Poprzez "wypadek" najczęściej będę tu rozumiał wypadek komunikacyjny, który jest bardzo częstą przyczyną powstawania stanów bezpośredniego zagrożenia życia. Podczas udzielania pomocy należy pamiętać o własnym bezpieczeństwie. Nikt nie wymaga od nas niepotrzebnego bohaterstwa!
Kierowcom z większym stażem na pewno zdarzyło się być świadkami wypadku drogowego. Właściwe postępowanie przedstawia się następująco: Własny samochód należy zatrzymać w pewnej odległości od miejsca zdarzenia, trzeba liczyć się z możliwością pożaru poszkodowanego samochodu. Włączamy światła awaryjne, a w nocy światła drogowe, kierując je na miejsce zdarzenia. Umożliwi to sprawne działanie, jak i poinformuje nadjeżdżających kierowców o zaistniałym niebezpieczeństwie. Wskazane jest również rozłożenie trójkąta ostrzegawczego, po przeciwnej stronie miejsca zdarzenia niż nasz samochód. Dobre oznakowanie miejsca zdarzenia zapewni nam bezpieczeństwo. Nie dopuśćmy do tego, że nadjeżdżający kierowcy nie będą niczego się spodziewać, bo to najlepsza droga do karambolu i zwielokrotnienia liczby ofiar. Po zabraniu apteczki (i ewentualnie gaśnicy) jak najszybciej docieramy do ofiar.
Po znalezieniu się na miejscu zdarzenia szybko oceniamy sytuację - możliwość pożaru, stoczenia się pojazdu. Pamiętajmy też o wyłączeniu silnika! Jeśli przebywanie w aucie oceniamy jako niebezpieczne dla ofiar, należy je stamtąd usunąć, w przeciwnym wypadku pomocy udzielamy w samochodzie. Przy dotykaniu bądź przenoszeniu rannego pamiętajmy, że może on mieć uszkodzony kręgosłup - nieostrożne postępowanie może mieć dla pacjenta bardzo przykre konsekwencje. Pamiętajmy o dokładnym rozejrzeniu się na miejscu zdarzenia. Podczas wypadku powstają ogromne energie, które są w stanie wyrzucić ofiarę przez okno, nawet wiele metrów od uszkodzonego auta! Poszkodowani, którzy są w aucie, z powodu szoku mogą nie udzielać sensownych odpowiedzi, dlatego lepiej rozejrzeć się samemu. Jeśli jest to możliwe, prosimy o pomoc innych kierowców.
Następnie przystępujemy do oceny stanu poszkodowanego. Przed kontaktem z ofiarami, wskazane jest założenie jednorazowych rękawiczek, które zabezpieczą nas przed ew. zakażeniem. O zdrowiu poszkodowanego przecież nic nie wiemy! W zależności od potrzeby rozpoczynamy odpowiednie czynności ratownicze, opisane w innych rozdziałach. Po zorientowaniu się w sytuacji należy zawiadomić pogotowie ratunkowe. Jeśli mamy dostęp do telefonu komórkowego dzwonimy pod numer 112. Z telefonów stacjonarnych 999. Jeśli zdarzenie miało miejsce poza terenami zamieszkanymi, o powiadomienie pogotowia prosimy przejeżdżających kierowców. Są oni prawnie zobowiązani do spełnienia naszego polecenia. Można ostrzec ich przed odpowiedzialnością karną w przypadku niepowiadomienia odp. służb, oraz dobrze jest spisać numery rejestracyjne naszego "kuriera".
Co powinno zawierać zgłoszenie?
Gdzie się to stało?
Co się wydarzyło?
Ile jest ofiar wypadku?
Jakie są uszkodzenia ciała?
Kto wzywa pomocy?
W oczekiwaniu na fachową pomoc podejmujemy wszelkie potrzebne czynności ratownicze: od reanimacji po uspokajanie będącej w szoku ofiary. Należy być pewnym swej wiedzy przed przystąpieniem do akcji ratowniczej. Ale przecież lepsza lekka niepewność, niż tłum gapiów nachylonych nad nieprzytomnym człowiekiem i szepty: "Lepiej go nie ruszać, zaczekajmy na pogotowie”! A w tym czasie człowiek umrze.
