polityka gospodarcza_..doc

(387 KB) Pobierz

 

 

Polityka gospodarcza wiąże się z oddziaływaniem państwa na gospodarkę. Oddziaływanie państwa na gospodarkę jest pojęciem szerszym od pojęcia polityki gospodarczej.

Państwo na gospodarkę oddziaływuje zawsze. Jeżeli istnieje państwo to potrzebuje ono środków do utrzymania aparatu państwowego i realizacji celów.

Z istnieniem państwa związany jest pobór podatków i innych świadczeń publiczno – prawnych. Tan fakt wpływa  na postępowanie układów gospodarczych, jednostek i innych instytucji. Jeżeli osoba prawna odprowadza 30 % podatku do państwa to nie może ich przeznaczyć np. na inwestycje własne. Będzie więc dążyć do minimalizacji podstawy opodatkowania. Jeżeli państwo pobiera podatki i cła, to są one na coś przeznaczane. Państwo kieruje zamówienia publiczne do określonych układów, które rozwijają się. Struktura wydatków publicznych kształtuje gospodarkę narodową.

 

Państwo działając oddziaływuje zawsze na gospodarkę.

 

O polityce gospodarczej mówimy gdy państwo stawia sobie cel, następnie stosuje środki po to, aby cel ten był osiągnięty.

 

Przykład :

Państwo w ramach zamówień publicznych zamawia uzbrojenie , mamy dwie sytuacje :

1.    zakup dokonywany jest wyłącznie ze względu na potrzeby obronne państwa. Dokonuje wyboru dostawców wg dwóch kryteriów :

-         tego który zapewni możliwie dobrą jakość towaru,

-         przy takiej jakości cena nie będzie wygórowana.

Nie mówimy tu o polityce gospodarczej gdyż tak zachowuje się każdy podmiot gospodarczy w warunkach gospodarki rynkowej.

2.    to samo zamówienie, ale gospodarka krajowa jest w warunkach kryzysu ( niski popyt ). Państwo chce pobudzić gospodarkę i zwiększa zamówienia publiczne. To zamówienie zostaje kierowane do dostawców krajowych. Różne regiony kraju dotknięte są różnym stopniem bezrobocia. Państwo ulokuje to zamówienie tam gdzie to bezrobocie jest najwyższe. Jest to element polityki gospodarczej.

 

 

 

Termin polityka gospodarcza używany jest w dwóch znaczeniach :

1.    pewna działalność praktyczna, którą zajmują się podmioty polityki gospodarczej. Działalność ta polega na wyznaczeniu celów, a następnie doborze środków potrzebnych do ich realizacji.

2.    pewna dyscyplina wiedzy, można by powiedzieć, że jest to teoria polityki gospodarczej. Człowiek jeśli prowadzi jakąś działalność stara się stworzyć teoretyczne podstawy do praktycznej działalności.

 

Istnieje związek między polityką gospodarczą praktyczną a teoretyczną.

 

Zadaniem polityki jest opracowanie reguł, zasad mówiących o tym, jak należy praktyczną politykę prowadzić. To stwierdzenie pozwala umiejscowić politykę gospodarczą rozumianą jako naukę wśród innych nauk.

 

Podstawowy podział nauk to :

1.    nauki podstawowe,

2.    nauki stosowane.

 

Ad.1. Nauki podstawowe – zadaniem ich jest poznanie rzeczywistości. Poznanie i sformułowanie praw, które tą rzeczywistością rządzą. W ekonomii taką nauką podstawową jest teoria ekonomii czyli makro i mikro ekonomia.

Ad.2. Nauki stosowane – zadaniem ich jest dostarczenie, sformułowanie zasad pomocnych przy kształtowaniu i przekształcaniu rzeczywistości np. polityka gospodarcza.

 

Wynika stąd ścisły związek pomiędzy polityką gospodarczą a teorią ekonomii. Nie ma prowadzenia racjonalnej polityki gospodarczej bez znajomości praw ekonomii. Warunkiem koniecznym racjonalnej polityki gospodarczej jest znajomość tych praw.

 

LANGE – „Ekonomia polityczna.” - Polityka gospodarcza polega na wykorzystaniu praw ekonomicznych. Prowadząc politykę gospodarczą nie można działać wbrew tym prawom. Trzeba je umiejętnie wykorzystać.

