Uświadomienie emocji i samokontrola emocjonalna
procesy emocjonalne są uzależnione od sytuacji, w jakiej człowiek się znajduje- czy jest sprzyjająca czy szkodliwa
procesy emocjonalne są niezależne od podmiotu
zachowania słowne i motoryczne znajdują się w sferze kontroli podmiotu procesy emocjonalne są poza tą kontrolą- jest to uwarunkowane organicznie
reakcje emocjonalne pojawiają się w związku z czynnościami autonomicznego układu nerwowego, regulującego czynności mięśni gładkich, na które nie mamy bezpośredniego wpływu
człowiek ma możność wpływania na swój stan emocjonalny
ta sama sytuacja może mieć różne znaczenie emocjonalne cechy tej samej sytuacji mogą mieć różne konsekwencje dla jednostki-bierze ona pod uwagę różne aspekty sytuacji i analizuje je w różny sposób
Uświadamianie emocji
emocje można rozpatrywać jako specyficzne procesy regulacji
emocje same też podlegają regulacji człowieka wykształcił się i rozbudował osobny system kontrolujący, który rejestruje i nadzoruje przebieg procesów regulacji
to wszystko dzięki działaniu świadomości
procesy emocjonalne mogą być rejestrowane w świadomości
nie zawsze i nie wszystkie procesy są w świadomości rejestrowane
u człowieka dojrzałego proces emocjonalny z reguły znajduje odbicie w świadomości
uświadomienie emocji- dwa zjawiska
1. pewnego rodzaju poczucie, że coś w nas zachodzi
2. uświadomienie właściwe- wiedza o własnym stanie ujęta w kategorie słowne (symboliczne)
cechą charakterystyczną uświadomienia jest włączenie otrzymywanych sygnałów w system informacji uporządkowanych i usystematyzowanych
uświadomienie właściwe daje człowiekowi środki kontroli nad emocjami- zdolność przewidywania ich przebiegu, czas trwania, siłę, następstwa…
Ograniczenia procesu uświadamiania emocji
Freud (1957)
procesy emocjonalne nie zawsze i nie w pełni są uświadamiane
Dollard i Miller (1950)
próbowali dokonać syntezy psychoanalizy i teorii uczenia się
nie są uświadamiane te procesy, które powstały i rozwinęły się we wczesnym dzieciństwie
aby emocja została odebrana i wyodrębniona (odróżnicowana) spośród innych procesów wewnętrznych musi osiągnąć odpowiedni stopień natężenie i organizacji
zdarza się, że słaba czy niewystarczająco zorganizowana emocja nie zostanie zarejestrowana w świadomości
czasem bywa tak z głodem ^^
Dollard i Miller
utrudniony dostęp do świadomości będą miały te wszystkie emocje, których przejawianie bywa karane- zależy to w znacznym stopniu od norm obowiązujących w danej kulturze
również indywidualne losy życiowe określają, jakie emocje są karane
źródłem kary może być nie tylko zachowanie innych ludzi, lecz także niezgodność tego, co się odczuwa (np. własnych emocji) z opinią na swój temat (np. co się powinno odczuwać w danej chwili)
usuwanie ze świadomości nie likwiduje emocji- powstaje konflikt wewnętrzny
przebieg konfliktu ma wpływ na proces uświadamiania emocji
Epstein (1962)
badał zależność miedzy liczbą elementów seksualnych w fantazjach studentów a stopniem seksualnej deprywacji
im silniejszy był wpływ rozwijającej się emocji seksualnej tym silniej działały negatywne emocje związane z poczuciem winy ze wzrastającą siłą tłumiąc przejawy emocji seksualnej w świadomości
Zniekształcenia orientacji w zjawiskach emocjonalnych mogą występować w następujących typowych formach:
1. niezdawanie sobie sprawy z występowania emocji
2. fałszywa kategoryzacja emocji
3. nieprawidłowe określenie źródeł emocji
4. nieprawidłowe określenie związku między emocją a postępowaniem
mechanizmy obronne- w większości wypadków stanowią zniekształconą orientację we własnych stanach emocjonalnych
Samokontrola emocjonalna
uświadamianie emocji a w szczególności ich przewidywane jest ważnym warunkiem samokontroli emocjonalnej, ale warunkiem niewystarczającym
konieczne jest uzyskanie dystansu wobec samego siebie, niezbędnego do oceny własnego postępowania i przeżyć
chodzi o zdolność ujmowania siebie samego jako przedmiotu poznania i oceny
ukształtowanie pojęcia „JA”- stanowi warunek podmiotowego odniesienia do otoczenia i do siebie samego
M. Kofta- trzy grupy strategii za pomocą, których człowiek może wpłynąć na przebieg własnych procesów emocjonalnych
1. Oddziaływanie na sytuacje, które są źródłem emocji
podejmowanie takich czynności, które osłabiają (lub wzmagają) kontakt z sytuacjami wzbudzającymi emocje
poszukiwanie sytuacji, które mogą wzbudzać emocje konkurencyjne wobec tych, jakie człowiek odczuwa
2. Oddziaływanie na procesy symboliczne (wewnętrzne) które mogą modyfikować emocje
emocje mogą być wzmagane lub osłabiane pod wpływem wyobrażeń i myśli, które człowiekowi przychodzą do głowy
czasem można stłumić istniejącą emocję aktywizując wyobrażenie, które wzbudzają emocję konkurencyjną
gdy bodziec emocjonalny jest silny próby kierowania tokiem swych skojarzeń mogą okazać się nieskuteczne
intelektualizacja- ujmowanie tego, co się przezywa w bardziej abstrakcyjne kategorie; może zmniejszać emocjogenny charakter uprzytamnianych treści
podobny wpływ może wywrzeć spojrzenie na własne doświadczenie w szerszym kontekście, odniesienie go do innych doświadczeń, do doświadczeń innych osób…
3. Podejmowanie czynności mających na celu zredukowanie (lub wzmożenie) pobudzenia (napięcia) emocjonalnego
podejmowanie działań mających na celu zredukowanie emocji za pomocą czynności, które je wyrażają i wywołują
tłumienie emocji (blokowanie ich zewnętrznego wyrazu) prowadzi do wzrostu napięcia emocjonalnego, wyrażanego w formie objawów fizjologicznych
wyrażanie emocji prowadzi do jej utrwalania
L. Berkowitz
wyrażanie emocji agresywnych utrwala agresję, ponieważ sprzyja zahamowaniu tendencji do agresywnego zachowania
przypuszczenie- wykonywanie czynności emocjonalnych najpierw wzmaga emocje a dopiero po jakimś czasie osłabia je
emocje mogą być wyrażane w formach słownych
nie zawsze słowne wyrażanie emocji przynosi efekt wyładowujący- może prowadzić do koncentracji uwagi na czynnikach, które emocje wywołały a przez to wzmagać ich intensywność
słowa nie zawsze stanowią adekwatny wyraz treści przeżyć
skuteczność samokontroli emocjonalnej jest większa wtedy, gdy człowiek podejmuje próbę zapanowania nad emocjami zanim wystąpiło silne pobudzenie emocjonalne
jeśli emocja już powstała jej opanowanie polega na ograniczeniu zewnętrznego wyrazu emocji na jej tłumieniu, co niekiedy wywołuje negatywne zmiany w czynnościach narządów wewnętrznych
wyparcie- usuniecie informacji o przezywanych emocjach ze świadomości, co nie jest równoznaczne z usunięciem samych emocji
pozostają one w formie przewlekłego napięcia- w różny sposób może zakłócać czynności człowieka
Wprowadzenie do problematyki motywacji
motywacja- mechanizm regulacyjny kontrolujący gospodarowanie energią
dążenia- tendencje do podejmowania ukierunkowanych na cel czynności
cel- stan rzeczy, którego projekt tworzy się w umyśle człowieka i uzyskuje zdolność do sterowania jego czynnościami (jako intencja)
realizacja intencji wymaga odpowiedniego zorganizowania czynności i skupienia energii- to właśnie jest główną funkcją procesu motywacyjnego
Czynność i jej parametry
Efekty czynności
czynności różnią się przede wszystkim pod względem efektu do osiągnięcia, którego „zmierzają”- ze względu, na który są zorganizowane
czynności mogą mieć różny kierunek
osiągane efekty można charakteryzować pod względem:
1. jakościowym- co zostaje osiągnięte
2. ilościowym:
a) rozmiary- dużo mało
b) poziom trudności- łatwy trudny
c) rzadkość- typowy wyjątkowy
3. odpowiedniości
a) wobec wymogów zadania
b) wobec celów (intencji) osoby działającej
wymogi zadania- materialne i społeczne okoliczności, w których czynność jest realizowana określają, co człowiek musi uwzględniać
czynność człowieka jest kierowana pewną intuicją znajdującą subiektywny wyraz w formie pewnego projektu, który jednostka zamierza realizować
projekt, cel- wyznacza kierunek dążeń
intencja zależy zarówno ilościowych jak i jakościowych cech wyniku
ilościowych- poziom aspiracji- dotyczy rozmiarów stopnia trudności rzadkości czy społecznej odpowiedniości wyniku
poziom aspiracji można porównać z osiągniętymi właściwościami, czyli poziomem wykonania
poziom wykonania- charakteryzuje efekt czynności pod względem ilościowym
Wyznaczniki poziomu wykonania
...
sysq