Przedstawienie jednoznacznej definicji leasingu jest niezwykle trudne, gdyż jego istota może różnić się w zależności od tego, z jakiej perspektywy jest rozpatrywana. Z punktu widzenia ekonomicznego, leasing, zwłaszcza tzw. leasing finansowy, można określić jako metodę finansowania inwestycji. Decyzje dotyczące leasingu są zatem decyzjami kształtującymi strukturę kapitału firmy. Oznacza to, że podejmujący te decyzje nie rozważają zasadności pozyskania danych zasobów; decydują natomiast o tym, w jaki sposób zasoby te mają być sfinansowane. Punktem odniesienia do oceny leasingu jest z reguły wariant polegający na zakupie danego dobra, najczęściej finansowanego kapitałem obcym (kredytem).
W teorii i praktyce gospodarczej wyróżnia się dwa zasadnicze rodzaje leasingu: leasing finansowy (kapitałowy) oraz leasing operacyjny. Cechami wyróżniającymi te dwa rodzaje umów leasingowych są:
· Okres, na który zawierana jest umowa leasingowa,
· Sposób rozłożenia ryzyka związanego z przedmiotem leasingu,
· Sposób finansowania kosztów funkcjonowania (konserwacji, naprawy, podatki, ubezpieczenie) przedmiotu leasingu,
· Możliwość odstąpienia leasingobiorcy od umowy leasingowej.
Leasing finansowy polega na udostępnieniu korzystającemu dobra inwestycyjnego do użytkowania i ewentualnie pobieraniu pożytków na określony czas, na ogół zbliżony do okresu jego gospodarczej przydatności, tzn. okresu, w którym istnieje wysokie prawdopodobieństwo technicznej sprawności dobra oraz możliwości jego wykorzystania w działalności gospodarczej przynoszącej zysk. Oznacza to w praktyce, że opłaty ponoszone przez korzystającego w okresie trwania umowy pokrywają całkowite koszty leasingodawcy oraz zapewniają określony zysk.
Istotną cechą leasingu finansowego jest również to, że korzystający ponosi pełne ryzyko związane z udostępnianym dobrem, pokrywa koszty jego utrzymania i ubezpieczenia oraz pokrywa wszelkie podatki i inne opłaty.
W przypadku leasingu finansowego korzystający nie ma możliwości odstąpienia od umowy przed upływem okresu, na który została zawarta, chyba że zapłaci firmie leasingowej odpowiednie odszkodowanie.
Środki trwałe stanowiące przedmiot leasingu mogą różnić się istotnie pod względem swej wartości, co powoduje konieczność stosowania zróżnicowanych metod i technik finansowania transakcji leasingowych. O ile w przypadku dóbr o relatywnie niewielkiej wartości, finansowanie to może zapewnić przedsiębiorstwo leasingowe, o tyle w przypadku dóbr o dużej wartości (statki, kompletne linie produkcyjne, samoloty itp.) z reguły zachodzi konieczność refinansowania transakcji. Obok leasingodawcy i korzystającego występuje także podmiot refinansujący, najczęściej bank, który udziela leasingodawcy kredytu pieniężnego pokrywającego w całości lub części nakłady na nabycie dobra będącego przedmiotem leasingu. Kredyt ten jest z reguły zabezpieczony prawem rzeczowym na przedmiocie leasingu (np. zastawem). Leasingodawca przynosi także na bank większą część wierzytelności wynikającej z umowy leasingowej, co stanowi dodatkową formę zabezpieczenia kredytu bankowego.
Leasing finansowy charakteryzujący się powyższymi cechami można określić mianem leasingu bezpośredniego. W praktyce występuje inna jego odmiana zwana leasingiem zwrotnym. Polega ona na tym, że leasingodawca nabywa określone dobro od przyszłego leasingobiorcy, a następnie udostępnia mu je na warunkach umowy leasingowej. Tego rodzaju transakcja leasingowa jest w istocie rzeczy szczególną metodą poprawy płynności finansowej leasingobiorcy. Sprzedając określone dobra rzeczowe przedsiębiorstwu leasingowemu, a następnie zawierając umowę leasingową leasingobiorca uzyskuje bowiem strumień gotówki, którą można wykorzystać na inne cele, zachowując zarazem prawo do korzystania z dobra będącego przedmiotem transakcji.
Drugą zasadniczą formą leasingu jest tzw. leasing bieżący (zwany także operacyjnym), który charakteryzuje się znacznie krótszym (z reguły do trzech lat) okresem umowy leasingowej. Jest on zatem formą zaspokojenia przejściowego, zwiększonego zapotrzebowania producentów na określone dobra produkcyjne, wynikające np. z sezonowego charakteru produkcji. Krótki okres umowy leasingowej w tym przypadku oznacza, że prawie zawsze okres ten jest krótszy niż okres technicznej i ekonomicznej przydatności udostępnionego dobra, a zatem i opłaty leasingowe nie mogą w pełni pokrywać kosztów jego zakupu, ewentualnego kredytowania oraz zysku firmy leasingowej. Tak więc niemal zawsze, dla uzyskania zwrotu nakładów poniesionych przez firmę leasingową, zachodzi konieczność zawarcia kolejnej umowy z dotychczasowym korzystającym, umowy z innym korzystającym lub też sprzedaży dobra.
W przypadku leasingu operacyjnego udostępniający z reguły ponosi pełne koszty związane z utrzymaniem, naprawami i ubezpieczeniem udostępnianej rzeczy oraz płaci przewidziane prawem podatki.
W praktyce ten typ leasingu daje leasingobiorcy prawo odstąpienia od umowy leasingowej przed upływem okresu, na który została zawarta. Jest to szczególnie istotna cecha, umożliwiająca korzystającemu zrezygnowanie z użytkowania dobra, jeżeli na skutek postępu technicznego staje się ono przestarzałe lub też, gdy nie jest ono w pełni wykorzystane na skutek spadku popytu na wyroby produkowane za jego pomocą. Ta cecha leasingu operacyjnego powoduje, że ryzyko związane z przedmiotem leasingu niemal w całości obciąża leasingodawcę.
Ocena z punktu widzenia leasingobiorcy.
Podejmowane w przedsiębiorstwach decyzje dotyczące leasingu, podobnie jak wszelkie inne decyzje, muszą spełniać kryteria efektywności. Zawarcie transakcji leasingowej winno być zatem poprzedzone odpowiednim rachunkiem efektywności.
Zróżnicowany i na ogół skomplikowany charakter umów leasingowych powoduje, że ocena ich ekonomicznej efektywności jest szczególnie trudna. Nie wnikając jednak w skomplikowane kwestie szczegółowe można zauważyć, że leasing jest w istocie rzeczy specyficzną formą finansowania przedsiębiorstw; stanowi alternatywę dla finansowania kapitałem własnym lub klasycznie rozumianym długiem (np. kredytem bankowym). Warto jednak zauważyć, że zarówno w rozważaniach teoretycznych, jak i w praktyce, punktem odniesienia do oceny efektywności leasingu jest alternatywny koszt finansowania zakupu leasingowego urządzenia przez użytkownika długiem.
Tak rozumiana ocena ekonomicznej efektywności leasingu polega na porównaniu teraźniejszej wartości kosztów ponoszonych przez użytkownika urządzenia w przypadku zakupu finansowanego kredytem oraz leasingu. Leasing będzie korzystny wtedy, gdy teraźniejsza wartość netto kosztów leasingu będzie niższa niż teraźniejsza wartość zakupu finansowego kredytem.
Sposób przeprowadzania oraz wyniki oceny ekonomicznej efektywności leasingu uzależnione są także od obowiązujących przepisów podatkowych oraz przepisów z zakresu rachunkowości. Na przykład, zgodnie z przepisami regulującymi zasady sprawozdawczości finansowej przedsiębiorstw, przedmiot leasingu może być zaliczony do majątku leasingodawcy lub leasingobiorcy, co w konsekwencji powoduje, że odpisy amortyzacyjne są dokonywane przez jedną lub drugą stronę kontraktu. Pomińmy jednak w tym miejscu możliwość wystąpienia różnych rozwiązań w tym zakresie i przyjmijmy, że przedmiot leasingu stanowi składnik majątku leasingodawcy, który dokonuje odpisów amortyzacyjnych. Uwzględniając powyższe założenia, a mianowicie, że leasing jest alternatywą dla finansowania kredytowego oraz że odpisy amortyzacyjne są dokonywane przez leasingodawcę, przeanalizujmy efektywność leasingu na podstawie prostego przykładu liczbowego.
Przykład.
Załóżmy, że kierownictwo przedsiębiorstwa pojęło decyzję o zwiększeniu posiadanych zdolności produkcyjnych, co wymaga zainstalowania dodatkowego urządzenia produkcyjnego. Istnieją możliwości zarówno zakupu tego urządzenia, jak też jego pozyskania na warunkach umowy leasingowej. Podstawowe parametry niezbędne do dokonania oceny efektywności obu wariantów kształtują się następująco:
· Cena zakupu urządzenia wynosi 1 mln zł,
· Okres amortyzacji tego urządzenia wynosi 5 lat,
· Okres leasingu pokrywa się z okresem amortyzowania, wynosi zatem również 5 lat,
· Przewidywana wartość likwidacyjna urządzenia wynosi 50000 zł,
· Przedsiębiorstwa są opodatkowane podatkiem dochodowym według stawki liniowej wynoszącej 40%,
· Roczna opłata leasingowa wynosi 400000zł,
· Koszty eksploatacyjne (konserwacje, remonty, ubezpieczenie itp.) wynoszące 50000zł rocznie ponosi leasingodawca,
· Przedsiębiorstwo może zaciągać kredyt bankowy na zakup urządzenia oprocentowany w wysokości 25% w skali rocznej.
Opierając się na powyższych założeniach możemy sporządzić tablicę przepływów finansowych, które zostaną uruchomione w wyniku zakupu urządzenia finansowanego kredytem bankowym oraz przepływów finansowych będących konsekwencją zawarcia umowy leasingowej. Zestawienie tych przepływów w przypadku kredytu zawiera tablica 1, natomiast w przypadku leasingu tablica 2.
Przepływy finansowe w przypadku zakupu finansowanego kredytem (w tys. zł)
Rok 0
Rok 1
Rok 2
Rok 3
Rok 4
Rok5
(1000000)
-
Amortyzacja
(200000)
Koszty eksploatacji
(50000)
Oszczędności podatkowe z tytułu amortyzacji
80000
Oszczędność podatkowa z tytułu kosztów eksploatacji
20000
Wartość likwidacyjna
50000
Podatek dochodowy od wartości likwidacyjnej
(20000)
Wartość likwidacyjna netto
...
retro23kam