Ocena stanu poszkodowanego
W celu dokonania oceny podstawowych funkcji życiowych pacjenta, należy sprawdzić czy poszkodowany
1. Jest przytomny?
Ratownik powinien głośno odezwać się do pacjenta (np. "Jak Pan/Pani się czuje) oraz sprawdzić reakcję na mocne dotknięcie (potrząsanie, klepnięcie w policzek) lub ból - uszczypnięcie płatka usznego. W ten sposób można uniknąć przeprowadzania zabiegów reanimacyjnych u przytomnego pacjenta. Należy pamiętać, że jeśli mamy do czynienia z urazami głowy lub szyi, podejrzewamy uszkodzenie kręgosłupa i pacjenta można poruszyć tylko wtedy, jeśli jest to absolutnie niezbędne! Nieprawidłowe poruszenie może doprowadzić do uszkodzenia rdzenia kręgowego, a tym samym do paraliżu.
2. Oddycha?
Zatrzymanie oddechu stwierdza się w następujący sposób:
- objawem nasuwającym podejrzenie jest sinicze zabarwienie skóry,
- przy dokładnej obserwacji nie widać ruchów oddechowych klatki piersiowej; ruchy te nie są wyczuwalne również po przyłożeniu dłoni ratownika do klatki piersiowej i brzucha ratowanego,
- niesłyszalny i niewyczuwalny jest strumień powietrza wydychanego z ust i nosa pacjenta,
- przy częściowej niedrożności dróg oddechowych słychać odgłosy chrapania i bulgotu
3. Ma zachowane krążenie?
Objawy nagłego zatrzymania krążenia występują w następującym porządku czasowym:
- natychmiast: brak tętna na tętnicy szyjnej,
- po 10-20 sekundach: utrata przytomności,
- po 15-30 sekundach: zatrzymanie oddechu lub "chwytanie powietrza",
- po 60-90 sekundach: szerokie źrenice, bez reakcji na światło (tzw. "sztywne")
Bladość lub sinica skóry oraz szerokie źrenice nie stanowią jednak pewnych objawów zatrzymania krążenia, gdyż mogą towarzyszyć innym stanom chorobowym.
Badanie tętna: tętno może być badane w trzech miejscach:
- na tętnicy szyjnej
- na tętnicy udowej
- na tętnicy promieniowej (u dziecka poniżej 1 roku życia na tętnicy ramiennej)
Gdy u nieprzytomnego pacjenta nie ma bezpośredniego podejrzenia zatrzymania krążenia, można najpierw kontrolować tętno na tętnicy promieniowej. Przy niewyczuwalnym tętnie promieniowym, należy badać tętnicę szyjną. Wskazane jest badanie tętna najpierw po jednej, później po drugiej stronie szyi, ale nigdy jednocześnie. Z powodu np. obrzęku tętno może być niewyczuwalne po jednej stronie, dlatego więc sprawdzamy obustronnie. Brak tętna na tętnicy szyjnej rozstrzyga o zatrzymaniu krążenia.
Kontrola czynności życiowych pacjenta musi przebiegać możliwie szybko. Dlatego doświadczony ratownik sprawdza wszystkie kliniczne objawy życia jednocześnie:
- wezwanie pacjenta,
- obserwacja ruchów klatki piersiowej i zabarwienia skóry,
- badanie tętna na tętnicy szyjnej
Dzięki temu można w ciągu kilku sekund rozpoznać utratę przytomności, zatrzymanie krążenia i oddychania.
Atak / zawał serca
Atak serca objawia się gniotącymi, ściskającymi bólami zamostkowymi, promieniującymi często do szyi, barku lub ramienia. Zawał serca jest najczęściej wynikiem zaawansowanej choroby wieńcowej, polegającej na zwężaniu się naczyń wieńcowych - doprowadzających krew do mięśnia sercowego. Przy wysiłku fizycznym, lub w stanach wzburzenia psychicznego wzrasta zapotrzebowanie serca na tlen, którego zmienione chorobowo tętnice wieńcowe nie są w stanie dostarczyć w wystarczającej ilości.
Wtedy pojawia się ból, któremu nierzadko towarzyszy uczucie silnej trwogi. Dolegliwości zwykle ustępują po kilku minutach, po tym jak chory położy się lub usiądzie. Czasem trzeba pomóc choremu przyjąć przepisane mu przez lekarza leki.
Kiedy dojdzie do całkowitego zatkania jednej lub kilku tętnic wieńcowych wtedy mamy do czynienia z zawałem serca. Jest to stan znacznie poważniejszy, gdyż może zakończyć się rychłym zgonem. Zawał serca objawia się podobnie jak dusznica bolesna, lecz objawy są znacznie nasilone. W odróżnieniu od ataku serca, ból może pojawić się nagle, bez wcześniejszego wysiłku fizycznego, czy przeżyć emocjonalnych. Zwykle pacjent ma przy sobie odpowiednie leki, często jest to Nitrogliceryna. W momencie pojawienia się bólów pomagamy pacjentowi przyjąć podjęzykowo jedną tabletkę. Jeśli po 5 minutach ból się nie zmniejsza, podajemy drugą tabletkę. Jeśli nic się nie zmienia, mamy poważne podejrzenia, że to zawał.
Pomoc choremu sprowadza się do natychmiastowego wezwania lekarza, a w oczekiwaniu na jego przybycie należy chorego uspokajać i zapewnić wygodną pozycję. Jeśli pacjent nie jest uczulony na Aspirynę (Polopirynę) należy mu podać 2 tabletki. Aspiryna ma właściwości przeciwzakrzepowe, przez co polepsza późniejsze rokowanie. Nie wolno pozwolić na bagatelizowanie swego stanu przez chorego. Nawet, jeśli mamy wątpliwości, należy wezwać pogotowie. Wiele zgonów przy zawale spowodowanych jest myśleniem „zaraz mi przejdzie”.
Rany
Każdemu zranieniu przekraczającemu powierzchowne otarcie naskórka towarzyszy mniejsze lub większe krwawienie. Rozmiary krwawienia są uwarunkowane wielkością i głębokością rany oraz liczbą i przekrojem uszkodzonych naczyń. Silne krwawienia mogą zagrozić życiu rannego, jednak nawet nieznaczne mogą same w lub w połączeniu z bólem spowodować zaburzenia w krążeniu, tzw. wstrząs. Przy zranieniach mamy także do czynienia z niebezpieczeństwem zakażenia. Przeniknięcie zarazków do rany powoduje w dalszym przebiegu utrudnienie gojenia, a przy niektórych rodzajach zarazków może nawet spowodować śmierć. Do takich należą drobnoustroje wywołujące tężec, wściekliznę, zgorzel gazową. W czasie opatrywania i tamowania krwawienia ranny powinien leżeć, lub co najmniej siedzieć. Nierzadko zdarza się, że zraniony człowiek mdleje na widok własnej krwi.
Opanowanie krwotoku
Doraźne zatrzymanie krwawienia jest możliwe w większości uszkodzeń dużych tętnic kończyn za pomocą uciśnięcia palcem lub pięścią (dogłowowo od miejsca zranienia) do sąsiadujących z nią kości (w przypadku kończyny dolnej będzie to ucisk tętnicy udowej do grzebienia kości łonowej na wysokości pachwiny; w kończynie górnej - ucisk tętnicy ramiennej do trzonu kości ramiennej). Umożliwia to następnie, bez zbędnej utraty krwi, założenie opatrunku uciskowego.
W przypadku krwawienia z żył lub z mniejszych i średnich tętnic zakłada się natychmiast opatrunek uciskowy. Polega on na położeniu bezpośrednio na powierzchnię rany grubszej warstwy jałowej gazy, następnie waty, którą mocno przybandażowujemy, najlepiej opaską elastyczną. W czasie zakładania opatrunku uciskowego kończynę należy unieść lekko ku górze. Ucisk nie może być jednak zbyt silny, aby nie wywołał zasinienia lub zblednięcia palców, które powinny pozostać różowe i ciepłe. Dobrze założony opatrunek uciskowy powinien zatrzymać każde krwawienie. Jeżeli ten opatrunek w miejscu zranienia nie zatrzymał krwotoku, konieczny jest dalszy ucisk ręczny.
W wyjątkowych przypadkach trudnego do opanowania, gwałtownego krwawienia na kończynie można zastosować pneumatyczną opaskę uciskową. Jej celem jest tak silne zaciśnięcie wszystkich naczyń powyżej miejsca zranienia, aby natychmiast wstrzymać dopływ krwi do obwodowej części kończyny.
Opaskę uciskową zakłada się jedynie:
- na kończynie górnej - powyżej połowy ramienia.
- na kończynie dolnej - powyżej połowy uda.
Zakładanie opaski na przedramieniu czy podudziu nie jest skuteczne, ponieważ tętnice przebiegają pomiędzy dwiema kościami, stąd niemożliwe jest ich uciśnięcie.
Do tego celu najlepiej nadaje się mankiet pneumatyczny np. od aparatu do mierzenia ciśnienia krwi, który w warunkach doraźnej pomocy nie zawsze jest dostępny. W żadnym wypadku nie wolno używać sznurów, drutu, pasków i innych cienkich i nieelastycznych materiałów, gdyż mogą one nie tylko głęboko uszkodzić tkanki w miejscu ucisku, ale spowodować nieodwracalny skurcz tętnicy. Dowodem właściwego założenia mankietu jest ustanie krwotoku i zblednięcie kończyny. Mankiet pneumatyczny wolno pozostawić na kończynie najwyżej 1 - 1,5 godziny, ponieważ dłużej trwające jej niedokrwienie grozi martwicą. Mankiet pneumatyczny należy stosować tylko wtedy, gdy w inny sposób nie można doraźnie zatrzymać krwawienia. Czas założenia mankietu należy w sposób widoczny oznaczyć na opatrunku. Najlepiej przypiąć karteczkę z adnotacją godziny i minuty jego założenia.
W przypadku niezwykle gwałtownego krwawienia z takich tętnic jak szyjna czy podobojczykowa, jedynym sposobem doraźnego opanowania krwawienia może okazać się uciśnięcie palcem miejsca zranienia. W takiej sytuacji tylko błyskawiczny transport na oddział chirurgiczny może uratować życie choremu. Jednocześnie należy w miarę możliwości zawiadomić telefonicznie szpital.
Założenie opatrunku
Opatrunek ma chronić ranę przed wtórnym zakażeniem, zabezpieczając przed kontaktem z ubraniem lub innymi przedmiotami. Rany nie wolno dotykać rękami, nawet wydezynfekowanymi spirytusem lub innymi płynami. Nie należy też usuwać z niej skrzepów, które mogą zatykać uszkodzone naczynia krwionośne; usunięcie ich mogłoby spowodować krwawienie.
Przed założeniem opatrunku brzegi rany i jej okolice można przemyć alkoholem lub innym płynem odkażającym. Zwalczanie zakażenia pierwotnego przy większych ranach odbywa się przez chirurgiczne wycięcie zniszczonych brzegów rany. Natomiast w przypadkach ran kąsanych celowe jest przemywanie ich przez 5-10 minut ciepłą wodą z mydłem. Obmytą ranę pokrywa się jałową, kilkakrotnie złożoną gazą i watą, po czym owija opaską. W razie braku gazy można wyjątkowo użyć wypranych i wyprasowanych kawałków płótna. Watę kładziemy zawsze i jedynie na gazę, nigdy bezpośrednio na ranę. Ma ona chronić ranę przed urazami z zewnątrz i wchłaniać z niej wydzielinę. Dobrze nałożony opatrunek powinien dość szeroko obejmować ranę i jej okolicę, a swoim uciskiem zbliżać do siebie brzegi rany. Jeśli wydzielina z rany przesiąka przez pierwszy opatrunek, to nie należy go zdejmować, tylko położyć na wierzchu dodatkową ilość waty lub ligniny i obandażować nieco mocniej niż poprzednio. Po założeniu zranionemu opatrunku, należy jak najszybciej zawieźć do szpitala, gdzie zostanie poddany zabiegowi operacyjnemu.
