kanonik krakowski 1517, referendarz dworu 1519, kantor sandomierski 1530 , scholastyk
łęczycki 1531.
• Feliks Zamoyski (II poł. XV w. - 1535 ) - syn Floriana, wojewoda bełski 1514 r., łowczy chełmski do 1517,
wojski chełmski oraz poborca chełmski i bełski 1524 , sędzia ziemski chełmski 1525, podkomorzy chełmski,
właściciel Skokówki, na której terenie miało później powstać miasto Zamość.
Pokolenie 4
• Florian Zamoyski (XVI w. - 1591 ), podczaszy chełmski 1574 , chorąży chełmski 1582
• Stanisław Zamoyski ( 1519- 1572 , łowczy chełmski 1561 , kasztelan chełmski 1566, hetman nadworny koronny,
starosta bełski, ojciec Jana.
• Anna Herburt ( XVI w. - przed 1554) , żona Stanisława, matka Jana.
Pokolenie 5
• Jerzy Zamoyski ( XVI w. - 1621 ) - biskup chełmski , sekretarz królewski.
Pierwsi ordynaci na Zamościu (starsza linia/linia kanclerska)
Wykorzystując piastowane urzędy i kolejne nadania ziemskie Jan Zamoyski d oprowadził do utworzenia ordynacji ze
stolicą w nowozałożonym przez siebie mieście Zamościu . Od jego czasów ród wchodzi do pierwszego rzędu
magnaterii decydującej o losach całego państwa. Potomkowie Pierwszego Ordynata utrzymali tę pozycję w dwóch
kolejnych pokoleniach, mimo dużych zniszczeń kraju podczas wojen kozackich i szwedzkich. Do przedstawicieli
linii kanclerskiej należeli:
Pokolenie 5
Jan Zamoyski - I Ordynat ( 1542 - 1605)
Gryzelda Batory ( XVI w. - 1590 ) - trzecia żona I Ordynata, bratanica króla Stefana Batorego
Pokolenie 6
Tomasz Zamoyski - II Ordynat ( 1594- 1638 )
Katarzyna Ostrogska ( 1602- 1642) - żona II Ordynata, matka Jana Sobiepana, Gryzeldy i Joanny.
Jadwiga Firlej ( 1573 - 1609) - siostrzenica I Ordynata
164186890.006.png
 
Zamoyscy
3
Pokolenie 7
Maria Kazimiera d'Arquien ( 1641- 1716) - żona Jana Sobiepana, po jego śmierci żona króla Jana II I
Joanna Koniecpolska ( 1626 - 1653 ) - siostra Jana Sobiepana, żona Aleksandra Koniecpolskiego , matka
Młodsza linia rodu
Podczas, gdy starsza linia Zamoyskich dorabiała się magnackiej fortuny, młodsza linia rodu trwała nadal w
średnioszlacheckim stanie, nie osiągając przez dłuższy czas znacznych urzędów, stopniowo jednak zwiększając
swoje znaczenie. Do jej przedstawicieli należeli:
Pokolenie 3
• Jan Zamoyski (XVI w.), syn Macieja.
Pokolenie 4
• Jan Zamoyski (XVI w.), syn Jana.
Pokolenie 5
• Jan Zamoyski (XVI w. - 1619) , syn Jana, rotmistrz królewski, przełożony straży kresowej 1588 , strażnik koronny
1600, kasztelan chełmski 1604 .
Pokolenie 6
• Zdzisław Jan Zamoyski (po 1591 - 1670 ), syn Jana, podstoli lwowski 1646, kasztelan czernichowski 1656, ojciec
• Jan Zamoyski (biskup łucki) ( XVI w. - 1654 ), biskup łucki, dominikanin, brat Zdzisława Jana.
Nowa linia Ordynatów na Zamościu
Po bezpotomnej śmierci Jana Sobiepana Zamoyskiego w roku 1665 rozpoczęła się trwająca do 1676 d ysputa
prawna, mająca doprowadzić do przejęcia Ordynacji przez nowych właścicieli. Stronami byli w niej: siostra
ostatniego Ordynata - Gryzelda Wiśniowiecka, siostrzeniec Stanisław Koniecpolski o raz daleki krewny, Zdzisław
Zamoyski, a po jego śmierci jego syn, Marcin. Ostatecznie Ordynacja przeszła w ręce Marcina Zamoyskiego. Po
jego śmierci wobec małoletności jego syna Tomasza Józefa walka o Ordynację rozgorzała na nowo. Tym razem
swoje roszczenia zgłosiła królowa polska Maria Sobieska , pierwsza żona III Ordynata . Ostatecznie dochodzi do
ugody pomiędzy matką Tomasza Józefa a Marią Sobieską i w roku 1698 Tomasz Józef obejmuje Ordynację jako V
Ordynat.
Ordynacja w wieku XVIII stopniowo podupadała gospodarczo, zarówno z przyczyn niezależnych, jak działania III
wojny północnej t oczące się na jej terenie, jak i z powodu miernych talentów gospodarczych kolejnych ordynatów.
Dopiero IX Ordynat, Jan Jakub Zamoyski podjął reformy mające na celu poprawienie kondycji gospodarczej
Ordynacji, doprowadzając mimo przejęcia dużej jej części przez Zabór austriacki d o utrzymania jednolitego systemu
zarządzania. X Ordynat, Andrzej Zamoyski uzyskał od cesarza Austrii, Józefa II potwierdzenie statutu Ordynacji.
Jemu także należy zawdzięczać kodyfikację praw Rzeczpospolitej, odrzuconą ostatecznie przez Sejm w 1780.
164186890.001.png
 
Zamoyscy
4
Zmiany polityczne związane z wojnami napoleońskimi doprowadziły do zmiany przynależności Ordynacji, najpierw
- do Księstwa Warszawskiego , a po kongresie wiedeńskim - do Królestwa Polskiego . Rosnące koszta utrzymania
Zamościa z musiły XII Ordynata, Stanisława Kostkę do sprzedania miasta w roku 1829. Stolicą Ordynacji stał się
Klemensów. Z małżeństwa z Zofią z Czartoryskich miał dziesięcioro dzieci, w tym siedmiu synów, spośród których
sześciu zapoczątkowało własne linie rodu. Trzy z nich żyją do tej pory.
Do przedstawicieli rodu w opisywanym okresie należą:
Pokolenie 7
Marcin Zamoyski - IV Ordynat ( 1637 - 1689 )
Pokolenie 8
Tomasz Józef Zamoyski - V Ordynat ( 1678 - 1725 ), syn IV Ordynata.
Michał Zdzisław Zamoyski - VI Ordynat ( 1679- 1735) , syn IV Ordynata, ojciec VII, IX i X Ordynatów.
Pokolenie 9
Tomasz Antoni Zamoyski - VII Ordynat ( 1708 - 1751) , syn VI Ordynata.
Jan Jakub Zamoyski - IX Ordynat ( 1716 - 1780) , syn VI Ordynata, brat VII i X Ordynatów, stryj VIII Ordynata.
Andrzej Zamoyski - X Ordynat ( 1717 - 1792 ), syn VI Ordynata, brat VII i IX Ordynatów, stryj VIII Ordynata.
Pokolenie 10
Klemens Antoni Zamoyski - VIII Ordynat ( 1737- 1767) , syn VII Ordynata.
Aleksander August Zamoyski - XI Ordynat ( 1770 - 1800) , syn X Ordynata, brat XII Ordynata, kanclerz wielki
Stanisław Kostka Zamoyski - XII Ordynat ( 1775 - 1856) , syn X Ordynata, brat XI Ordynata.
Anny Czartoryskiej, teściowa Adama Jerzego Czartoryskiego , blisko związana ze środowiskiem Hotelu
Pokolenie 11
Linia ordynacka: tradycja i ciągłość
Ordynacja Zamoyska pod rządami ostatnich czterech Ordynatów przeżywała okres względnej prosperity,
szczególnie w czasach do wybuchu I Wojny Światowej . XV Ordynat, Maurycy Zamoyski, był bardzo poważnym
Gabrielem Narutowiczem 6 0 głosami. Ostatni Ordynat, Jan Tomasz Zamoyski brał udział w konspiracji podczas II
Wojny Światowej, a także w akcji ratowania Dzieci Zamojszczyzny. Po wojnie pozbawiony Ordynacji rozwiązanej
na mocy reformy rolnej był więziony przez władze komunistyczne przez 8 lat. Jego syn, Marcin, jest obecnie
prezydentem Zamościa.
Do kolejnych przedstawicieli linii ordynackiej należą:
164186890.002.png
 
Zamoyscy
5
Pokolenie 11
Konstanty Zamoyski - XIII Ordynat( 1799 - 1866) , najstarszy syn XII Ordynata.
Pokolenie 12
Pokolenie 13
Maurycy Zamoyski ( hrabia) - XV ordynat ( 1871 - 1939 )
Pokolenie 14
Pokolenie 15
Linia Andrzeja Artura Zamoyskiego
Od drugiego syna Stanisława Kostki wywodziła się linia rodu wymarła w roku 1925. Najbardziej znanym jej
członkiem jest sam jej założyciel. Do przedstawicieli linii należą:
Pokolenie 11
Andrzej Zamoyski ( 1800 - 1874 ), drugi syn Stanisława Kostki , – działacz polityczny i gospodarczy w
Królestwie Polskim, jeden z czołowych przedstawicieli pracy organicznej .
Pokolenie 12
Linia kozłowiecka
Kozłówka, wieś nabyta przez XI Ordynata na Zamościu, stała się w 1903 r. Ordynacją, założoną przez Konstantego
Zamoyskiego , pochodzącego od trzeciego syna Stanisława Kostki, Jana. Po śmierci I Ordynata na Kozłówce majątek
przeszedł w ręce jego kuzyna, Adama Michała , syna najmłodszego syna Stanisława Kostki, także Stanisława Kostki .
Ordynacja kozłowiecka została zlikwidowana w wyniku reformy rolnej . Do tej pory żyją członkowie linii Stanisława
Kostki młodszego , zarówno związani bezpośrednio z Ordynatami na Kozłówce, jak i z linii bocznej.
Do przedstawicieli linii kozłowieckiej oraz jej protoplastów należą:
164186890.003.png
 

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin