sciaga TW.docx

1 Teoria wychowania jako subdyscyplina pedagogiki. Przedmiot badań, struktura, metodologia, geneza i rozwój teorii wychowania.

Teoria wychowania  stanowi teoretyczne podłoże pedagogiki .Teoria wychowania – to zbiór wewnętrznie spójnych sądów które wyjaśniają pewną grupę zjawisk lub jakąś dziedzinę rzeczywistości . Składa się z koncepcji , modeli teoretycznych oraz propozycji wychowawczych . Mają one charakter wiedzy ogólnej.

Teoria wychowania to wiedza o celach , metodach , formach , treściach i systemach procesu wychowawczego oraz o jego prawidłowościach , uwarunkowaniach skutkach

Przedmiot badań – to celowe i świadome oddziaływanie na dzieci i młodzież zgodnie z pojęciem kultury i cywilizacji

Struktura – na strukturę teorii wychowania składają się teorie szczegółowe : teoria wychowania moralnego , obywatelskiego , społecznego , etycznego , zdrowotnego , ekologicznego , religijnego , technicznego , umysłowego , seksualnego .

Metodologia- Badania teorii wychowania :

Sondaż diagnostyczny , metoda monograficzna , metoda badania dokumentów , analiza wykresów, eksperyment, metoda biograficzna , analiza wytworów dziecka.
Geneza i rozwój teorii wychowania – na przełomie XIX i XX wieku nastąpił rozwój nauk humanistycznych , przyrodniczych , społecznych , a wraz z nimi teoria wychowania

2 Zadania oraz znaczenie teorii wychowania w kontekście innych naukowych dyscyplin pedagogicznych.

Zadania:

Diagnozuje procesy wychowania

Ocenia koncepcje wychowawcze , wartości

Proponuje mechanizmy wychowawcze

Analizuje i modyfikuje cele wychowania , samowychowania, próbuje je wyodrębnić

Analizuje system wartości ogólnoludzkich – z nich wywodzi ideały i cele wychowania (wartości witalne –zdrowie, życie , oraz wartości humanistyczne – dobro , prawda , piękno)

Bada , opisuje i wyjaśnia procesy dokonujące się w osobowości dzieci i młodzieży (aktywność społeczna , tendencje twórcze, rozwój poznawczy, duchowy, moralny, i estetyczny )

Ustala zasady wychowania – najogólniejsze normy wychowania , które obowiązują wychowawcę w toku wychowania

Wskazuje na konieczność respektowania wielu potrzeb psychicznych dziecka

Dostarcza kategorii pojęciowych , modeli teoretycznych , koncepcji wychowania

Ustala siłę związku wychowania z nauczaniem ( istnieje nauczanie wychowujące i wychowanie nauczające)

Projektuje metody wychowania ( metoda – określony sposób działania)

Dokonuje wglądu w liczne sytuacje wychowawcze (ustala optymalne warunki w jakich dziecko może się rozwijać )

Problematyka autorytetu nauczyciela oraz dziecka ( dziecko wychowuje wychowawcę , wychowawca- dziecko)

3Czy pedagogom potrzebna jest nauka teoretyczna? Znaczenie teoretycznego przygotowania w sprawnym działaniu, praktyczne wdrożenia teorii wychowania.

Każda wiedza opiera się na teorii, dlatego aby praktyka przebiegła sprawnie powinna być do niej wdrążona teoria. Na początku w oparciu o wiedzę i obserwację zawsze rodzi się myśl , następnie się ją ulepsza po czym na jej po czym na jej podstawie rozpoczyna się działanie. Pedagodzy korzystają z różnych teorii wielkich pedagogów , jak choćby Korczak czy Kotarbiński, niektóre ich myśli wdrążają w praktykę , inne zmieniają według własnych przekonań , doświadczeń , obserwacji. Korzystanie  wielkich myśli wielkich ludzi jest wielce pomocne szczególnie dla początkujących pedagogów , gdy nie mają jeszcze wypracowanych swoich koncepcji działania jednakże nauka teoretyczna nie jest przeznaczona tylko dla niedoświadczonych ale również i dla nauczycieli , którzy wykonują zawód wiele lat, gdyż różne koncepcje wychowania pomagają w rozwijaniu swych koncepcji w samodoskonaleniu pracy i spojrzenia na wiele problemów z zupełnie innej perspektywy.

