Ćwiczenia logopedyczne w nauczaniu zintegrowanym
Na całokształt rozwoju dziecka i jego powodzenia szkolne w dużej mierz wpływa mowa. Jest ona atutem w nawiązywaniu kontaktów społecznych, daje możliwość precyzyjnej komunikacji, stanowi narzędzie w zdobywaniu informacji, pozwala na wyrażanie własnych sądów, uczuć i upodobań. Zaburzenia i wady wymowy w znacznym stopniu utrudniają osiąganie sukcesów w szkole.
Pod koniec wieku przedszkolnego od dziecka oczekuje się poprawnego wymawiania wszystkich dźwięków, swobody w posługiwaniu się mową. Często jednak u dzieci w tym okresie występują zaburzenia mowy, toteż powinno się możliwie wcześnie rozpocząć świadome jej usprawnianie oraz korygowanie wszelkich zaburzeń. Wczesne stosowanie ćwiczeń i zabaw wprowadzających do czytania, pobudzających rozwój języka służy przede wszystkim podnoszeniu sprawności rozumienia języka mówionego przez słuchanie. Prowadzenie zabaw połączonych z czytaniem stymuluje i motywuje wiele dzieci do mówienia.
1. Zaburzenia wymowy
Czynniki wywołujące zaburzenia wymowy są różne.
Dzielimy je na endogenne ( wewnątrzpochodne) i egzogenne ( zewnątrzpochodne).
Także same zaburzenia przejawiają się w sposób bardzo zróżnicowany.
Bez względu na wiek pojawienia się, wszystkie zaburzenia negatywnie wpływają na kształtowanie się osobowości dziecka, a w szczególności na rozwój kontaktów społecznych i poznawanie świata. Prawie wszystkie dzieci z zaburzeniami wymowy mają kłopoty w nauce, w szczególności w zakresie czytania i pisania.
2. Klasyfikacja zaburzeń wymowy
Dzieci w szkole przejawiają najczęściej:
- kłopoty artykulacyjne wynikające z naśladownictwa złego wzoru mowy, trudności motoryczne, nieprawidłowe nawyki utrwalone w okresie kształtowania się mowy ( dyslalie):seplenienie, reranie, nieprawidłowe wymawianie k , g, nosowanie
- opóźnienie rozwoju słowno –pojęciowego
- brak dźwięczności w realizacji głosek dźwięcznych
- zniekształcenia niektórych głosek, spowodowane niedosłuchem
- jąkanie funkcjonalne wynikające z różnych przyczyn
3. Postępowanie terapeutyczne
Terapię zaburzeń mowy można prowadzić indywidualnie lub zespołowo w zależności od rodzaju i stopnia nasilenia zaburzeń.
Ćwiczenia obejmują :
- pracę nad bogactwem słownika dziecka ( biernego i czynnego)
- pracę nad stymulacją świadomości językowej, m. in. kształceniem form gramatycznych
- pracę nad korygowaniem wymowy ( zaburzeń artykulacyjnych)
Cała terapia składa się z dwóch zasadniczych etapów:
- wywołanie prawidłowego wzorca artykulacyjnego danej głoski
- utrwalenie tego wzorca w ciągu mownym ( wprowadzenie go poprzez szereg ćwiczeń do spontanicznej mowy dziecka).
Metodyka ćwiczeń logopedycznych w nauczaniu prawidłowej artykulacji uwzględnia pewien ustalony sposób postępowania, który trzeba zachować.
Obejmuje ona :
- ćwiczenia usprawniające motorykę narządów mowy ( języka, warg, podniebienia, żuchwy)
- ćwiczenia słuchowe w różnicowaniu poprawnego i zaburzonego brzmienia
- ćwiczenia polegające na ustawieniu narządów mowy dla pozyskania prawidłowego brzmienia
- ćwiczenia wykonywane pod kontrolą wzrokową ( lustro), kinestetyczną (dotykiem) i słuchową
- ćwiczenia usprawniające wymowę wyćwiczonych głosek w izolacji, w sylabie, w wyrazie, w zdaniu, w mowie potocznej
- psychoterapię przy zaburzonej osobowości
- ścisłą współpracę z domem i innymi nauczycielami ( specjalistami, a szczególnie logopedą)
W ćwiczeniach należy uwzględniać zasadę stopniowania trudności w doborze jakości, ilości głosek i tekstów do ćwiczeń oraz zasadę poglądowości ( dobór interesujących dla dziecka pomocy dydaktycznych).
4. Ćwiczenia wspomagające artykulację
Warunkiem prawidłowego wymawiania wszystkich głosek jest m.in. sprawne działanie narządów mowy. Realizacja poszczególnych głosek wymaga różnego układu artykulacyjnego i różnej pracy mięśni. Toteż narządy mowy trzeba tak ćwiczyć, by wypracować zręczne i celowe ruchy języka, warg, podniebienia. Dziecko musi mieć wyczucie danego ruchu i położenia poszczególnych narządów mowy.
Ćwiczenia usprawniające narządy mowy.
a) ćwiczenia żuchwy
b) ćwiczenia warg
c) ćwiczenia języka
d) ćwiczenia podniebienia miękkiego
Ćwiczenia oddechowe.
Mają one na celu pogłębienie oddechu, rozruszanie przepony, wydłużenie fazy oddechowej, a także zapobieganie takim zjawiskom, jak: arytmia oddechowa, mówienie na wydechu, kolizja między rytmem oddychania a strukturą wypowiedzi.
Ćwiczenia wyrazistej artykulacji samogłosek.
Polegają one na dokładnym wypowiadaniu każdej z nich : szeptem, na głos, każdą osobno, i razem. Ćwiczenia te wykonuje się przed lustrem, kontrolując układ warg.
Ćwiczenia słuchu fonematycznego.
Umiejętność rozróżniania fonemów (dźwięków mowy ludzkiej), występujących w danym języku, określa się mianem słuchu fonematycznego. Nie jest to zdolność wrodzona, lecz wykształca się w dzieciństwie, pod wpływem bodźców słuchowych. Jest to złożony proces analizy i syntezy dźwięków mowy. Zaburzenia słuchu fonemowego utrudniają rozumienie mowy i są przyczyną wadliwej realizacji fonemów, powodując trudności w czytaniu i pisaniu ( dysleksja i dysgrafia).
Ćwiczenia obejmujące głoski trudne.
Grupa tych głosek sprawia duże trudności dzieciom z zaburzoną percepcją wzrokową i słuchową. Trudności te dotyczą wyrazów zawierających:
- głoski tracące dźwięczność
- zmiękczenia
- dwuznaki
- różnicowanie pisowni niektórych głosek
- różnice ortograficzne
Gimnastyka usprawniająca narządy artykulacyjne i przygotowująca do wymowy głoski „r”.
- ćwiczenia warg
- masaż warg
- ćwiczenia języka
- ćwiczenia dolnej szczęki
Relaks dla jąkających się.
Relaks zakłada pełną współzależność ciała i psychiki. Wpływa dodatnio poprzez pełne odprężenie mięśni ciała na stan psychiczny organizmu, z drugiej zaś strony przez oddziaływanie na psychikę zmniejsza napięcie mięśniowe.
Zestaw ćwiczeń relaksacyjnych – relaksacja czynna.
1. Ćwiczenia całego ciała.
a) Swobodny marsz z luźnymi wymachami rąk.
b) Skłon : przenoszenie wyciągniętej w bok ręki łukiem i dotykanie podłogi przed sobą.
c) Skłon : ręce wyciągnięte w górę przenieść w dół, dotknąć przed sobą.
d) Luźne wymachy rąk w bok ze skrętem tułowia i głowy.
e) Krążenie tułowia.
2. Ćwiczenia kończyn górnych.
a) Luźne wymachy obu rąk w lewo- prawo, w dole.
b) Wymachy rąk rozłożonych w bok, ku przodowi do skrzyżowania przed sobą.
c) Luźne wymachy dłoni, ręce nieco uniesione w górę.
d) Luźne opadanie ramion wzniesionych ku górze lub rozstawionych w bok ku dołowi.
e) Krążenie opuszczonych w dół ramion.
f) Przeciąganie się.
g) Lekkie uderzanie dłońmi o siebie, o uda.
h) Otrzepywanie dłoni, otrząsanie dłoni.
i) Bębnienie palcami opartymi o uda.
j) Luźne zwieszenie ręki ku dołowi.
3. Ćwiczenia nóg.
a) Wymachy nogi do przodu.
b) Wymachy ręki i nogi w bok.
c) Potrząsanie nogą.
d) Chód w miejscu z unoszeniem kolan.
Opracowała :
Anna Kołowska
jacenty30081976