 

Geneza polityki gospodarczej ( rozwój )

 

Polityka gospodarcza zaczęła się rozwijać w XX w ( w pierwszej połowie ). O jej rozwoju jako działalności politycznej zadecydowały 2 historyczne wydarzenia :

1.    przyjęcie w ZSRR nakazowo – rozdzielczego systemu kierowania gospodarką narodową ( było to w połowie lat 20-tych ). Cała gospodarka narodowa była traktowana jako duże przedsiębiorstwo kierowane przy pomocy nakazów przez partyjno – rządowe kierownictwo,

2.    wielki kryzys gospodarczy – przełom lat 20-30 – w krajach, w których funkcjonowała gospodarka rynkowa. Spowodował on znaczącą zmianę poglądów na rolę państwa w gospodarce rynkowej. Skutkiem był stały trend ( do lat 30-tych ) do wzrostu roli państwa w gospodarce.

 

Aby uzmysłowić sobie znaczenie tych zdarzeń na politykę gospodarczą należy zauważyć, że w XIX w. i na początku XX w. rola państwa w gospodarce została ograniczona do minimum. Jeśli porównany różne epoki to na początku XX w. rola państwa była bardzo mała.

 

Zgodnie z panującą doktryną państwo miało 2 zadania do spełnienia :

1.    powinno ustalić porządek prawny ( gospodarczy – czyli zbiór norm prawnych regulujących życie gospodarcze,

2.    państwo dysponując aparatem przymusu powinno zapewnić, aby te normy prawne były przestrzegane.

Natomiast zgodnie z tą koncepcją państwo nie powinno oddziaływać na gospodarkę. Państwo miało ustanowić ten porządek, ale procesy w ramach tego porządku miały przebiegać wyłącznie pod wpływem mechanizmu rynkowego np. : wzrost gospodarczy kształtowany przez rynek, inwestorzy kierując się sytuacją rynkową powinni inwestować, państwo nie powinno ustalać cen minimalnych.

W jednym przypadku państwo miało się angażować w gospodarkę, jeżeli podmioty gospodarcze nie chciały włączyć się do systemu gospodarczego np.  infrastruktura – budowa dróg.

Gospodarka funkcjonująca wg tych zasad nie była idealna. Występowały na przemian okresy rozwoju i kryzysu. Z tych niedoskonałości wysunięto dwa wnioski :

1.    w ZSRR- radykalny wniosek – skoro gospodarka rynkowa ma takie niedoskonałości to trzeba ją odrzucić i zastąpić innym systemem nakazowo – rozdzielczym. Nastąpiła transformacja systemu.

2.    w państwach, w których funkcjonowała gospodarka rynkowa, nastąpił wielki kryzys ekonomiczny, który obnażył słabości gospodarki rynkowej. Partie radykalne zyskiwały ogromną popularność.

W odpowiedzi na słabości gospodarki rynkowej podjęto próbę jej modyfikacji czyli zachowanie istoty gospodarki rynkowej, ale zmianę jej modelu polegającą na zwiększeniu roli państwa w gospodarce.

Początkowo ta polityka gospodarcza miała charakter antykoniunkturalny. Podstawowym celem stało się zmniejszenie amplitudy wahań koniunkturalnych w gospodarce.

Szczególną rolę odegrała tutaj teoria KEYNSA – czyli polityka budżetowa.

Polityka państwa – jeśli gospodarka się rozwijała ( zrost ) to państwo powinno prowadzić działalność skierowaną na schładzanie gospodarki i odwrotnie. W przypadku spadku – państwo podejmuje działalność do pobudzania i wzrostu.

KEYNS – zaproponował odejście od zasad corocznego równoważenia budżetu, które konsekwentnie powodowało zwiększenie amplitudy wahań koniunkturalnych w okresie wysokiego rozwoju gospodarczego wpływy z podatków pośrednich i bezpośrednich są wysokie, duże zatrudnienie, wysoka płaca i dochody.

Gospodarka w kryzysie – spadają wpływy z podatków bezpośrednich i pośrednich, państwo powinno ograniczyć swój popyt czyli zamówienia publiczne.

Koncepcja Keynsowska – aby w okresie rozwoju gospodarczego schładzając gospodarkę państwo powinno ograniczyć swoje wydatki ( nadwyżka przychodów ). W okresie kryzysu rząd chcąc pobudzić gospodarkę powinien więcej wydawać, zwiększać zamówienia rządowe.

Politycy w praktyce zaakceptowali zasadę drugą.  Była to pierwsza faza polityki gospodarczej – przeciwdziałanie wahaniom koniunkturalnym.