4Wyjaśnij sens słów J. Mirskiego: „pedagogika nie jest ani czystą teoria, ani czystą praktyką, ale systemem mieszanym”. Zależności między teoria, metodyką a praktyką pedagogiczną.

Teoria wychowania – to zbiór wewnętrznie spójnych sądów które wyjaśniają pewną grupę zjawisk lub jakąś dziedzinę rzeczywistości . Składa się z koncepcji , modeli teoretycznych oraz propozycji wychowawczych . Mają one charakter wiedzy ogólnej.
Swoistość pedagogiki polega na łączeniu funkcji teoretycznych  praktycznych .
Praktyka- jest samym działaniem w trakcie którego nabywa się doświadczenia oraz wiedzę dotyczącą tego działania , podaje rozwiązania.

1Celowe działanie zmierzające do wykonania określonego zadania

2Doświadczenie z danej dziedziny nabyte  wyniku takich działań , np. w pracy zawodowej

3(nauka) okres szkolenia , przyuczenia do danego zawodu

4(społ.) prowadzenie własnej działalności w ramach wolnego zawodu np. praktyka adwokata, lekarska

5Praktyki- sposoby działania , czynności , głównie z odcieniem negatywnym.

Pedagog, więc musi korzystać zarówno z teorii jak i praktyki , gdyż teorii zawdzięcza widzę ogólną z której można korzystać w trakcie praktyk , wiedzę tę można też modyfikować w zależności od zaistniałych problemów.

5Wartość i wartościowanie jako podstawowe pojęcia aksjologii. Dzieje kategorii „wartość”.

Wartość- oznacza wszystko co cenne dla jednostki bądź społeczeństwa . co  godne pożądania lub wyboru . Stanowi cel ludzkich dążeń łączący się z pozytywnymi emocjami lub przeżyciami. Wartość nierzadko uchodzi za kryterium oceny osób , rzeczy , zjawisk, norm
Wartościowanie- dokonywanie oceny . Możemy wartościować osoby ludzkie , przedmioty, zachowania i  czyny, sytuacje i relacje, struktury i proporcje, przeżycia i idee, symbole, znaki ..
Dziej pojęcia wartości:
Jest popularna od V w. p n. e.
II połowa XVIII w. u Kanta następuje rozszerzenie pojęcia - >rozpatrywał samego człowieka jako wartość
Od czasów Kanta wartość stosowana była tylko w ekonomii
Dla Kanta wartości nie istniały realnie , istniały tylko w świecie idealnym
W II połowie XIX w. wartość upowszechnił  Locke – „ Wartości nie istnieją realnie ale znaczenie wartości jest ogromne . a więc zachowuje się tak jakby istniały realnie”
Terminu aksjologia jako pierwsi użyli Paul Lapie, Edward Portmann – ostała przyswojona przez wszystkie nauki humanistyczne
XX w. rozwój fenomenologii
 

6Ontologia humanistycznych wartości, czyli o sposobach istnienia wartości ludzkich.
idealizm aksjologiczny -Kant- istnieją w świecie idealnym– wartości nie bytują realnie , należą do porządku ideału. Wartości absolutne nie potrzebują człowieka
Realizm aksjologiczny- wartości istnieją realnie bardziej niż rze4czy i przedmioty bo trwale, mocniej i niezmiennie

Nominalizm aksjologiczny – wartości nie istnieją . Istnieją jedynie nazwy , które są wartościowaniem

Stanowisko obiektywistyczne – wartości istnieją obiektywnie tzn. że są autonomiczne , niezależne od stosunków kulturowo – społecznych . Wartości bytują idealnie. Przedstawiciele : Platon, Scheller.

Stanowisko subiektywistyczne – wartości zależne są od potrzeby , dążeń człowieka . Tworzone są przez samego człowieka. Wartości pojawiają się jako rezultat ocen i ludzkich subiektywnych doznań – miała zwolenników podczas wojny . Przedstawiciele : Morlow, Spinoza.

Stanowisko obiektywistyczno- subiektywistyczne- próba połączenia

7Klasyfikacje wartości. Wartości, na których zasadza się wychowanie człowieka.

Wg Roceach :

Finalne – ma walor ukończenia jakiegoś procesu ( szczęście , mądrość)

Instrumentalne- służą do osiągnięcia stanu finalnego ( przyjaźń)

Indywidualne - służą jednostce(zdrowie, dobrostan)

Społeczne - służą zawieraniu więzi społecznych

Moralne (odpowiedzialność)

Sprawnościowe- związane ze sfera poznawcza człowieka ( zaradność, pomysłowość)

     Wg Schellera:

W. realne

W. duchowe

W. witalne

W. hedonistyczne

     Wg Tatarkiewicza

Prawda – w. poznawcze – wychowanie umysłowe (intelektualne)

Dobro- . moralne- wychowanie społeczno- moralne

Piękno- w. estetyczne- wychowanie estetyczne (przez sztukę)

Zdrowie- w. witalne – wychowanie zdrowotne(fizyczne)

Pożytek- w. utylitarne- wychowanie do pracy

Przyjemność – w. hedonistyczne- wychowanie do odpoczynku (rekreacji, czasy wolnego)

Świętość – w. religijne – wychowanie religijne

     Wg Homplewicza :

W. ludzkie

W. rzeczy

     Wg św. Augustyna:

Wieczne

doczesne

11Znaczenie stanowienia ideału wychowania.

Muszyński „ Ideał wychowania jest źródłem harmonijnie zintegrowanych ze sobą celów dających cos dojrzalej osobowości człowieka w pełni ukształtowanego „

Czy ideał się zmienia?

Podlega on w pewnym stopniu zmianom historycznym , ale jednak tak szybko nie ewoluujemy i pozostajemy podobni . trzeba opierać się na stałych normach które ciągle trwają ( od wieków). Czynnikami wspólnymi SA spoiwa np. opiekuńczość , solidarność , umiłowanie mądrości .

Ideały kiedyś:

To pojecie autorytetu w XIX w.

Szacunek , podmiotowość , autentyczność, poszukiwanie godności w XIX i XX w.

12Rodzaje ideałów wychowania i ich zmienność/stałość na przestrzeni wieków.

Rodzaje ideałów wychowania:

-wywiedziony z góry-zaczerpnięte bezpośrednio z jakiejś filozofii

-wywiedzione z dołu-zaczerpnięte od empiryków ,praktyków

Z .Bauman : Dośrodkowe(egocentryczne)-jednostka koncentruje się na sobie

Odśrodkowo - socjocentryczne-jednostka patrzy na świat , jest zainteresowana światem

Ideał wychowania na przestrzeni wieków.

Średniowiecze-ideałem była wiara ,nadzieja ,miłość

Czasy nowożytne-wolność ,równość ,braterstwo

Przełom XIX/XX w .

-istota myśląca zdążająca do perfekcji umysłowej ,na dalszy plan zeszły poprzednio wymienione wartości

-doskonałość człowieka ,życzliwość ,słuszność postępowania ,podporządkowanie prawu ,wewnętrzna swoboda i wolość

Wiek XX

-człowiek jest istotą działającą

-ideałem wychowania jest uczeń pomysłowy przedsiębiorczy ,aktywny ruchowy ,szanujący prawa innych ludzi

13Istota celów wychowania – pojęcie, ich cechy, rodzaje celów wychowania (taksonomia).

Cele obejmują cechy osobowości , które chcemy przyswoić wychowankowi . stany rzeczy których osiągnięcie poprzez zabiegi wychowawcze są postulowane to :

Kształtowanie charakteru , Kształtowanie osobowości , Kształtowanie indywidualności

Cele wychowania dzielimy :

Cele poznawcze – wprowadzanie nowych pojęć , nowa widza i watek poznawczy

Cele kształcące- dotyczą rozwijania pamięci , uwagi , spostrzeżenia ,

Cele wychowawcze – kształtujące wyobraźnię

Cele rewalidacyjne- pomoc dzieciom niepełnosprawnym , logopedia

Podział celów:

Ogólne(naczelne), Kierunkowe,Etapowe, Operacyjne

Cechy celów wychowania:

Systemowość

Nie mogą być przeciwstawne, czyli musza być przejrzyste

Maja charakter idealny

Maja charakter zewnętrzny

Mogą byś abstrakcyjne ( kształtują wielkoduszność) lub konkretne ( kształtują umiejętność jedzenia łyżką)

8Specyfika aksjologicznej struktury człowieka.

Jest radykalnie indywidualną (każdy jest szlachetny na swój sposób)

Obejmuje różnego rodzaju wartości (etyczne , moralne)

Jest hierarchiczna ( wartości są uporządkowane, ustrukturyzowane)

Obejmuje wartości pozytywne i negatywne(antywartości)

Zawiera w sobie czynniki deterministyczne i indeterministyczne , Bezpieczeństwo, odwaga

Jest dynamiczna(tworzy się w ciągu całego życia człowieka)

Jest dialektyczna( Strażewski - celem dialektyki jest osiągnięcie optymalnej struktury aksjologicznej – prowadzi to do pełni człowieczeństwa i optimum aksjologii)

Charakter aktualny i potencjalny ( wśród preferowanych wartości są te urzeczywistnione oraz te postulowane )

Struktura ta jest harmonijna , Ma charakter teleologiczny - celowy

9Znaczenie aksjologii w wychowaniu. Pedagogika jako nauka silniej zorientowana na wartości czy cele wychowania?

Aksjologia- nauka o wartościach i aksjosferze .wartości służą podtrzymywaniu równowagi z otoczeniem i z naszym życiem wewnętrznym . zaspokajają potrzeby życia wartościowego. Wyznaczają Zycie człowieka . Wartości zmuszają do celów finalnych , wspierają procesy wychowania i kształcenia . pozwalają na wyznaczanie działów i celów wychowania .

Pedagogika, jako nauka silniej zorientowana na wartości czy cele wychowawcze ?

Pedagogika powinna być silniej zorientowana na wartości niż cele wychowawcze gdyż są one bardziej ważne dla jednostki i społeczeństwa .Cel ludzkich dążeń łączy się z pozytywnymi emocjami lub przeżyciami. Jednostka trwale przekonana o swoich i innych wartościach nie poddaje się tak łatwo przeobrażeniom . W tym, jakie wartości należy uznać czy samo wartościowanie różnych zjawisk czy cech ogólnoludzkich powinno należeć do głównych zadań pedagoga . Dobrze pojęte wartości , ich zrozumienie jak ważne są w życiu każdego człowieka , okażą się trwałymi na całe życie. Na pewno więcej cenić będzie wartości duchowe i moralne niż przyziemne i materialne . bo tylko takie dają pełnie Szczesiak w życiu każdego człowieka

10Ideał wychowania – pojęcie, składniki współczesnego ideału wychowania.

Ideał wychowanie – dojrzała w pełni ukształtowana osobowość człowieka , stanowi uogólnienie najbardziej pozytywnych i istotnych cech abstrakcyjnej jednostki . odnosi się do  osoby realnie nie istniejącej . najwyższy szczebel rozwoju osobowego . droga do niego jest wychowanie . finalny etap dążeń wychowawczych.

J. Bańka – wymienia zestaw cech osobowości człowieka współczesnego :

Gotowość i zdolność do stałego uczenia się

Zdolność do logicznego , krytycznego i kreatywnego myślenia

Zdolność komunikacyjna ( nastawienie na współpracę- kompetencja)

Pokojowe rozwiązywanie konfliktów

Wytrzymałość psychiczna i fizyczna

Dokładność w wykonywaniu zadań i zdolność do koncentracji uwagi

Radość twórczą( radość tworzenie, zaangażowanie w różne organizacje)

Zdolno do obrony przed alienacja i manipulacja

Umiejętność konstruktywnego rozwiązywania konfliktów

Gotowość do respektowania wolności i odmienności innych ludzi

Odpowiedzialność za siebie, najbliższe środowisko rodzinne ,Zdolność do owocnego wypoczynku

Umiejętność panowania nad sobą, samooceny (krytycznej )i samokontroli

Realizacja ideału wychowania wymaga realizacji stanów pośrednich

17Postawy wobec życia jako naczelne cele wychowania.

