58.rtf

Omów doktrynę filozoficzną jednego z wybranych przez Panią/a filozofów (Dawid Hume).

W 1748 r. angielski empirysta Dawid Hume napisał dzieło

pt. „ Badania dotyczące rozumu ludzkiego”. Utwór ten oparty jest na jego rozmyślaniach i wnioskach dotyczących właściwości i funkcji ludzkiego umysłu. Zainteresowanie Huma dotyczyło sposobu myślenia. Hume stwierdził, że poznanie właściwości ludzkiego rozumu przyczyniłoby się do rozwoju nauki. Byłoby bowiem metodą na likwidację błędów pełnionych przez ludzi. Hume ustanawia nową naukę, zajmującą się badaniem różnych czynności umysłu. Pragnie on ułożyć je według pewnych schematów, poznać procesy zachodzące podczas myślenia. Usiłuje również odciągnąć ludzi od pewnych stereotypów, wykazać im wagę odkrywania przestrzeni własnego umysłu. Uważa, że rzeczą bardzo ważną jest wydobywanie się z ciemnoty i znajomości nauki o umyśle. Nie twierdzi, że wszystkie jego wnioski są całkowicie poprawne, uważa jednak, że olbrzymią satysfakcję daje rozwijanie wiedzy.

              Dawid Hume w swojej filozofii interesuje się przedstawieniem rzeczy w ludzkim umyśle. Za czołowy problem uważa zrozumienie mechanizmów, za pomocą których człowiek łączy idee i zdarzenia w jedną całość. Odkrywa, że ludzie nie są w stanie stworzyć jakiejkolwiek nowej idei, która nie byłaby poprzedzona doświadczeniem. Rozumie, że człowiek nie może ciągle powtarzać pewnych doświadczeń, poszukuje odpowiedzi na pytanie: dlaczego i na jakiej podstawie człowiek łączy pewne fakty i idee? Według Huma czynnikiem spajającym ludzkie doświadczenia jest przyzwyczajenie, które jest niezależne od woli człowieka, a zatem nie podlegające jego wpływom.

              Dawid Hume, z uwagi na różne czynności umysłu, wyróżnił dwa rodzaje percepcji. Pierwsze z nich to impresje, czyli wrażenia powstające podczas wszelkiego rodzaju postrzegania lub pragnienia. Drugie, idee i myśli są odbiciami impresji. Człowiek tworzy idee kiedy zastanawia się czy też przypomina sobie daną impresję. W ten sposób jest w stanie wyobrazić sobie pojęcia tak abstrakcyjne, jak np. cnotliwy koń. Umysł ludzki łączy bowiem dwa znane sobie pojęcia: cnoty i konia. Dlatego też, według Huma każdą, nawet najbardziej skomplikowaną myśl ludzką można rozłożyć na pewną ilość prostych idei, które mogą ewentualnie ulegać zmniejszeniu lub zwiększeniu. Hume twierdzi więc, że człowiek jest w stanie wyobrazić sobie wszystko to co nie zawiera w sobie absolutnej sprzeczności. Przytacza tu przykład człowieka, który z powodu braku któregoś z zmysłów nie posiada w umyśle wrażeń i idei z tego zmysłu wypływających.

              Wszystkie przedmioty rozumu i badania ludzkiego dzieli Hume na dwa rodzaje, tj. na stosunki pomiędzy ideami i na fakty. Do stosunków pomiędzy ideami zalicza całą matematykę. Prawa nią rządzące wypływają wyłącznie z działania rozumu, dlatego drogą doświadczalną nie można wywieść ich sprzeczności. Fakty stanowią odmienną grupę. Każdy fakt posiada swoją możliwość przeciwstawną, która o ile nie zawiera w sobie sprzeczności jest równie łatwa do przyswojenia przez rozum. Przykładem może być zdanie: Słońce jutro wzejdzie. Jest ono tak samo zrozumiałe, jak to, że wzejdzie. Według Huma wszelkie rozumowanie dotyczące faktów ma za podstawę stosunek przyczyny i skutku. Rozumowanie aprioryczne może

doprowadzić do wyprowadzenia z jednej przyczyny wielu różnych, niesprzecznych skutków. W celu sprawdzenia, który z pomyślanych skutków jest zgodny z prawdą, ludzki umysł opiera się na doświadczeniu „każdy skutek jest zdarzeniem różnym od swojej przyczyny, nie można go przeto wykryć w przyczynie, a aprioryczne na jego temat pomysły i koncepcje są czymś zupełnie dowolnym”. Hume zadaje tu pytanie: Jaka jest podstawa wszelkich konkluzji uzyskanych z doświadczenia? Według Huma nie mają one żadnych podstaw rozumowych. Twierdzi on, że dane doświadczenie może udzielać pewnej wiedzy jedynie w stosunku do wykorzystanych przedmiotów i tylko w pewnym obrębie czasu. Odkrywa, że człowiek rozszerza wnioski z danego doświadczenia na przyszłość. Powstaje zatem pytanie: Dlaczego i na jakiej podstawie Hume uważa, że pomiędzy zdaniami „Przekonałem się, że z takim to a takim przedmiotem łączył się zawsze taki to a taki skutek” oraz „Przewiduję, że z innymi przedmiotami z wyglądu podobnymi łączyć się będą skutki podobne”. Umysł ludzki dokonuje jakiejś czynności myślowej. Czynność ta nie jest ani umysłowa, ani intuicyjna, niemniej jednak istnieje. Ludzki rozum poszukuje podobieństw pomiędzy właściwościami poszczególnych przedmiotów i na ich podstawie wyciąga zbliżone wnioski. Po przyczynach, które wydają się podobne, spodziewa się podobnych skutków. Człowiek po wykonaniu wielu doświadczeń z przedmiotami o podobnych właściwościach zaczyna dostrzegać za każdym razem podobne skutki i wyciąga wniosek, że tak będzie już zawsze. Nie zastanawia się, że skutki mogą się zmieniać a właściwości pozostać takie same. Istnieje mechanizm chroniący go od tego typu przypuszczeń, a jest nim przyzwyczajenie.