 

Po II wojnie światowej polityka gospodarcza rozwinęła się. Państwo nie tylko nie przeciwdziałało, ale stawiało cele o charakterze pozytywnym  czyli : wzrost gospodarczy, sprawiedliwy podział dochodów, kształtowanie struktur gospodarczej ( w układzie sektorowym i regionalnym ). Wystąpiła tendencja do wzrostu roli państwo w gospodarce.

 

W XX w. obserwujemy trend do wzrostu roli państwa w gospodarce ( działalność praktyczna). Nasuwa się pytanie czy jest to prawdopodobne, aby przez kilka tysięcy lat państwo tylko w sposób nieświadomy oddziaływało na gospodarkę i nie prowadziło polityki gospodarczej ? Nie ma stałej tendencji wzrostu roli polityki gospodarczej.

 

 

 

Teorie polityki gospodarczej.

 

profesor Taylor w „Historii ekonomii” – wyznaje charakterystyczne poglądy Arystotelesa ( w swoim podst. dziele ). Terminem  „Polityka” określa w znacznej mierze teorię polityki gospodarczej, czyli polityka gospodarcza jako dyscyplina ma swoje korzenie w starożytnej Grecji. Przynajmniej od tego czasu prowadzone są rozważania na temat celów, które państwo powinno realizować i środków. Te trendy znaleźć można we wszystkich szkołach ekonomicznych funkcjonujących przez te 2000 lat.

 

 

 

Rozważania ekonomiczne można podzielić na kategorie:

1.    wg kryteriów charakteru ( typu ) nauki :

-         nauki podstawowe

-         nauki stosowane,

2.    wg kryteriów skali

-         makro – cała gospodarka narodowa,

-         mikro – układy gospodarcze.

 

NAUKI

Skal  makro

Skala mikro

Nauki podstawowe

Makro-ekonomia

Mikro-ekonomia

Nauki stosowane

Polityka gospodarcza

Wszystkie nauki szczegółowe

o przedsiębiorstwie. :

-         zarządzanie. przedsięb.

-         ekonomika przedsięb.

 

W/w zajmowała się każda szkoła ekonomiczna.

np. Merkantyliści – głównym celem przedsiębiorstwa powinno być zgromadzenie złota względnie walut wymienialnych na złoto. Stosowali je : Anglia – w czasach Elżbiety I, Francja – w czasach Ludwika XIV .

Polityka gospodarcza rozwijała się przez całe wieki ale nie było pojęcia polityka gospodarcza.

 

Tendencja do powstawania nauk społecznych jest młoda, zapoczątkowana przez oświecenie.

Samo pojęcie polityki gospodarczej powstało w połowie XIX w. ( a nie XX w. ). Twórcą tego pojęcia i tej dyscypliny wiedzy był niemiecki profesor prawa państwowego wykładający na dwóch znanych uniwersytetach w Edelkastel i Haidelbergu _ RAU.

Ta dyscyplina wiedzy powstała na styku dwóch innych dyscyplin :

1.    teorii ekonomii – a ściślej klasycznej ekonomii angielskiej, która dominowała wtedy w świecie.

2.    teorii prawa.

Związek polityki gospodarczej z prawem :

-         przynajmniej w państwach praworządnych każda działalność państwowa, także polityka gospodarcza musi mieć prawne podstawy ( Rada Polityki Pieniężnej zmienia wysokość stóp procentowych ponieważ jest do tego upoważniona w ustawie ),

-         oddziaływanie państwa na gospodarkę odbywa się głównie przy pomocy norm prawnych. Państwo ustanawia normy prawne regulując życie gospodarcze. Fundamentalne znaczenie mają KH, KC, KP, ustawodawstwo podatkowe, ubezpieczenia, funkcjonowanie banków, publiczny obrót papierami wartościowymi.

Państwo wydaje rozporządzenia wykonawcze. Poprzez różne artykuły prawne próbuje zakreślić pole prawnie dopuszczalnych działań w gospodarce ( co wolno w gospodarce robić). Są to zachowania, które realizują cele polityki państwa- te które chce wywołać.

 

Znaczenie norm prawnych w polityce gospodarczej.

 

Często jest tak, że państwo ustala normy prawne licząc na to, że będą respektowane. Jednak powstają tzw. luki prawne i układy gospodarcze mogą zachowywać się zgodnie z prawem w inny sposób ( zachowanie sprzeczne z intencją państwa ).

 

Sukces w polityce gospodarczej zależy od :

1.    trafności koncepcji ekonomicznej,

2.    prawnego oprzyrządowania działań państwa czyli jakości norm prawnych ( normy muszą mieć wysoką jakość ).

 

Związki polityki gospodarczej z teorią ekonomii mają charakter merytoryczny, koncepcyjny.

Związek polityki gospodarczej z teorią prawa ma charakter narzędziowy, bo prawo jest narzędziem przy pomocy którego polityka gospodarcza jest prowadzona.

 

Powstanie w połowie XIX w. polityki gospodarczej- sprowadzono rolę państwa w gospodarce do minimum.

 

Ta dyscyplina wiedzy przez kilkadziesiąt lat wegetowała, dopiero w okresie międzywojennym zaczęła się rozwijać. Była już wykładana na wszystkich polskich uniwersytetach i szkołach ekonomicznych. Nie zmieniło się to nawet po II wojnie światowej.

W 1939 roku w Polsce i innych krajach socjalistycznych zniesiono przedmiot „polityka gospodarcza” i wprowadzono „planowanie gospodarki narodowej”, wykładany do początku lat 90-tych. W Polsce wykładany był tylko 10 lat, zniesiono go w latach 50 –tych i w to miejsce wprowadzono „planowanie i politykę ekonomiczną”.

Pierwsza autentyczna koncepcja zreformowanej gospodarki nakazowo – rozdzielczej w Polsce pojawiła się po 1956 roku. Gospodarki państw socjalistycznych były permanentnie reformowane, bo wyniki były złe. Były to jednak reformy pozorne np. zstąpienie jednej nazwy innymi ( centralny zarząd > zjednoczenia > wielkie organizacje gospodarcze > zrzeszenia i gwarectwa ( w górnictwie ).

Pierwsza koncepcja pojawiła się w Polsce w II poł. lat 50-tych, zmierzała do tego, aby ograniczyć rolę planu centralnego o charakterze nakazowym.

Jeden z wariantów zakładał podział gospodarki na dwa sektory :

1.    sektor o charakterze strategicznym – surowce, hutnictwo, energetyka, produkcja maszyn. Ten sektor państwo miało w pełni kontrolować.

2.    sektor wytwarzający środki konsumpcji – poddany roli mechanizmu rynkowego (decydują ludzie a nie państwo).

Jeśli państwo miałoby przestać kierować nakazowo, to musi mieć narzędzia oddziaływania pośredniego. Musi jednocześnie posługiwać się nakazowym systemem i narzędziami ekonomicznymi. Przedmiot ten przetrwał do lat 90-tych. Później zlikwidowano planowanie i została polityka gospodarcza.

Państwa socjalistyczne planują politykę gospodarczą, a państwa kapitalistyczne prowadzą politykę gospodarczą. Wtedy zdecydowanie dominowało planowanie.

 

Pojęcie polityki – z języka starogreckiego.

 

1.    w mowie potocznej- najszersze – to każda świadoma, konsekwentnie zmierzająca do celu działalność, podmiotem są : podmioty władzy, partie polityczne, każdy z nas – ogół naszych działań świadomych ( nie pod wpływem emocji i impulsu ).

W nauce dochodzi do ograniczenia znaczenia. Wyróżnić można 2 sposoby podejścia do definicji polityki :

a.    w nauce pojęciem kluczowym jest pojęcie władzy  ( patrzymy przez prymat władzy ).

Polityka to ta część stosunków między ludzkich, których treścią jest panowanie, rządzenie władza, narzucanie koncepcji jednego człowieka lub grupy ludzi innym.

Podmioty :

-         podmioty władzy  państwowej i publicznej,

-         partie polityczne,

-         organizacje społeczne (zabierające głos w sprawach politycznych np. związki zawodowe),

-         nie są nimi związki hodowców zwierząt,

-         mogą być związki wyznaniowe ( jeśli wypowiadają się na tematy publiczne, mogą wpływać na decyzje podmiotów władzy ).

Niektóre jednostki nie spełniające żadnych politycznych, publicznych funkcji muszą spełniać dwa warunki aby być podmiotami:

muszą wypowiadać się  w sprawach publicznych,

wypowiedzi tych osób z racji ich autorytetu moralnego, społecznego czy politycznego, przekazywane przez media, kształtują opinię publiczną i wpływają na decyzje podmiotów np.: Picasso – autorytet artystyczny, Sacharow (ZSRR), Havel ( Czechy), Wałęsa, Gandi (Indie).

b.    podmiotami polityki są wyłącznie podmioty władzy politycznej – to podmioty które mają prawo decydować o ludzkim życiu ( wyposażone w aparat przymusu).