Muszyński:

Postawy społeczne( patriotyzm ,tolerancja, gospodarność)

Postawy interpersonalne(empatia ,otwartość)

Postawy intrapersonalne (samoakceptacja ,autokreacja)

Postawy egzystencjonalne(autonomia życiowa, zaradność)

Postawy kulturowe(wrażliwość na sztukę)

Postawy intelektualne(dociekliwość poznawcza ,pasja)

Postawy wobec natury(pro ekologia ,ekologiczny tryb życia)

18Zasady wychowania jako ogólne normy wychowania, wybrane klasyfikacje zasad wychowania.

Zasady wychowania = normy wychowania:

Okoń-to najogólniejsze normy postępowania jakie obowiązują nauczycieli i wychowanków w toku wychowania

Sośnicki-jest normą ogólną czyli zdanie wyrażającym jakąś powinność realizowania przyczyny(p)jeżeli istnienie pożądanego skutku(s)jest dla nas wartościowe

Klasyfikacje:

Autrata

Wychowuj naturalnie! Wychowuj z miłością! Wychowuj do życia! Wychowuj szczerze!

Wychowuj indywidualnie! Wychowu patriotycznie!

Dąbrowski

Wychowuj dziecko tak aby jemu było dobrze i innym było dobrze z nim

Wychowanie człowieka należy rozpoczynać od małego dziecka

Postępuj tak jak postępują Ci których kochasz i szanujesz

Rozwijaj dziecko wszechstronnie biorąc pod uwagę jego zainteresowania i uzdolnienia pozytywne ,a nie będziesz musiał leczyć go ze schorzeń psychicznych

Homplewicz

Zasada prawdy, Zasada dobra dziecka, Zasada przykładu, Zasada projekcji pedagogicznej

Zasada więzi emocjonalne z wychowankiem, Zasada poszanowania godności wychowania

Zasada profesjonalizmu

Jakubowski

Zasada wczesnej ingerencji w zaburzenia dziecka

Zasada maksymalnej kompensacji braków rozwojowych

Zasada indywidualizacji

Zasada socjalizacji

Zasada respektowania problemów adorestencji

Zasada odpowiedzialności za osoby lub grupy

19Teleologia wychowania jako wyodrębniony dział filozofii wychowania.

Teologia wychowania-to pewien dział refleksji naukowej dotyczący wprowadzanie ,określania i uzasadniania celów wychowania .wchodzi ona w skład filozofii wychowania .aktualnie następuje próba wyparcia jej przez aksjologię

14Znaczenie uświadamiania sobie celów wychowania przez wychowawcę oraz wychowanków.

Znaczeni celów dla wychowawcy :

Cele wychowania próbują ukierunkować proces wychowawczy

Ułatwiają planowanie pracy wychowawcy

Maja znaczenie korygujące( poprawiają bledy w wychowaniu)

Znaczenie celów dla wychowanka:

Powinien wiedzieć że spełniają te cele funkcje motywacyjna

Funkcje samowychowawcza

Funkcje aktywizującą ( napędzająca, dynamizująca nasza osobowość, energotwórcza)

15Źródła celów wychowania.

Sośnicki- naturalistyczne:

Wyprowadzone są z natury ludzkiej .

Kartezjusz ( wszyscy ludzie maja jednakowy rozum – kształtowanie rozumu )

Pestalozzi ( kształtowanie moralnego charakteru i życia w społeczeństwie )

Goethe ( niechęć wobec zła maja wszyscy ludzie – kształtowanie dobra )

Wyprowadzane z indywidualności ludzkiej:

Montessori (doprowadzane do pełni indywidualności , czyli pełna wolność, zaufanie do wychowanków)

...