Unieruchomienie
Unieruchomienie zranionej części ciała, zwłaszcza kończyny, łagodzi ból oraz chroni przed dalszym uszkodzeniem, a w połączeniu z opatrunkiem skutecznie chroni przed wtórnym zakażeniem. Unieruchomienie ma znaczenie nie tylko w ostatecznym zaopatrzeniu uszkodzenia, ale również w tymczasowym, a więc powinno być stosowane także podczas udzielania pierwszej pomocy. Unieruchamiamy za pomocą temblaku, szyny, wysokiego ułożenia kończyny.
Wstrząs
Przez wstrząs rozumie się dysproporcję między zapotrzebowaniem a zaopatrzeniem w tlen poszczególnych narządów na skutek ostrej niewydolności krążenia. Wstrząs bezpośrednio zagraża życiu pacjenta!
Występujące niedostateczne zaopatrzenie tkanek może być spowodowane różnymi przyczynami:
1. Zmniejszenie objętości krwi krążącej - poprzez masywne krwotoki, utratę osocza lub wody.
2. Zmniejszenie wydolności serca - np. na skutek zawału mięśnia sercowego.
3. Powiększenia pojemności układu naczyniowego przy niezmienionej objętości masy krwi krążącej - na drodze wadliwej regulacji przez układ nerwowy, na skutek zatrucia, czy też w wyniku reakcji uczuleniowej.
Objawy wstrząsu
- U pacjenta obserwuje się bladość i chłód skóry. Wargi tracą swą czerwoną barwę i przybierają odcień bladosiny. Bledną również łożyska paznokci i po ich uciśnięciu bardzo powoli znowu różowieją.
- Zwraca uwagę wyraźny niepokój chorego - drży, jest lękliwy i odurzony (nie odpowiada na zadane pytania, sam natomiast zapytuje wielokrotnie o to samo).
- Na czole występuje zimny, lepki pot, chorym wstrząsają dreszcze.
- Tętno wzrasta ponad 100 uderzeń na minutę.
- Ciśnienie tętnicze krwi szybko obniża się. Wraz ze spadkiem ciśnienia tętniczego może dojść do rozszerzenia źrenic i zniesienia ich reakcji na światło w następstwie niedokrwienia i niedostatecznego utlenowania mózgu.
Walka ze wstrząsem
1. Tamowanie krwawienia
2. Ułożenie pacjenta
Chorego układa się na plecach, z podniesionym nogami, np. układając je na oparciu odwróconego krzesła.
3. Chronić przed utratą ciepła
4. Opieka psychiczna
Niejednokrotnie przerażonego pacjenta należy starać się uspokoić, pokazać, że ktoś się nim opiekuje.
5. Kontrola czynności życiowych
W krótkich odstępach czasu należy kontrolować tętno i oddech. Zabronione choremu jest palenie, picie alkoholu i spożywanie pokarmów.
Chory we wstrząsie wymaga jak najszybszej pomocy lekarza!
Urazy głowy
Wstrząśnienie mózgu
Całkowita utrata przytomności zaistniała po mocnym, tępym urazie głowy stanowi decydujący objaw wstrząśnienia mózgu. Następuje zwiotczenie mięśni, wypadnięcie odruchów obronnych oraz brak reakcji na wszelkie inne bodźce. Występują bóle głowy, zawroty, mdłości, czasami wymioty. Są to już objawy obrzęku mózgu będącego reakcją na uraz tkanki mózgowej. Innym objawem często występującym po wstrząśnieniu mózgu jest luka w pamięci obejmująca zdarzenia, jakie miały miejsce bezpośrednio przed wypadkiem. Choremu grozi wiele niebezpieczeństw:
- krwawienie mózgu
- utrata przytomności
- zachłyśnięcie (wchłonięcie do drzewa oskrzelowego)
- bezdech
Postępowanie polega na:
1. Kontroli stanu poszkodowanego
2. Zapewnieniu spokoju W razie potrzeby trzeba być przygotowanym do przeprowadzenia reanimacji.
Otwarte zranienia czaszkowo - mózgowe
...
lim1