Podmioty : podmioty władzy i parte – nie, chyba że :

–       podmioty władzy – odniesienie wyłącznie do państw praworządnych (kraje demokratyczne),

–       znane są wydarzenia gdzie mają to prawo także partie polityczne np. hitlerowskie Niemcy SS, NSDAP.

Polityka deklarowana – polityka exante – znajduje wyraz w programach działania rządu, partii politycznych.

Polityka realizowana – polityka expost –  w działaniach faktycznie podjętych.

 

2.    Pojęciem kluczowym jest pojęcie dobra wspólnego

Polityka to zespół działań mających na celu dobro wspólne członków wspólnoty. Akceptuje się to, że polityka polega na sprawowaniu władzy i walce o władzę.

 

Różnice pomiędzy dwoma podejściami  - różne rozłożenie akcentów :

1.    to czym jest polityka,

2.    akcentuje się cel sprawowania władzy ( podejście celowościowe ).

 

Władza nie jest celem samym w sobie. Sprawowanie władzy to służba publiczna, podjęta z zamiarem realizacji dobra wspólnego. Włada to pewna służba na rzecz obywateli czyli państwo jest dla obywatela.

 

Podstawowe cele państwa i zasady, których pastwo powinno przestrzegać. Wyróżniamy dwa podstawowe cele państwa :

1.    państwo powinno dbać o dobrobyt swoich obywateli – wiąże się to z polityką gospodarczą,

2.    pomoc ( ochrona ) tym obywatelom, którzy nie z własnej winy nie są w stanie zaspokoić swoich potrzeb ( opiekuńcza funkcja państwa – cel polityki społecznej ).

 

Dwie zasady które państwo powinno respektować :

 

Zasada I.

Państwo nie powinno naruszać należytej wolności swych obywateli i słusznej swobody ich działalności.

Z tej zasady wynika po pierwsze, że jedną z naczelnych wartości które państwo powinno respektować jest wolność. W zasadzie tej dwukrotnie mówi się o tym samym – należytej wolności i słusznej swobody. Wolność i swoboda są pojęciami bliskoznacznymi. Dlatego zatem wyróżnia się tutaj dwie rzeczy : wolność „od” i wolność „do”. Rozróżnienie dokonane zostało przez Niemca Karla Laspersa.

Wolność „od” jest to wolność od ograniczeń, wolność od zagrożeń. Respektowanie tej zasady wymaga od państwa aby wszelkiego rodzaju ograniczenia obywateli były sprowadzone do niezbędnego minimum. Tzn. akceptuje  to, że państwo  ma prawo i w pewnych wypadkach musi ograniczać, przynajmniej w dwóch sytuacjach :

-         wtedy gdy wymaga tego interes państwa ( z prawa własności wynika, że właściciel ma prawo dysponowania rzeczą, która do niego należy, może ją używać według swojej woli  ale np. na wyrąb lasu musi dostać zgodę odpowiedniego organu administracji, czyli mamy do czynienia z ewidentnym ograniczeniem,  inaczej mówiąc z ograniczeniem wolności obywatela, w imię wspólnych interesów, nie można dopuścić do chaotycznego wyrębu drzewa ). Interes państwa i całej wspólnoty czyli to dobro wspólne, może wymagać od państwa aby nakładało pewne ograniczenie na wolność obywateli.

-         po drugie - takie ograniczenia nakłada się również po to aby chronić innych obywateli przed negatywnymi skutkami działania (ograniczają wolność tego, który produkuje ścieki).

Zasada ta mówi więc tylko tyle, że tych ograniczeń winno być jak najmniej.

 

W drugim członie zasady (swoboda do działania) tu mamy do czynienia z wolnością „do”.

-         Jedną z podstawowych wolności w sferze ekonomicznej jest swoboda w podejmowaniu działań gospodarczych, jest jedną z kardynalnych zasad gospodarki rynkowej (w systemie nakazowo rozdzielczym ta wolność była bardzo silnie ograniczona). W warunkach gospodarki rynkowej , jest wolny dostęp do rynku dla producenta, co oznacza, że każdy kto chce może podjąć działalność gospodarczą i nie musi nikogo pytać o zgodę. Wystarczy zarejestrować bądź w sądzie bądź w Urzędzie Gminy. Istnieje więc swoboda w podejmowaniu działalności gospodarczej. Istnieją jednak ustawy regulujące prowadzenie działalności gospodarczej, wprowadzają  pewne ograniczenia. Wymienia się w nich pewien zestaw działalności , których podjęcie wymaga  uzyskania zgody czyli koncesji.

 

-         Państwo może r...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin