● 1. Definicja i przedmiot badań socjologii.
1. Socjologia - ( z łac “societas” (wspólnota,społeczeństwo ) gr “logos” (nauka,wiedza))termin ten został wprowadzony do języka naukowego przez francuskiego filozofa Augusta Comte’a(po raz pierwszy użyty w 4 tomie “Wykładów filozofii pozytywnej”). Początkowo termin socjologia kojarzony był z socjalizmem, a sam Comte używał go zamiennie z “filozofią społeczna”,”filozofią polityczna” Termin socjologia oznacza dosłownie naukę o społeczeństwie.
Przedmiotem tej nauki są
- przyczyny, charakter, następstwa relacji międzyludzkich oraz mniej lub bardziej trwałych form, w jakich te relacje występują
- instytucje rozmaitego typu, które powołują ludzi dla zaspokajania swoich potrzeb
- dynamika i proces rozwoju
- zachowania, działania i losy ludzi, które zależą od ich powiązań z innymi ludźmi
- socjologia w odróżnieniu od innych nauk operuje w sferze zjawisk, będących w większości przedmiotem codziennego życia wszystkich ludzi
- odkrywanie istniejących praw społecznych
Dla Comte'a socjologia ”bierze na siebie ciężar badania zjawisk którymi nie zajmują się dziedziny poprzedzające ją w systemie nauk”
W połowie wieku pierwsze książki mające w tytule termin „socjologiaʺ pisze brytyjski myśliciel Herbert Spencer. Ale musiał upłynąć cały wiek XIX, zanim socjologia pojawiła się jako uznana dyscyplina akademicka nauczana na uniwersytetach.
● 2.Funkcje socjologii.
Teoretyczna-
a)humanistyczno-poznawcza – dostarcza wszechstronnej wiedzy o człowieku, świecie, społeczeństwie, kumuluje wiedzę o człowieku.
b)wyjaśniająca (“Dlaczego tak jest?”)
Praktyczna-
A)diagnostyczna – dostarcza praktykom wiedzy o pewnym wycinku rzeczywistości społecznej ,może być podstawą diagnozowania stanu społecznego
B)prognostyczna (przewidywania) – na podstawie badań musimy przewidzieć zachowania społeczeństwa po wybranej, naszej decyzji,
C)socjotechniczna – polega na podejmowaniu praktycznych działań zmierzających do modyfikowania postaw i zachowań ludzkich,
E) Ideologiczna (związana z kształtowaniem ludzkich zachowań)F)demaskatorska – obalanie przekonań i mitów, to co ludziom się wydaje jest maską społeczną, fasadą, zaś funkcja demaskatorska próbuje ustalić prawdziwość
● 3. Socjologia ogólna i szczegółowa.
Zakres socjologii dzielimy na:
Socjologię ogólną – bada ona podstawowe zjawiska i procesy społeczne odnoszące się do wszystkich dziedzin życia społecznego, przybiera ona postać różnych teorii wyjaśniających te zjawiska na podstawie badań empirycznych.
Można wyróżnić tu dwa kierunki:
· teorię struktur społecznych – które zajmują się różnymi typami i formami życia zbiorowego, zbiorami i zbiorowościami społecznymi oraz więziami je łączącymi te zbiorowości
· teorię zmian społecznych – które dążą do wyjaśnienia źródeł, form i następstw rozwoju społecznego – postępu a także rozkładu i upadku zbiorowości
Socjologię szczegółową – zwaną empiryczną, która polega na tym, że z jednej strony analizuje się oddziaływanie na relacje międzyludzkie, a z drugiej – wpływ różnych form owych relacji na funkcjonowanie instytucji i przebieg procesów społecznych np. bada się socjologię kultury, socjologie prawa, socjologię rodziny.
Socjologia, a wiedza potoczna
Wiedza potoczna – jest to wiedza wynikająca z jednakowych doświadczeń, to właśnie przez nią postrzegamy świat poprzez własne stereotypy.
● 4.Przedmiot socjologii wg A.Comte’a.
