Mazowieckie_Studia_Humanistyczne-r2001-t7-n1-s162-164.pdf
(
119 KB
)
Pobierz
162
Recenzje i artykuły recenzyjne
wieść o przygodach. Zawiera bowiem głębokie i trwałe idee - jak twierdzi Ja-
sper Griffin. Według niego, twórca
Iliady
wykorzystał tradycyjny materiał i tra-
dycyjne środki wyrazu, by stworzyć nowe dzieło, które zawiera radykalną, ale
konsekwentną koncepcję świata i miejsca, jakie zajmuje w nim człowiek. Prze-
cież heros przedstawia sobą sumę ludzkiej wielkości, a jego walka, by stanąć
twarzą w twarz ze śmiercią, jest na tyle fascynująca, że przyciąga uwagę nie-
śmiertelnych bogów. Życie jest wyniesione do tego stopnia, że godne jest pieśni
ukazującej jego kruchość i potęgę zarazem.
Odyseja
obszerniejsza i pojemniejsza zmaga się z przedstawieniem świata
w jego różnorodności. Zarówno bogowie, jak i herosi potrzebują moralnego uspra-
wiedliwienia dla tego, co czynią. Poemat pokazuje, że takie uzasadnienie istnie-
je. Jest to zdecydowanie bliskie temu, czego potrzebuje współczesny człowiek,
czyli uzasadnienia i usprawiedliwienia własnych czynów. Świat daje się zrozu-
mieć w ludzkich kategoriach. Ludzkie życie może być czymś więcej niż tylko
nieistotną, czy podłą walką w ciemnościach. Ludzka dusza może stawić czoło
wyzwaniom i cierpieniom, stanowiącym wspólny los całego ludzkiego gatunku.
Grecki dar dla świata to duch pozbawiony złudzeń, lecz nie rozpaczający, pa-
trzący na świat bez iluzji i przeciwstawiający się mu bez użalania się nad sa-
mym sobą, czy też prób ucieczki.
Każdy, komu zależy na zapoznaniu się z dobrodziejstwami ludzkiej kultury,
z pewnością zaczerpnie wiele z opracowania dzieł Homera. Daje bowiem ono
wskazówki jak zrozumieć starożytne przesłanie, które jest zawsze aktualne -
wystarczy dobrze się z nim zapoznać i czerpać przyjemność z dzieła wielkiego,
starożytnego mistrza.
Wojciech Słomski
Robert Piłat,
Umysł jako model świata
, Instytut Filozofii i Socjologii PAN,
Warszawa 1999, str. 207 + 1 nlb.
Problem umysłu ludzkiego i jego nieodgadnionego funkcjonowania był nie-
jednokrotnie poruszany zarówno w aspektach biologicznych, psychologicznych,
jak i filozoficznych. Mimo to jest to zagadnienie tak obszerne, że badacze i na-
ukowcy analizujący tajniki umysłu ludzkiego, nieustannie odkrywają coś nowe-
go. Umysł ludzki jest istotnym problemem również (a może przede wszystkim)
na polu filozoficznym. Właśnie owym rozważaniom o umyśle ludzkim w aspek-
cie jak najbardziej filozoficznym jest poświęcona innowacyjna bez wątpienia,
zarówno pod względem treści, jak i formy, książka Roberta Piłata
Umysł jako
model świata.
Autor przedstawia na początku tezę, którą następnie stara się filozoficznie
u argumentować. To właśnie owa argumentacja stanowi gros jego pracy. A teza,
163 Recenzje i artykuły recenzyjne
którą wysuwa autor, brzmi:
Umysły poszczególnych ludzi są osobistymi i funk-
cjonującymi modelami świata.
To sformułowanie - według autora - jest filo-
zoficzną definicją umysłu. Należałoby jednak rozjaśnić odrobinę tę filozoficzną
definicję. Przyjrzyjmy się zatem rozumieniu przez autora umysłu jako modelu,
więcej - jako modelu świata, wreszcie - jako osobistego i funkcjonującego mo-
delu świata.
Piłat podejmuje bardzo ciekawą próbę zastosowania psychologicznej koncepcji
modeli umysłowych Johnsona-Lairda w filozofii. Owa koncepcja opiera się na
wyróżnieniu trzech rodzajów reprezentacji: wyobrażeń, sądów i właśnie modeli
umysłowych. Te ostatnie stanowią reprezentację grupy przedmiotów powiąza-
nych ze sobą relacjami czasoprzestrzennymi. Podejmując ową koncepcję Piłat
sugeruje, że dzięki modelom umysłowym możemy tworzyć pozostałe formy re-
prezentacji, czyli wyobrażenia i sądy. Co więcej twierdzi, że wszystkie modele
umysłowe danego podmiotu przyczyniają się do ukonstytuowania ogólnego
modelu świata. Istotne jest to, że między owym ogólnym modelem świata a po-
szczególnymi modelami umysłowymi zachodzi pewna różnica. Mianowicie w pro-
cesie poznawczym ogólny model świata jest dostępny dzięki wspomnianym for-
mom reprezentacji. Wynikałoby więc z tego, że ludzki umysł - rozumiany jako
model świata - byłby dla nas dostępny jedynie pośrednio. A niewątpliwie jego
istota jest poznawalna i dostępna badaniom empirycznym.
Rozwijając główną tezę autor wykazuje, że powinniśmy pojmować umysł
ludzki jako swoistą strukturę, istniejącą dzięki odpowiednim strukturom podrzęd-
nym. Możemy tu dostrzec pewną analogię do funkcjonowania organizmu ludz-
kiego. Piłat postrzega wręcz działanie umysłu jako wzajemnego dostosowywa-
nia organizmu (głównie mózgu), struktur symbolicznych oraz zmysłowej inter-
akcji z otoczeniem.
