grzyby.doc

LEKI PRZECIWGRZYBICZE

Spośród poznanych około 250 tysięcy gatunków grzybów żyjących w otaczającym ludzi środowisku, jedynie powyżej 200 gatunków wywołuje zakażenia u ludzi.

Grzybice powierzchowne – zakażenia skóry, włosów, paznokci i błon śluzowych, w których grzyby powodują reakcję zapalną, ale nie wnikają poza powierzchowną warstwę tkanek. Są to częste schorzenia, które wymagają długotrwałego leczenia (2-6 tygodni, grzybice paznokci → 4-18 miesięcy), leki stosuje się miejscowo lub ogólnie. Grupy:

-         dermatofitozy (grzybice właściwe) – schorzenia skóry, włosów i paznokci wywoływane przez dermatofity z rodzajów: Epidermophyton, Microsporum, Trichophyton; podział kliniczny:

·         grzybice owłosionej skóry głowy (postać powierzchowna i głęboka)

·         grzybice paznokci, stóp, rąk, pachwin i skóry nieowłosionej innych okolic ciała

-         zakażenia drożdżakowe:

·         wywoływane głównie przez Candida albicans, rzadziej C. krusei, C. glabrata

·         podział kliniczny: kandydoza błon śluzowych, kątów ust, wałów i płytek paznokciowych, wyprzenia drożdżakowe, ziarniniak drożdżakowy

·         czynniki ryzyka zakażenia drożdżakowego: terapia lekami p/bakteryjnymi, zaburzenia immunologiczne (m.in. HIV), uszkodzenie skóry, cukrzyca, ciąża

·         łupież pstry – wywołany przez Malassezia furfur (Pityrosporum orbiculare s. ovale), dotyczy gł. górnej połowy ciała

-         zakażenia grzybami pleśniowymi

·         rzadko powodują zmiany skórne, głównie w obecności czynników predysponujących

·         rodzaje: Alternaria, Aspergillus, Chrysosporium, Cladosporium, Fusarium, Penicyllum i Scopulariopsis

·         zmiany skórne (m.in. pleśniowe zakażenie paznokci) najczęściej powoduje Scopulariopsis brevicaulis

Grzybice głębokie:

-         najczęstsze czynniki etiologiczne:

·         Candida (60-80% zakażeń) – najczęściej wnikają przez błonę śluzową pp i dróg oddechowych; wywołują zakażenia o bardzo szerokim spektrum, od niegroźnych powierzchniowych skórno-śluzówkowych do wielonarządowych, stanowiących zagrożenie dla życia chorego (śmiertelność 40-80%)

·         Aspergillus – zakażenie zwykle drogą wziewną wskutek wdychania zarodników z powietrza; najczęstszą postacią kliniczną zakażenia jest inwazyjna  aspergiloza  płucna  i  aspergiloza uogólniona, rzadziej występuje zapalenie zatok, zajęcie mózgu; układowe zakażenia kropidlakowe są obciążone bardzo wysoką śmiertelnością (50–80%)

-         drożdżaki rzadziej wywołujące zakażenia inwazyjne: Cryptococcus, Trichosporon, Blastoschizomyces, Malassezia

-         grzyby pleśniowe: Mucor, Rhizopus, Absidia (zygomikozy) i grzyby strzępkowe: Fusarium, Trichoderma – w ostatnich latach rośnie częstość wywoływanych przez nie grzybic

-         oportunistyczne zakażenia grzybicze występują zwykle u osób z zaburzeniami układu immunologicznego (AIDS), neutropenią, długotrwale leczonych immunosupresyjnie lub glikokortykosteroidami

-         nieliczne rodzaje, np. grzyby dimorficzne (Histoplasma, Blastomyces, Coccidioides, Paracoccidioides) są bezwzględnie chorobotwórcze i wywołują zakażenia także u ludzi z prawidłowym układem immunologicznym

Leczenie miejscowe – TYLKO w leczeniu grzybic powierzchownych:

-         łagodne zmiany dermatofitowe skóry gładkiej, rąk, stóp i pachwin

-         ograniczone zakażenia drożdżakowe

-         mało nasilone, ograniczone zmiany łupieżu pstrego

-         łagodne grzybice paznokci dotyczące pojedynczych płytek paznokciowych, zlokalizowanych na powierzchni płytki paznokciowej i ograniczonych do dystalnej części paznokcia

Leczenie ogólne:

-         grzybice powierzchowne

·         w których nieskuteczna jest terapia lekami do podawania miejscowego

·         rozległe zmiany na skórze gładkiej

·         długotrwała grzybica hiperkeratotyczna rąk i stóp

·         grzybice i drożdżyce  paznokci dotyczące co najmniej kilku palców

·         grzybice dermatofitowe skóry owłosionej

-         grzybice głębokie

-         przewlekłe i rozległe zakażenia grzybicze narządów moczo-płciowych

Główne grupy leków p/grzybiczych

Antybiotyki polienowe - najstarsze leki p/grzybicze; wiążą się ze sterolami (głównie ergosterolem) błony komórkowej grzyba, uszkadzając jej integralność, co powoduje przeciekanie składników komórkowych na zewnątrz i śmierć komórki.

Amfoterycyna B

-         podawana i.v. we wlewie (złe wchłanianie z pp, silne podrażnienie po podaniu dotkankowym), słaba dystrybucja do tkanek, zwłaszcza do OUN – możliwe podanie dokanałowe

-         wolna eliminacja, częściowo przez nerki z moczem; T1/2 = 20-24h

-         bardzo szeroki zakres działania; wskazania

·         ciężkie, uogólnione/głębokie zakażenia oraz gdy inne leki były nieskuteczne

·         inwazyjna kandydoza (w tym szczepy oporne na flukonazol), inwazyjna aspergiloza

·         inne grzybice narządowe: kryptokokoza, blastomykoza, kokcydioidoza, histoplazmoza

-         ma silne działanie toksyczne, gdyż łączy się również ze sterolami innych komórek, co znacząco ogranicza możliwość jej stosowania, zwłaszcza w terapii długotrwałej

-         preparaty konwencjonalne są najbardziej toksyczne; postać koloidalna oraz kompleksy lipidowe lub liposomalne rzadziej powodują działania niepożądane (mniejsza nefrotoksyczność, podobna hepatotoksyczność) i umożliwiają zastosowanie wyższych dawek

-         p/wskazania: uszkodzenie nerek lub wątroby, nadwrażliwość

-         interakcje:

·         diuretyki, cisplatyna, leki nefrotoksyczne → ↑ nefrotoksyczności i ryzyka hipokalemii

·         cytostatyki → ↑ ryzyka nefrotoksyczności, spadek ciśnienia, skurcz oskrzeli

·         GKSy → ↑ ryzyka hipokalemii

·         ...