Kaplan, Sadock „Psychiatria kliniczna”

Organiczne zaburzenia psychiczne i zespoły objawów

Moja uwaga: Myślę, że pkt. rozpoznanie i objawy to kryt. diagnostyczne (trochę je skróciłam)

I Wstęp.

A. Podst. pojęcia. Określenie organiczny oznacza, że zaburzenie jest spowodowane dysfunkcja mózgu; termin zespół oznacza zbiór objawów. O zaburzeniu mówimy wtedy, gdy etiologia jest znana lub można ją określić ze znacznym prawdopodobieństwem. Rozpoznanie zaburzeń lub zespołu objawów na podłożu organicznym wymaga stwierdzenia odchyleń od normy w zachowaniu lub sferze psychicznej, wynikających z przejściowej lub trwałej dysfunkcji mózgu.

B. Zasady ogólne.    Objawy przewlekłych zaburzeń psychicznych na podłożu organicznym są zwykle, w odróżnieniu od zaburzeń o ostrym przebiegu, niezbyt wyraźne i narastają powoli. Przyczyna zaburzeń o ostrym przebiegu zazwyczaj nie budzą poważnych wątpliwości, natomiast w przypadku zaburzeń przewlekłych niejednokrotnie nie jest oczywista.

1. Nieswoiste objawy zaburzeń organicznych o przewlekłym przebiegu.

a) Upośledzenie intelektu, pamięci i procesów poznawczych (myślenie nieprecyzyjne i sztywność poglądów, perseweracje, obniżenie krytycyzmu).

b) Zmiany osobowości.

c) Odhamowanie (zaostrzenie uprzednich cech osobowości lub utrata kontroli nad popędami).

d) Ubóstwo mowy, zubożenie słownictwa, posługiwanie się utartymi zwrotami.

e)Omamy wzrokowe.

f)  Zaburzenia  emocjonalne - początkowo przejawiają  się  depresją,  lękiem i chwiejnością, później -otępieniem uczuciowym i apatią.

C.  Badanie kliniczne.

1.  Wywiad.

2.   Badanie somatyczne.   

3.   Badanie stanu psychicznego.

4.   Badanie procesów poznawczych.

5. Badania dodatkowe. Wystandaryzowane testy psychologiczne, odznaczają się znaczną czułością w wykrywaniu zaburzeń organicznych, umożliwiają także różnicowanie.

D.  Rodzaje  organicznych zaburzeń psychicznych według klasyfikacji DSM-III-R.

1. Zab. o charakterze globalnym: majaczenie i otępienie.

2. Zab. o charakterze wybiórczym: organiczny zespół amnestyczny i halucynoza organiczna.

3. Organiczne zespoły: urojeniowe, afektywne i lękowe, podobne do zab. czynnościowych, ale etiologii przypuszczalnie organicznej.

4. Organiczne zab. osobowości.

5. Zatrucia i zespoły abstynencyjne, o znanej etiologii, ale o symptomatolo­gii nie spełniającej warunków rozpoznania innych znanych zaburzeń orga­nicznych.

6. Nieokreślone organiczne zaburzenia psychiczne.

II Majaczenie.

A. Definicja. Majaczeniem nazywamy zespół zaburzeń psychicznych na podłożu organicznym, o ostrym przebiegu i z globalnym upośledzeniem czynności poznawczych. Zaburzenia psychiczne są często odwracalne, a czas ich trwania jest zazwyczaj krótki.

B. Rozpoznanie i objawy:

1. Zmniejszenie trwałości uwagi w stosunku do bodźców zewnętrznych. Niedostateczna przerzutność uwagi na nowe bodźce.

2. Zab. myślenia;  świadczą o nich bezładne, porozrywane wypowiedzi.

3. Przynajmniej dwa z wymienionych objawów:

a) obniżenie poziomu czuwania,

b) zab. spostrzegania: fałszywe interpretacje, iluzje, omamy,

c) zab. rytmu snu i czuwania, z bezsennością lub sennością w ciągu dnia,

d) niepokój ruchowy lub obniżenie napędu ruchowego,

e) dezorientacja w czasie i miejscu, błędne rozpoznawanie osób,

f) upośledzenie pamięci.

C. Epidemiologia. Chorzy z uszkodzeniami mózgu i w bardzo młodym oraz w podeszłym wieku są szczególnie podatni na majaczenie.

D. Etiologia. Przyczyny majaczenia są liczne: zakażenia, gorączka, zaburzenia metaboliczne, choroby wątroby i nerek, zaburzenia wydzielania wewnętrznego, niedobór tiaminy, zatrucia środkami psychoaktywnymi lub spowodowane ich od­stawieniem zespoły abstynencyjne, znaczna utrata krwi, stany pooperacyjne, zaburzenia rytmu i niewydolność serca, uraz głowy, napady drgawkowe, działanie niepożądane  leków, określone uszkodze­nia ogniskowe mózgu (prawego płata ciemieniowego i przyśrodkowej powierzch­ni płatów potylicznych), pozbawienie bodźców zmysłowych (u osób niewidomych i głuchych). 

F. Rozpoznanie różnicowe.

1. Otępienie.

Majaczenie nałożone na otępienie jest zjawiskiem częstym.

2. Schizofrenia i mania.   Przebieg zazwyczaj nie jest tak zmienny jak w maja­czeniu, procesy poznawcze nie są też wyraźnie upośledzone, poziom świado­mości jest prawidłowy.

3.  Zaburzenia dysocjacyjne.    W zaburzeniach dysocjacyjnych może wystąpić amnezja fragmentaryczna, nie stwierdza się jednak globalnego upośledzenia czynności poznawczych ani zaburzeń napędu oraz snu, typowych dla maja­czenia.

III Otępienie.

A. Definicja. Otępieniem nazywamy globalne upośledzenie intelektu bez zaburzeń świadomości. Upośledzenie czynności poznaw­czych i intelektu jest na tyle nasilone, że zaburza wykonywanie zawodu i funk­cjonowanie w społeczeństwie. Podstawowym objawem jest utrata pamięci. Upośledzone są także myślenie abstrakcyjne i osąd, często stwierdza się również inne objawy uszkodzenia wyższych czynności korowych. Wraz z upływem czasu mogą wystąpić wyraźne zmiany osobowości.

B. Rozpoznanie i objawy.

1. Zauważalne objawy upośledzenia pamięci krótko- i długotrwałej.

2. przynajmniej 1 z wymienionych objawów:

a) upośledzenie myślenia abstrakcyjnego,

b) upośledzenie osądu,

c) inne zab. korowe: afazja, apraksja, agnozja, trudności w wykonywaniu zadań konstrukcyjnych,

d) zab. osobowości: zmiany lub zaostrzenie cech przedchorobowych.

3. W/w objawy utrudniają pracę, funkcjonowanie w społeczeństwie i stosunki z innymi ludźmi.

C. Epidemiologia. Otępienie występuje przede wszystkim u ludzi starych, można je jednak rozpoznać u osób w każdym wieku, w którym iloraz inteligencji jest ustabilizowany (3-4 r. ż.).

D. Etiologia. Najczęstszą przyczyną jest choroba Alzheimera, drugą otępienie wielozawałowe. Częstą przyczyną jest także encefalopatia wywołana HIV.

F. Rozpoznanie różnicowe.

1. Fizjologiczne starzenie się. Starcze łagodne zab. pamięci nie wykazuję progresji. Choć procesy myślowe ulegają zwolnieniu i zdolność uczenia się maleje, to zmiany te nie zakłócają ani pracy, ani funkcjonowania w społeczeństwie, co jest warunkiem rozpoznania otępienia.

2. Depresja (otępienie rzekome).