OKO.doc

OKO

1.      Budowa:

a)      gałka oczna

b)     narządy dodatkowe: brwi, powieki, spojówki, narząd łzowy, aparat ruchowy oka (mięsnie proste i skośne)

Plamka ślepa

Komora tylna oka

Gałka oczna – zbudowana z trzech warstw (błon):

a) błona włóknista:

- twardówka – otacza wnętrze oka z wyjątkiem przedniej części, twarda, nieprzeźroczysta. Zabezpiecza wewnętrzne struktury oka, usztywnia gałkę oczną i nadaje jej kształt. Zbudowana z tkanki łącznej włóknistej

- rogówka – w przedniej części oka, przeźroczysta, pozbawiona naczyń krwionośnych i limfatycznych. Przez nią przechodzi światło. Służy do skupiania i załamywania promieni świetlnych

b) błona naczyniowa:

- tęczówka – reguluje ilość wchodzącego do oka światła. To pierścień mięśni gładkich otaczających źrenicę (czyli otwór w tęczówce). Może mieć barwę: niebieską, zieloną, brązową, szarą, co zależy od rodzaju barwnika i jego ilości. Posiada włókna mięśniowe, przez co może regulować średnicę źrenicy i tym samym zwiększyć lub zmniejszyć ilość światła docierającego do siatkówki

- ciało rzęskowe – składa się z wyrostków rzęskowych i mięśnia rzęskowego. Wyrostki to fałdy połączone za pomocą więzadeł, na których zamocowana jest soczewka. Wydzielają wodnisty płyn, który wypełnia komory oka. Mięsień rzęskowy reguluje kształt soczewki (jej uwypuklenie)

- naczyniówka – położona między siatkówką a twardówką. Ma naczynia krwionośne, które odżywiają i dotleniają siatkówkę i ciało szkliste

c) błona światłoczuła

- siatkówka – błona leżąca w tylnej części gałki ocznej, odbiera bodźce wzrokowe. Zbudowana z 10 warstw. Zawiera komórki wzrokowe (światłoczule) - fotoreceptory: pręciki i czopki (zmodyfikowane neurony) kontaktujące się z komórkami barwnikowymi (dostarczają retinal – składnik rodopsyny) i komórkami nerwowymi.

Światło aby dotrzeć do komórek pręcikowych i czopkowych musi przejść przez kilka warstw neuronów. W siatkówce występuje 5 głównych typów neuronów:

- fotoreceptory – pręciki i czopki

- komórki dwubiegunowe (bipolarne)

- komórki zwojowe

- neurony pośredniczące: komórki poziome (horyzontalne) i amakrynowe

Czopki i pręciki odbierają bodźce wzrokowe i przekazują je na komórki dwubiegunowe, te z kolei na komórki zwojowe i do nerwu wzrokowego, który przewodzi informację do kory wzrokowej w płacie potylicznym. Dodatkowo komórki poziome otrzymują informacje z fotoreceptorów i przesyłają je do dwubiegunowych, a komórki amakrynowe otrzymują sygnały z komórek dwubiegunowych i wysyłają je z powrotem do dwubiegunowych lub do zwojowych komórek.

Czopki i pręciki – budowa:

- segment zewnętrzny – zawiera dyski z barwnikami wzrokowymi

- segment wewnętrzny

- buławka końcowa u pręcików; stopka końcowa w czopkach

Rodzaje czopków a rozróżnianie kolorów

Każdy z czopków reaguje na określoną długość fal świetlnych, odpowiadającą jednej z 3 barw:

- długość fali 560-700 nm – światło czerwone

- długość fali ok. 530 nm – światło zielone

- długość fali ok. 420 nm – światło niebieskie

Mieszanie się tych 3 barw pozwala na dostrzeganie innych kolorów – to model RGB (red,green,blue). Gdy pobudzone zostaną wszystkie czopki – wrażenie bieli, gdy różne – barwy, gdy żaden - czerń

Pozostałe elementy budowy oka:

- spojówka – delikatna, przeźroczysta błona pokrywająca wewnętrzną powierzchnię powiek. Jest stale wilgotna dzięki wydzielinie gruczołu łzowego - łzom

- komora przednia oka – między rogówką a soczewką. Wypełniona jest płynem wodnistym produkowanym przez ciało rzęskowe. Utrzymuje kształt oka dzięki wytwarzanemu wewnątrzgałkowemu ciśnieniu.

- źrenica – znajduje się przed soczewką. To otwór w tęczówce przez który wpada światło do oka. Reguluje ilość wpadającego do oka światła:

·         słabe oświetlenie – mięśnie okrężne tęczówki rozkurczają się, źrenica powiększa się – więcej światła wpada do oka

·         mocne oświetlenie – mięśnie okrężne tęczówki kurczą się, źrenica zwęża się – mniej światła wpada do oka

- soczewka – przeźroczysta, elastyczna kula położona między tęczówką a ciałem szklistym. Załamuje wchodzące promienie świetlne i skupia je na siatkówce w ten sposób, by tworzyły obraz odwrócony.

Soczewka może zmieniać kształt w przypadku obserwacji obiektów z różnych odległości – akomodacja:

·         gdy obiekt daleko – mięsień rzęskowy rozluźnia się i wypukłość soczewki zmniejsza się

·         gdy obiekt blisko – mięsień rzęskowy kurczy się a soczewka staje się bardziej kulista, zaokrąglona

- komora tylna oka – przestrzeń zawarta między tylną powierzchnią tęczówki a przednią powierzchnią soczewki. Jej wnętrze wypełnia dokładnie ten sam płyn co komorę przednią oka

- ciało szkliste - przestrzeń położona do tyłu od soczewki, wypełniająca całą gałkę oczną. Jej wnętrze wypełnia galaretowata, przezroczysta substancja. W jego przedniej części znajduje się zagłębienie, gdzie spoczywa soczewka. Jego funkcją jest utrzymanie kształtu i regulacja ciśnienia gałki ocznej.

- plamka żółta – obszar siatkówki zbudowany tylko z czopków. To rejon najostrzejszego widzenia

- plamka ślepa – obszar siatkówki, w którym nerw wzrokowy wychodzi z gałki ocznej (to tarcza nerwu wzrokowego). Nie zawiera pręcików i czopków, a obrazy padające na ten obszar nie są rejestrowane

- nerw wzrokowy – wychodzi z gałki ocznej, przewodzi impuls do kory mózgowej (wzrokowej)

- mięśnie – jest ich 6 – rozciągają się od powierzchni gałki ocznej do różnych miejsc w oczodole. Umożliwiają ruchy całego oka i skierowanie go w daną stronę.

Szlak wzrokowy

Fala świetlna – rogówka – komora przednia oka (płyn wodnisty) – źrenica – soczewka – ciało szkliste – fotoreceptory siatkówki (powstaje obraz) – komórki dwubiegunowe – komórki zwojowe – nerw wzrokowy – skrzyżowanie wzrokowe* – pasmo wzrokowe – ciała kolankowate boczne – promienistość wzrokowa – I rzędowa kora wzrokowa w płacie potylicznym kresomózgowia (obraz trójwymiarowy) 

Skrzyżowanie wzrokowe – znajduje się w międzymózgowiu, to miejsce skrzyżowania włókien nerwu wzrokowego. Połowa włókien nerwu wzrokowego z przynosowej części siatkówki przechodzi na przeciwległą stronę (czyli z lewej przynosowej części do prawej półkuli mózgowej, a z prawej przynosowej do lewej półkuli mózgowej). Natomiast połowa włókien, ze skroniowej części siatkówki biegnie po tej samej stronie (czyli z lewej skroniowej do lewej półkuli, a z prawej skroniowej do prawej półkuli)

Promienistość wzrokowa

Ciało kolankowate boczne

Pasmo wzrokowe

Komórki pręcikowe i ich odpowiedź na światło

Pręciki zawierają barwnik rodopsynę (purpura wzrokowa, czerwień wzrokowa), która składa się z białka opsyny i 11-cis-retinalu (11-cis-retinenu), który jest pochodną witaminy A.

- pod wpływem już niewielkiej ilości światła (nawet 1 foton) rodopsyna rozpada się na opsynę i 11cis-retinal. Rodopsyna odbarwia się

- 11-cis-retinal przechodzi w formę 11-trans-retinal, który przesyła impulsy do ośrodków mózgowych – kory wzrokowej

- w ciemności rodopsyna regeneruje się: forma trans retinalu wraca do formy cis, która łączy się z opsyną i odbudowuje rodopsynę

Witamina A

światło

ciemność

+

rodopsyna                                    11-cis-retinal  

ciemność

                         opsyna

11-cis-retinal                            11-trans-reinal (kieruje impulsy do kory wzrokowej)

- gdy w organizmie jest mało lub brak witaminy A to nie tworzy się 11-cis-retinal i synteza rodopsyny jest niemożliwa. To powoduje upośledzenie widzenia o zmierzchu – kurza ślepota

- gdy przechodzimy z silnego oświetlenia dziennego do ciemnego pokoju lub na odwrót, doświadczamy chwilowej „ślepoty”, „efekt olśnienia” nim oczy zaadoptują się do nowych warunków świetlnych. W słabym oświetleniu widzenie zależy od pręcików, więc ekspozycja na światło może aktywować całą rodopsynę. Adaptacja oczu do ciemności zachodzi, gdy enzymy przywrócą rodopsynie postać, w której ponownie może odpowiadać na światło .

Wady i choroby narządu wzroku

- krótkowzroczność – promienie świetlne skupiane są przed siatkówką zamiast na niej. Osoba źle widzi odlegle przedmioty. Korekta: soczewka wklęsła, rozpraszająca

- dalekowzroczność – promienie świetlne skupiane są za siatkówką zamiast na niej (obraz tworzy się za siatkówką). Osoba źle widzi bliskie przedmioty. Korekta: soczewka wypukła, skupiająca

- astygmatyzm – zniekształcona rogówka (nierówna krzywizna rogówki), co sprawia, że promienie świetlne ogniskują się w kilku miejscach na siatkówce dając nieostry obraz. Korekta: soczewka cylindryczna

- kurza ślepota – utrudnione widzenie o zmierzchu, spowodowane niedoborem witaminy A

- daltonizm – ślepota na barwy, głównie zielona i czerwoną, choroba dziedziczona genetyczne przez allel recesywny

- zez – niesynchroniczna praca mięśni; osłabienie mięśni ocznych, co powoduje zmianę kąta patrzenia jednego oka względem drugiego. Efektem zeza jest zaburzenie widzenia stereoskopowego (oddaje wrażenie normalnego widzenia przestrzennego, tzn. reprezentującego nie tylko kształt i kolor obiektów ale także ich wzajemne zależności przestrzenne, odległość od obserwatora i głębię sceny).

- zaćma (katarakta) – zmętnienie soczewki, widzenie jak przez mgłę; biała źrenica. Leczenie operacyjne przez wszczepienie nowej soczewki

-...