Koncepcja psychologiczna modeli umysłowych Johnsona-Lairda jest tylko
pierwotną ideą, którą autor rozwija o wiele głębiej - oczywiście w aspekcie jak
najbardziej filozoficznym. Ową zaczerpniętą ideę umysłu Piłat rozważa na gruncie
zarówno fenomenologicznym, jak też analitycznym, wykorzystując jednocześnie
różne koncepcje z zakresu tzw.
cognitive science.
Co się z tym wiąże, autor
powołuje się na Edmunda Husserla, wykorzystując dla swych celów odpowied-
nią część jego poglądów. Na przykład autor wykorzystuje szczególnie dwa
Husserlowskie problemy: strukturę wewnętrznej świadomości czasu i relację
noeza-noemat. Co ciekawe autor
Umysłu jako modelu świata
interpretuje wiele
problemów fenomenologicznych na gruncie wyżej wspomnianej
cognitive science
Daniela C. Dennetta. Jeśli chodzi o aspekty analityczne, to padają tu m.in. na-
zwisko Dreyfusa, Hintikki czy Bobryka.
Praca Roberta Piłata jest innowacyjna nie tylko ze względu na treść (czyli
przedstawioną interpretację umysłu ludzkiego), ale także ze względu na swoją
formę. Już wcześniej wspomniałam, że autor stara się przede wszystkim uargu-
164
Recenzje i artykuły recenzyjne
mentować filozoficznie tezę przedstawioną na początku, która jest dla autora
Umysłu
bardzo ważnym elementem. Stanowi ona swoistą konstrukcję intelektu-
alną, na którą składają się odpowiednie tezy, definicje i opisy, a dzięki której
możemy przekonać kogoś do uznania lub też odrzucenia jakiegoś poglądu filo-
zoficznego. Idąc tym tropem autor wpadł na pomysł stworzenia czegoś na styl
traktatu scholastycznego. Rozpatrywane problemy postanowił więc rozpisać na
kwestie (
Questio) (nota bene
jest ich trzy) oraz szczegółowe zagadnienia
(Arti-
cułus
). W tych kwestiach każde takie zagadnienie jest próbą odpowiedzi na po-
stawione pytanie. Ponadto jest ono podzielone na trzy części:
vide tur
(przed-
stawienie odpowiednich argumentów),
sed contra
(przedstawienie argumentów
przemawiających za tezą opozycyjną) oraz
respondeo
(próba znalezienia kom-
promisu).
W trzech głównych kwestiach autor podejmuje próbę kompletnego uargumen-
towania twierdzenia, że umysł ludzki jest osobistym i funkcjonującym modelem
świata. W kwestii pierwszej autor omawia poznawcze i umysłowe podstawy ję-
zyka (ogólnie rzecz ujmując znaczenie językowe). Model umysłowy został uka-
zany jako mechanizm, będący podstawą stworzenia znaczenia językowego.
W kwestii drugiej (stany umysłowe i treści umysłowe) mamy do czynienia
z różnymi postawami (a co za tym idzie również sądami), które pozostają w ści-
słym związku z określonymi stanami umysłu, a jednocześnie wyrastają z modeli
umysłowych określonych fragmentów rzeczywistości.
Wreszcie w kwestii trzeciej poświęconej reprezentacji i symulacji autor przed-
stawia relacje, jakie mogą zachodzić między różnymi formami reprezentacji, sto-
sunek reprezentacji do odbierania bodźców zmysłowych, a także możliwość
występowania błędów związanych z reprezentacją. Wszystko to czyni oczywi-
ście w aspekcie modeli umysłowych, które - jak twierdzi - odgrywają istotną
rolę w powstawaniu poszczególnych reprezentacji.
Wniosek, jaki wyciąga autor po tak wnikliwej, obszernej argumentacji i do-
głębnej analizie jest właściwie oczywisty. Otóż - zdaniem autora -
pojęcie oso-
biste modelem świata jest równoznaczne pojęciu umysłu.
Analityczno-fenomenologiczny sposób, którym posługuje się Robert Piłat
w swojej odkrywczej książce usatysfakcjonuje nie tylko miłośników amerykań-
skiej szkoły analitycznej, ale także ich oponentów. Metodyczne walory tekstu
pozwalają na wgłębienie się w rozważany problem, a jednocześnie stanowią przy-
jemną lekturę.
Wojciech Słomski
Plik z chomika:
brabant
Inne pliki z tego folderu:
Mazowieckie Studia Humanistyczne. 1 nr 1, 1995. Łowicz MWSHP. ISSN 1234-5075.pdf
(10608 KB)
Mazowieckie Studia Humanistyczne. 2 nr 1, 1996. Łowicz MWSHP. ISSN 1234-5075.pdf
(10327 KB)
Mazowieckie Studia Humanistyczne. 2 nr 2, 1996. Łowicz MWSHP. ISSN 1234-5075.pdf
(9517 KB)
Mazowieckie Studia Humanistyczne. 3 nr 1, 1997. Łowicz MWSHP. ISSN 1234-5075.pdf
(11800 KB)
Mazowieckie Studia Humanistyczne. 3 nr 2, 1997. Łowicz MWSHP. ISSN 1234-5075.pdf
(9901 KB)
Inne foldery tego chomika:
ACQUEDOTTI - AKWEDUKTY
ANGIELSKI - ENGLISH
BBC KNOWLEGDE
BIBLIA - ATLAS - LEKSYKON - INNE
BIBLIOTEKA NAUKOWEGO ZAKŁADU IMIENIA OSSOLIŃSKICH 1842-1869
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin