ADEKWATNOŚĆ - zgodność z czymś (z rzeczywistością ).
AKCJOLOGIA - teoria wartości, co to są wartości, jak istnieje, jak możemy je poznawać, co to jest dobro, zło, piękno. Wyodrębniają się również w akcjo logii :
etyka - teoria moralności :dobro , zło ...
estetyka - filozofia sztuki, piękna.
ANTROPOLOGIA FILOZOFICZNA - filozofia człowieka pyt. jednostka , a społeczeństwo . Główne pytania : kim jest człowiek, miejsce człowieka w świecie, jak żyć
August Compte francuski filozof socjolog i pisarz polityczny twórca pozytywizmu , twórca nazwy socjologia i pierwszego socjologicznego systemu. August Compte stworzył: - inżynierie społeczną (umiejętne kierowanie ludzkością) Byli to ludzie którzy mieli sterować naukowo ludzkością . Inżynier społeczny nie jest neutralny aksjologicznie. – socjotechnike zespół procedur umożliwiający manipulowanie nastrojami i zachowaniem społecznym w sposób niezauważalny dla manipulowanych . Jest neutralna aksjologicznie nie wartościowanie aktów, które się przed nimi stawia.
Błędy aksjologiczne:
interferentyzm- obojętność na otoczenie (na wiarę, dobro, zło).
Praktyczny materializm- pieniądze, władza stołek są najważniejsze.
Płytko utylitarny sposób myślenia- bezmyślność, w którym ludzie przyjmują poglądy z którym będzie korzyść.
Kult siły- załapać się tam gdzie jest siła, a nie prawda, dobroć.
3+4= człowiek wsiąka w środowisko bandyckie, w kulcie siły rozum, prawda się nie liczy.
eudajmonizm- pogląd według którego najważniejszą wartością jest szczęście, a człowiek unika nieszczęścia.
Hedonizm- pogląd według którego największą wartością jest przyjemność (odmiana eudajmonizmu)
Jeżeli człowiek osiąga mądrość to zarazem znalazł szczęście. „Mędrcy są szczęśliwi, a tylko głupcy zadowoleni”- tak powiedział Sokrates.
CZYN SŁUSZNY - określa go według skutków , jeśli dobro jest jego skutkiem to jest to czyn słuszny w przeciwnym wypadku czyn niesłuszny.
CZYN MORALNY - jest czynem według intencji
CZYN GODZIWY - jest to czyn moralny i słuszny
CZYN NIEGODZIWY - nie jest to czyn moralny i nie jest słuszny
CZYN NIE JEST GODZIWY - czyli nie jest moralny albo nie jest słuszny.
CNOTA - umiejętność rozeznania i czynienia dobra. Cnota jest przeciwieństwem wady .
Dualizm- pogląd mówiący o dwóch substancja różnej natury ciało i dusza. Dualizm jest zaliczany przez chrześcijan. Pitagoras twierdził, że stanowią dwa źródła dobra i zła.
DZIEDZINY FILOZOFI:
METAFIZYKA (ONTOLOGIA) - teoria bytu czyli pojęcia najszerszego, które pyta o sposób istnienia bytu, czy istnieje Bóg czy nie istnieje, jaka jest relacja do bytu i do Boga, kim jest człowiek, są to pytania metafizyczne. Inne pytania to czy byt jest odwieczny czy stworzony .
TEORIA POZNANIA - epistemologia(gnoseologia) teoria procesu poznawczego i wiedzy.
Pytanie : źródła i drogi poznania, wartości i granice poznania (nasze zdolności poznawcze - granice), co to jest prawda, jakie jest kryterium prawdy
STATUS ONTOLOGICZNY POJĘĆ TEORETYCZNYCH : siła, wiązanie, liczba, relacja, przestrzeń matematyczna.
HISTORIOZOFIA - filozofia dziejów pyt. co sprawia, że zachodzą przemiany dziejowe, skąd płynność świata dziejowego, jednostka w dziejach.
ELEMENTY ROZTROPNOŚCI :Człowiek roztropny czyni moralnie - czynnik sumienia.Domniemaniesłuszności czynu Reguła umiaruZdolność do empatiiRozeznanie sytuacji
EMPATIA - rozumienie i przeżywanie stanów i sytuacji drugiego człowieka .
EUFEMIZM - wyrażenie zachowując treść przedstawia ją w sposób złagodzony np. gdy ktoś umarł to mówi “odszedł” .
FIDEIZM - przekonanie o samowystarczalności wiary.
intelektualizm etyczny- mądrość jest najważniejszą cnotą, nikt nie czyni zła tylko wcześniej uświadamia sobie, że jest to dobre u podstaw, zło jest czynnikiem błędu intelektualnego. Zło rodzi się z niewiedzy.
Sokrates powiedział: „wiem, że nic nie wiem”, tzn., że jego horyzonty były szerokie, promień światła duży ale występowały duże czarne plamy. Natomiast jeżeli jakiś specjalista w wąskim temacie to promień mały ale światła więcej i ten człowiek mówił ale jest mało problemów do rozwiązania.
Sokrates, który miał szerokie poglądy (horyzonty) stał się człowiekiem, który nie mówił tak jak specjalista, że jest mało rzeczy do wyjaśnienia.
Zło bierze się z błędów aksjologicznych (uznanie wartości niższych za wyższe i odwrotnie).
KONFORMISTA - dostosowanie się do otoczenia, przyjmuje zasady , ale bez wartościowości.
LOGOS - słowo, nauka, wiedza
MĄDROŚĆ - wizja całości rzeczywistości inaczej np. światopogląd, umiejętność rozróżniania prawdy i fałszu , dobra i zła oraz umiejętność znajomości słusznych norm postępowania przy czym te powinny wyrażać się w myśli i czynie.
NONKONFORNISTA - odróżnia się od grupy społeczeństwa.
Główna przeszkoda w uzyskaniu mądrości to INDYFERENTYZM - tzn. Postawa deklarowanej obecności w stosunku do religii , mądrości, zagadnień społecznych, polityki (charakteryzuje się brak światopoglądu)
PHILEO - miłość.
PRAWDA - w sensie klasycznym to jest to prawda zgodnością myśli z rzeczywistością powiedział Arystoteles (384 - 322 ). Ten który uważa , że ma swój rozum neguje prawdę .
PŁYTKO UTYLITARNE - odmawia jakiego kolwiek wpływu na życie ( myśli co będzie miał )
ROZTROPNOŚĆ - cnota bardzo znacząca ( cnota kardynalna) zastosowanie mądrości w życiu praktycznym. Jest to przejaw mądrości. Jest to też umiejętność wynajdywania własnych środków do realizacji czynów godziwych.
ROZTROPNOŚĆ - to cnota intelektualna, kierująca postępowaniem człowieka przez uwzględnienie całokształtu czynników znaczących i ustalenie co w danej sytuacji jest słuszne, zgodne z wymaganiami moralności i regułą umiaru.
SAPIENCJA - mądrość
SAPIENCJALNY - mądrościowy
SCEPTYCZNA - czyli powątpiewanie, niemożliwość uzyskania wiedzy prawomocnej o świecie. Sceptyk mówi , że wiele jest poglądów, których objąć się nie da. Skrajny sceptyk dochodzi do agnostycyzmu czyli twierdzenie, że pewne kwestie są nierozstrzygalne.
SCIENTYSTYCZNA - ( sciento - nauka ) poznawanie świata za pomocą nauk szczegółowych i tylko te problemy, które mieszczą się w naukach szczegółowych są sensowne .
SOPHOS - mędrzec VI, VII wiek (miłośnik mądrości).
SOPMIA - mądrość
Pitagoras powiedział ,że jest filozofem , a nie mędrcem dlatego ,że:
1)aspekt religijny , tylko Bóg jest mądry
2)jeśli ktoś nazwał się mędrcem to spychał się w przeciwieństwo czyli nazwał się głupcem .
Przedmiot dociekań i metody badania są to różnice między różnymi naukami.
Sceptyzm- filozoficzne stanowisko odrzucające możliwość uzyskania wiedzy pewnej i uzasadnionej wywodzącej się ze starożytnej szkoły filozoficznej z Elidy.
Sceptyzm metodologiczny postuluje krytycyzm wobec twierdzeń naukowych przyjmowanych jedynie na mocy autorytetu wywodzi się od Descartesa.
Scjentyzm- filozoficzny pogląd związany z empiryzmem pozytywizmem i materializmem wg. Którego prawdziwą i w pełni uzasadnioną wiedzą o rzeczywistości można uzyskać tylko przez poznanie naukowe oparte na konkretnych osiągnięciach poszczególnych dyscyplin naukowych.
ŚWIATOPOGLĄD - jest jednym z elementów mądrości . Jest to zespół przekonań i twierdzeń składających się na całościowy i spójny obraz rzeczywistości oraz zespół związanych z tymi przekonaniami ocen norm wyznaczających postępowanie człowieka według siebie samego i otoczenia.
Monizm-świat jest jednością jedyną substancją. Materialista jest monistą ale nie na odwrót. Może wystąpić monizm materialistyczny i spirytualistyczny.
Pluralizm- pogląd uznający występowanie substancji różnej natury. Przykład stanowią cztery żywioły (woda, ziemia, ogień, wiatr). Występuje wiele poglądów faktycznie równouprawnionych.
Pogląd kreacjonistyczny- świat stworzony przez Boga, jest to pogląd metafizyczny.
a. deizm- bóg stworzył świat, ale nie ignoruje w jego losy. Bóg jest absolutem, konstruktorem. Jest to odmiana kreocjonizmu.
b. Teizm- bóg ma charakter osoby, a więc wchodzi w kontakt z człowiekiem. Też odmiana kreacjonizmu.
c. Ponteizm- odmiana kreacjonizmu. Bóg nie stworzył świata, ale przemienił się w świat. Bóg jest utożsamiony ze światem. Istnieje tylko Bóg. Świat przesłania nam Boga. Ponteizm to przykład monizmu panteistycznego.
Masyfikacja czyli stan unifikacji materialnej.
Socjomasa- masa niezróżnicowana intelektualnie
Redukcjonizm- pogląd według, którego zjawiska złożone da się sprowadzić do zjawisk prostych uznanych za podstawowe.
Redukcjonizm –pogląd głoszący, że zjawiska i procesy złożone należy wyjaśniać przez sprowadzanie ich do zjawisk i procesów prostrzych oraz do praw nimi rządzących.
Sokrates (469- 399) filozof, który nie pisał tylko nauczał. Sokrates przyjął, że śmierć, a mianowicie w tych czasach nie można było zabić człowieka wolnego bez broni. Sokrates zabił się tak- strażnik przyniósł mu kielich z trucizną i wyszedł daleko bo gdyby wlał Sokratesowi truciznę do ust to musieliby zabić strażnika. (bo zabił człowieka wolnego bez broni). Sokrates pomimo niesprawiedliwego osądu wypił truciznę i w ten sposób zginął. W czasach starożytnych były narzędzia:
1. nieżywe (broń, dzida, itd.)
2. żywe (bizony, krowy itp.)
3. żywe ( niewolnicy- ale niewolnika można było zabić, była to strata ekonomiczna, właściciel musiał zapłacić)
ZASADA RERYFIKACJI - sprawdzenie co do prawdziwości .
MOTYWACJE INDYFERENTYZMU:
UMIAR - miara najwłaściwsza między niedostatkiem a nadmiarem , inaczej mówiąc - “złoty środek”
LEGALIZM, FORMALIZM - człowiek stara się trzymać w swoim życiu norm, przepisów, praw.
LEGALIZM, FORMALIZM - charakteryzuje, że za jedyne kryterium postępowania opiera na zeznaniach i prawie . Legalizm lub formalizm nie jest cechą roztropności tzn. Człowiek, który postępuje zgodnie z zasadami może postępować wbrew swojemu sumieniu.
Motywacja indyferentyzmu – 1 płytkoutylitarna wada zaniedbuje prawde i dobro 2. Sceptycyzm wątpienie: a) skrajny negacja samego siebie b) umiarkowany uważa że istnieją twierdzenia wątpliwe. Rodzi się z tego krytycyzm (rzecz przeciwna do indyfererntyzmu) 3 Scjentyzm jesna droga do prawomocnego poznania świata jest nauka. Tylko te problemy które mieszczą się w obrębie nauk szczegółowych są sensowne. Scjentyści to :- ateiści nauka nie potwierdzająca istnienia Boga – agnostyści pytania światopoglądowe nie są rozstrzygniąte. Wiara jes odrzucona.
Pojęcie Boga: Przeciwieństwo scjentyzmu to Fideizm- przekonanie o samowystarczalności wiary .Dla wiary należy odrzucić naukę i rozum. Poznanie wyższego rzędu niż poznanie rozumowe. Przykłady mogą być sekrety.
TERMINOLOGIA METAFIZYCZNA : Idealizm- realizm - spór w metafizyce
- realizm metafizyczny świat istnieje realnie, obiektywnie, poza świadomością ma swoje prawo , właściwości , zależności. Jest to realny byt. -idealizm metafizyczny neguje obiektywne istnienie świata
Spór materializmu ze spirytualizmem jest to spór o substancje tworzącą rzeczywistość
- materializm wszystko da się sprowadzić do materiału. Wszystkie procesy życia mają formę materialną. Odnową rzeczywistości jest materiał. – spirytualizm pogląd afirmujący istnienie substancji duchowej i wyznający jej pierwszorzędowość w bycie. Skrajny spirytualizm wyklucza istnienie materii.
ABRAHAM MASLOW- koncepcja potrzeb wyższ. I niższego rzędu(jedzenie, picie, ubranie, potrz. somatyczne(cielesne)), wyższe (duchowe, estetyczne,moralne, religijne- pokarm duszy i umysłu.)
Rozrastają się potrzeby niższe, a wyższe zanikają (duch się nie rozwija
AGNOSTYCYZM- rzeczywistość jest tylko częściowo poznawalna, wolą jej nie rozstrzygać. Błąd metodologiczny- wykracza poza przedmiot swoich dociekań.
AKSJOLOGIA – teoria wartości, wartość dobra
AKSJOLOGIA- teoria wartości, wartość dobra
ANTROPOLOGIA FILOZOFICZNA - kim jest człowiek? Co jest istotą człowieczeństwa, jakie jest jego
miejsce w przyrodzie kosmosie, sens i wartość życia
ANTROPOLOGIA FILOZOFICZNA- kim jest człowiek? Co jest istotą człowieczeństwa, jakie jest jego miejsce
w kosmosie, przyrodzie, sens i wartość życia
ANTROPOMORFIZACJA-nadawanie ludzkich cech rzeczom,uczuciom filozofie od pozostałych nauk dzieli
aspekt przedmiotu,punkt widzenia,metody badawcze
APRIORYZM – wiedzę czerpać należy na bazie rozumu i sprawdzać ją tylko rozumem (sposób weryfikacji
twierdzeń).Nauki:A posterioliczne – doświadczalne (fizyka, chemia, astronomia socjologia ..)
A priorityczne – weryfikują czynniki bez doświadczenia tylko na bazie logicznej (logika, geometria, algebra).
ATEIZM – odwrotnie, neguje istnienie Boga, bezprzedmiotowe
AUGUST COMTE- prekursor scjentyzmu, (pozytywizmu). Prawo 3 stadiów. Poziom umysłowy, ludzkości , opanowanie przyrody
1.(dziecko) bez rozumu nie zna przyrody, okres teologiczny- ludzie nie znający przyrody tworzą związki magiczne ( mistyczne), pojęcia religijne biorą się z braku wiedzy
2.Metafizyczny- bardziej racjonalne wyjaśnienie świata- w miejsce magii wchodzi filozofia
3.Pozytywny ( dobry)- nauki szczegółowe zastępują filozofię i magię, kult nauki.
CZŁOWIEK MĄDRY-ma wizję funkcjonowania rzeczywistości jest moralnie ukształtowany,rozróżnia dobro i zło,dobrze postępuje umie udzielić dobrych rad.
CNOTA-rozpoznawanie dobra i zła(wszystko co dobre i szlachetne)
CNOTA INTELEKTUALNA-kierująca postępowaniem człowieka przez uwzględnienie całokształtu znaczących czynników sytuacyjnych,ustalenie co w danej sytuacji jest słuszne(zgodnie z moralnością i regułą umiaru) -miłować-dążyć do doskonałości
CZYN NIEGODZIWY-motywowany popełnieniem zła i osiągnięcie oczekiwanego efektu
DĄBROWSKI -teoria dezintegracji pozytywnej, rozerwanie skorupy, która otoczyła ducha (wzmacnia się.), należy rozwijać się duchowo, rozwinąć potrzeby wyższ. rzędu. Przez rozwijanie się umysłowe unikamy znieczulenia, leczymy objawy, a nie skutki.
DEMOKRYT-rozmyslał nad istotą rzeczywistości nie szukał „arche”(prametrii)a budulca rzeczywistości. Świat zbudowany jest z malutkich niepodzielnych drobinek(atomos-niepodzielny) ciała to związki tych samych atomów nawet ludzka dusza i inne(nie materialne )substancje są zbudowane z atomów tylko bardziej subtelnych-kulistych- najdoskonalsze byty inne materiały nie duchowe są zbudowane z większych atomów nie tak doskonałych o mniej szlachetnych kształtach.
DETERINIZM – pogląd wg . którego byt ma charakter uporządkowany, natura jest ograniczona w swoich
zachowaniach, działaniach ,powtarza się w określonych warunkach .
DECHOTOMIA – (podział) załóżmy że ruch jest absurdalny nie można go pojąć rozumem. Wybitny logik i
matematyk B Balzano rozwiązał ten paradoks z ruchem – nie można wyznaczyć
połowy nieskończoności jest to drugi paradoks (rozwiązano jeden paradoks drugim)
DEIZM-pogląd według którego (odmiana kreacjonizmu) Bóg stworzył świat, popchnął go w
ruch ale nie ingeruje w jego losy absolut kosmiczny. Ludzie to wyznający są ateistami.
Materialiści, mechaniści 18w. – szukali konstruktora świata. Newton- jest rzeczą niemożliwą żeby świat nie był tworem największego rozumu (Boga). Einstein- przez pewien czas był deistom – świat ma naturę rozumu czyli tworzyła go istota rozumna.
DUALIZM – dwie substancje różnej natury – ciało i dusza Dualizm materii i przestrzeni- gdy usuniemy materie to dostaniemy nicość absolutną przestrzeni.
DOMNIEMANIE SŁUSZNOŚCI CZYNU-jakie skutki ten czyn wywoła zgodnie z regułą umiaru
EGZYSTENCJALIZM – życie traci sens.
EMPATIA- rozumienie i przeżywanie stanu drugiego człowieka, wrażliwość (taki człowiek może czynić czyny roztropne), potrafi postawić się w sytuacji innego człowieka
EPISTEMOTOLOGIA (GNOSEOLOGIA)- teoria wiedzy powstania, problemy źródła i powstania .
ESTETYKA- teoria piękna
EKSTRAWERSJA – (ekstrawertyk) – otwarty na świat zewnętrzny, aktywny społecznie, nie lubi samotności
tylko czynność go cieszy żyje w ruchu.
EMPIRYZM – doświadczenie (empiria)- źródłem poznania jest doświadczenie EPISTOMOLOGIA
EUDAGIMINOLOGIA- zespół konceptów jak osiągnąć szczęście.
EUDAGIMONIZM- najwyższą wartością jest szczęście. Człowiek z natury dąży do szczęścia i ma do niego prawo.
FATALIZM – pogląd - życiem ludzkim rządzi fatum, wszystko jest z góry przewidziane w wersji kauzalnej – marionetki, wróżby, mitologia. Teologiczny – M.Luter
FELICYTOLOGIA- teoria szczęścia to przyjemność.
FIZYKALIZM- odmiana redukcjonizmu,. Chcieli aby inne nauki brały przykład z fizyki. Najlepiej stworzyć wzór co jest piękne a co nie. Porównywali ludzi do maszyn. Ich błąd polegał na tym, że twierdzili iż człowiek składa się tylko z rzeczy fizycznych.
FIDEIZM- odpowiedz wierzących na scjentyzm ,wiara daje wyjaśnienia ,nie wolno wykraczać nauką na grunt wiary ,jeżeli nauka wchodzi na wiarę to jest odrzucana (odrzucili rozum).współcześnie nie można być katolikiem i fideistom gdyż pada w konflikt ze swoją godnością . Problemy należy rozstrzygać na poziomie jednej dziedziny (niech fizycy badają problemy fizyczne ,biolodzy antonimię pochodzenia człowieka ,tajemnicę organizmu ,rozum). Należy unikać takich problemów jak Biblia odnosi się do fizyki do kosmosu – spór Watykanu z fizykami.
FIZYKALIZM – odmiana redukcjonizmu. Chcieli by inne nauki brały przykład z fizyki: np. w polonistyce – jak
rozpoznać który wiersz jest piękny nie można tego określić jednoznacznie ludzie mają inne poglądy dlatego
będą się kłócić. Najlepiej stworzyć wzór na podstawie którego będzie można jednoznacznie stwierdzić co
piękne a co nie. Porównywali ludzi do maszyn skoro w ich mózgach płynie prąd jak w maszynach to ludzie też
są maszynami prąd decyduje o zachowaniu ludzi (eksperyment z żabami).
Błąd metodologiczny polega na tym że twierdzili iż człowiek składa się wyłącznie z
rzeczy fizycznych (brak elementów duchowych) oni powinni badać przedmioty fizyczne (martwe)
F.NITZCHE- siła woli bezwzględna moralnośc-krytykuje Sokratesa i Chrześcijaństwo, słabych, silni tego nie potrzebują. Moralnośc, prawo działa wbrew naturze
FORMALIZM- czyny kieruje pewnymi warunkami, nie stara się zrozumieć przyczyn, działa wg. Określonych praw. Obojętność jest wrogiem roztropności.
GNEOSEOLOGIA– teoria wiedzy powstania, problemy źródła i poznania, granice moralne, prawdy
HAOS – stan niezorganizowana, stan pierwotny.
HEDONIZM- najwyższą wartością jest przyjemność, rozkosz. Szukanie szczęścia poza dobrymi czynami i prawdą jest złe Nie ma prawa do szczęścia- bo nie ma kto go realizować, jest tylko obowiązek dobra, który daje szczęście.
HISTOROZOFIA - filozofia dziejów – co wyznacza dzieje ich mechanizmy, prawidłowości przewidywania.
Pozwala porządkować fakty. Szuka w nich sensu, prawidłowości np. spojrzenie na historie od strony
osobowości tj. Wielkich przywódców bądź ludzi którzy mieli jakieś znaczenie na historie lub patrzy pod kątem
ekonomicznym lub geograficzny.
HISTORYZM- odmiana temporalizmu – prawda i wartości zmieniaja się wraz z epokami i nie nabieraja absolutyzmu(to już nie jest średniowiecze)teraz jest New Age
HISTORIOZOFIA- filozofia dziejów, co wyznacza dzieje? Ich mechanizmy prawidłowości. Pozwala porządkować fakty. Szuka w nich sensu prawidłowości.
Szczególne dziedziny filozofii: prawdy, polityki, pracy...
IMITACJA ROZTROPNOŚCI-przebiegłość(spryt)-umiejętność znajdowania środków do realizacji czynów niegodziwych.
INDETERMINIZM – kiedy w bycie nie ma porządku (teoria nieoznaczoności Haisenberga-nie można jednocześnie określić położenia i prędkości badanej cząstki co oznacza że badając układ zakłócamy jego parametry i ignorujemy wynik doświadczenia
INDYFERENTYZM- postawa deklarowanej obojętności do światopoglądu( brak światopogl.), jego motyw ( obojętności) to utylitaryzm (użyteczność) dobre jest tylko to, co użyteczne, on żyje swoim światem ( wydaje mu się, że żyje bez żadnego światopoglądu),
INTELEKTUALIZM- (etyczny)- istotą człowieczeństwa jest rozum, to odróżnia go od innych bytów. Doskonałością człowieczeństwa jest mądrość, należy dążyć do roztropności, poznać p...
XMedzik30