Wg Comte’a socjologia jest nauką o zjawiskach społecznych, nie podaje on jednak definicji zjawiska społecznego, gdyż socjologia w systemie nauk bierze na siebie ciężar badania zjawisk, którymi nie zajmują się dziedziny ją poprzedzające. Można więc uznać, że granice zostały zakreślone bardzo szeroko. Celem jej ma być odkrywanie praw społecznych. Są to zasadniczo cele poznawcze, ale powinny być wykorzystane do przebudowy społeczeństwa.
● 5.Socjologia w systemie nauk A.Comte’a.
Biorąc pod uwagę 2 kryteria- historyczne i logiczne- Comte stworzył następującą hierarchię nauk:
- matematyka(nauka o wszelkich ciałach),
- astronomia(nauka o ruchu wszelkich ciał),
- fizyka i chemia(nauka o ciałach ziemskich),
- biologia(badająca prawa życia),
- socjologia.
Socjologia jest nauką powstałą najpóźniej, najmniej ogólną i najmniej abstrakcyjną, najbardziej złożoną i bezpośrednio związaną z praktyką. Nie mogłaby ona jednak powstać bez nauk ją poprzedzających, gdyż korzysta z ich osiągnięć.
Główną metodą socjologii, wg Comte’a, jest metoda historyczna. Wynika to z tego, iż w zjawiskach społecznych ma miejsce ciągły wpływ pokoleń na siebie. Pokolenia tych, którzy odeszli, stale wpływają na pokolenia następne. Metoda historyczna ma badać kolejne „stany ludzkości”, w więc okresy organizacyjne, epoki, w których da się uchwycić ogólne prawo ewolucji.
● 6.Teoria statyki i dynamiki społecznej wg A.Comte’a.
Teoria statyki społecznej wg Comte’a
Statyka społeczna to inaczej teoria porządku społecznego, która ma badać prawa współistnienia, akcje i reakcje zachodzące między różnymi częściami systemu społecznego. Comte traktował społeczeństwo jako organizm, a co za tym idzie, istnieje wzajemna zależność jego elementów składowych. Podstawowym elementem społeczeństwa jest wg Comte’a rodzina. Zespół rodzin tworzy państwo. Wtedy wytwarza się podział pracy. To nie podział pracy stworzył społeczeństwo, lecz jest na odwrót. Podział pracy powinien być regulowany przez rząd, który wyznaczy każdemu zadania mając na uwadze interesy całego społeczeństwa.
Teoria dynamiki społecznej wg Augusta Comte’a
Dynamika społeczna to inaczej teoria postępu społecznego. Jej przedmiotem jest badanie praw ciągłego i koniecznego ruchu ludzkości, gdyż rozwój ten ma charakter prawidłowy. Postęp społeczny zależy od środowiska biologicznego(rasa, gleba, klimat) oraz gęstości zaludnienia i związanego z nim podziału pracy, popytu na żywność itp. Głównym czynnikiem postępu jest jednak duch ludzki. Najważniejszym prawem rozwoju społecznego jest więc prawo 3 stadiów wyjaśniania świata. Przemiany świadomości, których to prawo dotyczy, są ściśle skorelowane z przemianami we wszystkich dziedzinach życia społecznego. Tak więc w zależności od tego, na jakim etapie znajdowała się ludzka świadomość, taki też był stan obyczajów, mody, ustrojów społecznych. Historia, zdaniem Comte’a, jest realizacją doskonałego ładu społecznego zapewniającego ewolucję bez rewolucji. Podmiotem dziejów jest ludzkość jako całość.
● 7.Fazy i czynniki ewolucji wg H. Spencera
Spencer wyróżnia 3 fazy ewolucji: nieorganiczną, organiczną i ponadorganiczną, zaznaczając, że prawa nimi rządzące są takie same. Spencer nie daje systematycznego wykładu w sferze nieorganicznej(choć podaje przykłady np. z dziedziny fizyki), koncentruje się na trzeciej fazie ewolucji- której efektem są rezultaty wykraczające poza to, co jest osiągalne przez działania jednostkowe. Przejawami ewolucji ponadorganicznej są właśnie zjawiska społeczne.
Czynniki ewolucji społecznej podzielił Spencer na dwie kategorie:
a) pierwotne:
-zewnętrzne(klimat, fauna, flora),
-wewnętrzne(fizyczne, emocjonalne i umysłowe cechy jednostek)
b) wtórne- są wytworami ponadorganicznymi, wiążą się z uczestnictwem człowieka w życiu
społecznym. W miarę postępów cywilizacji odgrywają one coraz większą rolę.
Analogia między społeczeństwem a organizmem żywym w ujęciu H. Spencera
a) wspólną cechą organizmów społecznych i organizmów żywych jest ich wzrost. Wprawdzie i rzeczy nieorganiczne, np. kryształy, również rosną, ale w przypadku organizmów żywych i społecznych wzrost ten jest wyraźniejszy i często przekracza stan początkowy;
b) w obu przypadkach wzrostowi masy towarzyszy wzrost złożoności struktury;
c) w obu przypadkach wzrostowi zróżnicowania struktury towarzyszy różnicowanie się funkcji. Tak jak poszczególne organy mają swoja zadania, tak jedna klasa społ. panuje nad innymi;
d) zmiany zachodzące zarówno organizmach żywych jak i w społeczeństwie wzajemnie się określają i wzajemnie od siebie zależą. Ta współzależność rośnie w miarę postępów ewolucji;
e) I tu, i tu żywot całości jest niepomiernie dłuższy od niż żywot poszczególnych jednostek.
● 8. Klasyfikacja społeczeństwa wg Spencera .Społeczeństwo militarne i industrialne wg H.Spencera.
Wg kryterium złożoności wyróżnia społeczeństwa
proste(tworzą całość nie podlegającą żadnej innej części, współdziałają ze sobą przy lub bez pomocy ośrodka kierowniczego),
złożone(wodzowie grup prostych podlegają wodzowi najwyższemu),
podwójnie złożone(społeczeństwa o strukturze 3-stopniowej, do ich powstania konieczna jest zmiana trybu życia z osiadłego na wędrowny)
oraz potrójnie złożone(Spencer zalicza do nich wszystkie współczesne mu ludy cywilizowane oraz starożytnych Asyryjczyków, Egipcjan i Rzymian).
Wg kryterium organizacji wewnętrznej wyróżnia typ militarny i industrialny. W tym pierwszym władza jest skoncentrowana w rękach przywódcy wojennego. Głównym celem jest ochrona społeczeństwa przed wrogiem zewnętrznym. Jednostka jest pod ścisłą kontrolą państwa, cechują ją konformizm, lojalność, umiłowanie rutyny, konserwatyzm, kult autorytetów. Społeczeństwo typu industrialnego cechuje daleko posunięta wolność jednostki, rola państwa jest bierna. Ludzie nastawieni na innowacje mają poczucie niezależności i poszanowania innych. Jako przykłady Spencer wymienia tu starożytne Ateny oraz współczesne mu Niderlandy, Anglię i USA.
● 9. Definicja i przykłady faktów społecznych wg Durkheima
„Jest faktem społecznym wszelki sposób rozbierania , utrwalony lub nie, zdolny do wywierania na jednostkę zewnętrznego przymusu”. Cechami faktów społecznych są zewnętrzność(bezosobowość) oraz przymus. Człowiek może co prawda postępować niezgodnie z regułami zawartymi w faktach społecznych, ale wtedy musi liczyć się z konsekwencjami(prawnymi, psychicznymi). Faktami społecznymi są fakty prawne, moralne, religijne, obyczajowe, np. moda, małżeństwo, język. Jako ważny przykład faktów społecznych podaje Durkheim religię, gdyż w niej najbardziej odzwierciedla się nadindywidualność i panowanie nad jednostką.
Cechami faktów społecznych są zawnecznośc i przymus społeczny .Fakty społeczne są bezosobowe ,przychodzą do nas z zewnatrz wywieraja presje,narzucają wymagania
● 10.Religia jako fakt społeczny wg E.Durkheima.
W religii najbardziej odzwierciedla się nadindywidualność i panowanie nad jednostka .Religia to wg niego “system wierzeń i praktyk powiązanych ze sobą odnoszących się do rzeczy świętych , to znaczy rzeczy wyodrębnionych i zakazanych ,wierzeń i praktyk łaczacych wyznawców w jedną wspólnotę moralną zwaną kościołem “ Nie jest ważne w co wierzy grupa ,ale to że wiara cementuje jej jedność.Szczególną rolę maja obrzędy religijne.
Funkcje:
-wprowadzają jednostkę w życie religii
-są integracyjne wobec zbiorowości
-tradycje stanowią o odrębności
-podtrzymują jednostkę w chwilch załamań i kryzysów
● 11.Prawo jako fakt społeczny wg E.Durkheima.
Prawo jest posobem zachowania przyjętym powszechnie,zawnętrzym wobec jednostki i przymusowym . Prawo jako fakt społeczny należy traktować jako rzecz , odrzucając stereotypy i uprzedzenia i dociekać jego istoty za pomocą zawnętrznych właściwości,czyli sankcji. Prawo wg Durkheima miało być widocznym obiektywnym składnikiem solidarnosci społecznej (z fr solidarite-związek zależność wzajemna ) Od innych faktów połecznych odróżnia się typem sankcji
(s. zorganizowana -stosowane przez całą zbiorowość ,grupy społ ,instytuje tj sądy ,organy admin.) 2 rodzaje prawa:
-represyjne -najbardziej czysta forma to karne ,sankcja wymierzona jest w stronę winnego,który naruszył normy prawa .Sankcją może być zadanie mu jakiejś straty, dolegliwości w postaci utraty wolności ,honoru,majątku czy życia .Sankcje represyjne są wskaźnikiem statycznej i tradycjonalnej zbiorowej świadomości ,pojawiją się w sposób spontaniczny w przypadku naruszenia normy skierowanej ku wspolnym sentymentom, nie ma więc konieczności spisywania reguł. Nie da się usprawiedliwic nieznajomosci norm są wyryte w świadomości społeczeństwa.
-restytucyjne -ma na celu głownie przywrócenie stanu rzeczy sprzed naruszenia prawa .Reakcja na naruszenie nie ma charakteru pokuty. Sankcje wyrażają świadomość zbiorowa dynamicznego i wewnętrznie zróżnicowanego społeczeństwa. Prawo cywiline,handlowe,administracyjne , konstytucyjne czy procedury prawne i wymaga specjalnych organów przeznaczonych do jego egzekwowania.Dzieli sie na :
a) negatywne- obracające sie wokół relacji miedzy człowiekiem a rzeczą (własności)
b) pozytywne -zwane kooperacyjnym zródło we współdziałaniu między ludzmi rozwijającymi podział pracy(p.zobowiązań ,p.handlowe)
● 12. Rodzaje solidarności społecznej wg E.Durkheima.
Wyróżnia 2 rodzaje: mechaniczną i organiczną. Solidarność mechaniczna występuje w społeczeństwach o przewadze prawa represyjnego. Społeczeństwo nie jest wewnętrznie zróżnicowane, stąd jego związek z jednostką jest bezpośredni. Nad członkami społeczeństwa góruje „świadomość zbiorowa”. Solidarność mechaniczna jest odwrotnie proporcjonalna do stopnia zróżnicowania i ujednostkowienia społeczeństwa. Zerwanie jej więzi jest przestępstwem, bo moralnie słuszne jest jedynie uczestnictwo w życiu zbiorowym. Solidarność organiczna występuje w społeczeństwach zróżnicowanych, gdzie przeważa prawo restytucyjne. Istnieje tam dobrze rozwinięty podział pracy. Ludzie się wzajemnie potrzebują. Aprobatę uzyskuje indywidualizm. Wierzenia i praktyki zatracają charakter religijny ba rzecz racjonalnego myślenia.
● 13. Prawo samobójstw i ich rodzaje wg E.Durkheima.
Samobójstwo wg Durkheima jest faktem społeczym.To ze jednostka załamuje się pod wpływem okoliczności oznacza ze stan społeczenstwa przyczynił sie do samobójstwa. W badaniach nad samobójstwem została wykorzystana metoda statystyczna.Na podstawie danych takich jak narodowość, wiek ,płeć,religia ustalił ze najwiecej samobójstw jest wsród wolnomyślieli ,protestantów mniej u katolików najmiej wsród Żydów.
Liczba samobójstw zmienia się w stosunku odwrotnie proporcjonalnym do stopnia spójności grupy społecznej, do której należy jednostka. Ograniczeniem dla tego prawa może być np. .stworzenie warunków nienormalnych, np. Żydzi w III Rzeszy byli spójną grupą, a jednak liczba samobójstw wzrosła (po dojściu do władzy Hitlera) .Prawo to bedzie działało w następujących przypadkach:
*w warunkach normalnych *gdy grupa nie ustali specjalnych norm popartych zwyczajem domagających się popełnienia w określonych okolicznosciach samobójstwa przez członka grupy *w systemie regulacji nie wprowadzi sie zbyt ostrej dyscypliny i zasad * nie wystąpi wzrost chorób i zaburzeń psychicznych
Wyróżnia 4 rodzaje samobójstw: (wg kryterium relacji między czynnikiem jednostkowym a społecznym)
a) egoistyczne- wywołane są odosobnieniem jednostki od grupy i społeczności. Popełniają je ludzie osamotnieni, z marginesu społecznego;
b) anomiczne- są najczęściej popełniane podczas przewrotów politycznych, kryzysów gospodarczych, ale i przy gwałtownym wzroście dobrobytu. Istotny jest sam fakt zakłócenia porządku;
c) altruistyczne- są wyrazem nadmiernego związku jednostki z grupą. Przykładem mogą być samospalenia po śmierci męża przez indyjskie wdowy czy zamachy Hamasu;
d) fatalistyczne- są spowodowane tragiczną sytuacją człowieka, np. przez bankrutów.
● 14. Przedmiot socjologii wg M.Webera.
Socjologia zdaniem Webera jest nauką której zadaniem jest interpretowanie i rozumienie działań społecznych, oraz przyczynowe wyjaśnienie ich przebiegu i skutków .
Przedmiotem socjologii dla Webera są więc działanie społeczne. Działania społeczne=czynności społeczne to takie zachowania jednostki(uzewnętrznione lub nie), które zarówno w swej genezie jak i przebiegu są zorientowane na przeszłe, obecne lub spodziewane zachowania innych ludzi. Wyróżnił czynności :
-tradycjonalne(są wykonywane zgodnie z utrwalonymi nawykami, ale przynajmniej z minimalną świadomością, że zgodność ta jest zamierzona i pożądana, np. odruchowe zamknięcie drzwi),
-emocjonalne(ich podstawą jest uczucie nakazujące zachować się w określony sposób bez względu na mogące z tego wyniknąć skutki, np. gniew),
-racjonalne : zasadniczo-racjonalne(charakteryzują się świadomym doborem najskuteczniejszych środków, bez uświadamiania sobie samego celu) i celowo-racjonalne(maksymalna świadomość zarówno celów, jak i środków do tego celu prowadzących).
● 15. Rodzaje rozumienia wg teorii M.Webera.
Rozumienie jest to metoda służąca do bezpośredniego ujmowania zjawisk świata społecznego polegająca na przeżywaniu stanów psychicznych innych ludzi dzięki którym można poznać czynności społeczne
Wyróżnia 2 rodzaje rozumienia:
a) bezpośrednie- polega na tym, iż znaczenie ludzkich czynności można ustalić na podstawie pewnych oczywistości(logicznych, psychologicznych). Jest to elementarny poziom poznania zmierzający do ustalenia, co dana czynność znaczy. W taki sposób rozumiemy np. przytaknięcie głową;
b) wyjaśniające- jego celem jest poznanie motywów, jakimi kierowała się osoba podejmując określone zadania. To rozumowanie reprezentuje wyższy poziom niż rozumowanie bezpośrednie.
● 16. Podział czynności społecznych wg M.Webera.
czynności :
● 17. Rodzaje akceptacji władzy państwowej wg M.Webera.
Najważniejszym zródłem akceptacji władzy jest wiara w legitymacje czyli prawomocność danego porządku .
Weber wyróżnił trzy rodzaje formalnoprawnych źródeł władzy:-Panowanie legalne (racjonalne)- wynika z- obowiązującego uregulowania prawnego przypisującego uprawnienia władcze.Reguły prawne obowiązują zarówno rządzonych jak i rządzących ,poddani respektuja prawo a nie wole osób wcielających je w życie.
- Władza tradycjonalna – źródłem legitymizacji są przyjęte i uświęcone tradycje i obyczajePanowanie charyzmatyczne – uprawnienie do sprawowania władzy- wynika ze szczególnych cech osobowości danej osoby. Poddani są całkowicie oddani osobie przywódcy i d...
gosicka