Grecja.doc

(62 KB) Pobierz
ROZWÓJ MEDYCYNY W STAROŻYTNEJ GRECJI

 

 

 

 

 

ROZWÓJ MEDYCYNY W STAROŻYTNEJ GRECJI

 

              Starożytni Grecy wnoszą do medycyny wiele osiągnięć teoretycznych. Powstałe tu koncepcje  na temat zdrowia i choroby odegrały dużą rolę w czasach chrześcijańskiego  średniowiecza  i początkach czasów nowożytnych.

             

              Dzieje medycyny greckiej dzielimy na następujące okresy:

-          kreteńsko- mykeński

-          mitologiczny

-          prehipokratejski (wczesnych filozofów przyrody)

-          hipokratejski

-          posthipokratejski ( aleksandryjski)

 

Leczenie w okresie kreteńsko – mykeńskim

 

Znaleziska archeologiczne dowodzą,że już na dwa tysiące lat przed narodzeniem Chrystusa, na wyspie Kreta istniała wysoko rozwinięta cywilizacja, która prawdopodobnie na skutek trzęsienia ziemi została zniszczona ok. 1500 r. p.n.e. Kultura kreteńska miała istotny wpływ na ludy greckie, zamieszkujące wyspę Peloponez. Tam, w XII w.p.n.e. powstały warowne Mykeny, gdzie Homer umieścił akcję swoich poematów. To z jego dzieł możemy dowiedzieć się o najdawniejszych praktykach medycznych ludów greckich. Dlatego można spotkać się z określeniem tego okresu jako medycyny homeryckiej.

W czasach opisanych przez Homera uważano, że zdrowie i choroba są w rękach bogów, szczególnie boga Apollo i bogini Artemidy. Zwracano się do nich w razie choroby, błagano za pomocą wieszczka, modlono się, składano dary.

Wiara w boską  pomoc pomagała przy stosowaniu racjonalnych praktyk medycznych. Na polu bitwy wykonywano zabiegi usuwania z ciała ostrzy, tamowano krwotoki, przemywano rany. Opisani przez Homera Machaon i Podalejrios- synowie boga- lekarza Asklepiosa, wyróżnili się znajomością sztuki medycznej pod Troją. Przez późniejszych Greków zostali ogłoszeni oni patronami:  Machaon- chirurgów, a jego brat- internistów.

 

Rozwój medycyny przyświątynnej

 

W epoce archaicznej, jak w czasach kultury mykeńskiej medycyna dalej zachowała religijno- świecki charakter. Niemal każde bóstwo miało jakiś związek ze zdrowiem ludzkim. Stawiano im świątynie, w których chorzy składali ofiary i modlili się o zdrowie.

Herę obrano jako opiekunkę rodzących, Atena była opiekunką wzroku, centaur Chejron- brat Zeusa znał natomiast farmację, chirurgię i wiele zaklęć leczniczych. Bogowie- lekarze wg podań to: Melampus, który uleczył z szaleństwa córki krola Tirynsu, jego potomek Amfiaros, a także Trofonios, który leczył w podziemnych jaskiniach. Jego zwierzętami były węże, które wiązane były ze zjawiskiem regeneracji i procesami leczniczymi. Głównym opiekunem sztuki medycznej ( ok. 700 r p.n.e.) stał się jednak bóg Asklepios. Wg mitu przekazanego przez Hezjoda, ojcem Asklepiosa był Apollo, a matką Koronis, która poślubiła jednak Ischysa. Urażony Apollo zabił swego konkurenta, a Artemida uśmierciła Koronis. Bóg wyrwał z jej łona żywe jeszcze dziecko i oddał je na wychowanie centaurowi Chejronowi. To od niego Asklepios nauczył się sztuki medycznej, a nawet przywracał życie umarłym. To wzbudziło gniew Zeusa i w obawie przed zakłóceniem porządku świata, zabił Asklepiosa piorunem, który po śmierci został bogiem.

To kult Asklepiosa przyczynił się do rozwoju medycyny przyświątynnej. Powstają liczne świątynie- lecznice, z których najsłynniejsze wybudowano w Epidauros, Pergamon i na wyspie Kos. Kapłani w Epidauros przekształcają mit, w myśl którego Koronis zostawia małego Asklepiosa w górach, gdzie żywi go koza i strzeże pies. Znajdują go pasterze, gdyż bije od niego boski blask. Cudowne dziecko ma moc uzdrawiania, co czyni go sławnym w całym kraju. Do celów kultowych kapłani rozszerzają rodzinę Asklepiosa. Bóg ma małżonkę Epione ( zn. Łagodna) , córki: Higieję (Zdrowie)- stąd pojęcie „higiena” i Panakeję (Wszystko lecząca)- stąd pochodzi pojęcie „panaceum” oraz synów: wspomniani już Machaon i Podalejros.

Bogowi Asklepiosowi na rysunkach towarzyszą wąż i pies.

 

W poświęcone mu świątyniach- lecznicach zwanych asklepieionami, kapłani- lekarze

( asklepiadzi)  byli łącznikami między bogiem, a chorym. Główną terapią stosowaną w nich był sen, a także ceremonie kultowe: składanie ofiar, modlitwy.

Asklepieion składał się z trzech tarasów. Na najniższym znajdowały się studnie, przy których chorzy obmywali się, co miało charakter rytualny. Po tych zabiegach, chorzy wychodzili schodami na środkowy taras, gdzie przed wielkim posągiem boga modlono się, składano mu ofiary. Tutaj mieścił się skarbiec świątynny zw. Thesauros, bo chorzy, chcąc wyzdrowieć, musieli składać datki pieniężne, czyli honoraria. Na najwyższym- trzecim tarasie odbywał się uzdrawiający sen , czyli „inkubacja”. Opis terapii przekazał w komedii Arystofanes w IV w. p.n.e. Sen odbywał się w pomieszczeniach zw. kline: skąd pochodzi nazwa „klinika”. Służący zw. therapeutes gaszą światło, a kapłani obchodzą pomieszczenia dookoła i zbierają dary ofiarne. Następnie pojawia się bóg w towarzystwie dwóch córek, który bada pacjentów, miesza maści i soki i ich leczy. Arystofanes opisał uleczenie niewidomego, dokonanego przez boga za pomocą jego węży. Polizały one powieki ślepca i przywróciły mu zdolność widzenia. Inne opisy cudownych uzdrowień opisane zostały na tabliczkach wotywnych, znalezionych w asklepieionach. Oto przykłady:

·         Do Epidauros na noszach przybył sparaliżowany w nogach Demostenes X. We śnie bóg nakazał mu pozostać w świątyni cztery miesiące. Po tym czasie opuścił ją zdrowy.

·         Nikanor kulawy gdy siedział w świątyni, jakiś chlopiec porwał mu szczudło i uciekł. Nikanor zerwał się i pobiegl za nim – odtad był zdrowy.

·         Człowiek z Kios cierpiący na podagrę, gdy przyszedł do świątyni, ugryzła go gęś w nogi do krwi i w ten sposób go uzdrowiła.

Te i inne cudowne ozdrowienia przysparzały sławę, bogactwo, sukcesy świątyń– lecznic. Przybywali do nich pielgrzymi z całego kraju. Niektóre z nich np. w Epidauros posiadały stadion, na którym pacjenci zażywali ruchu i odprężali się.

Leczenie snem mogło przynosić efekty w leczeniu chorób psychiczno- nerwicowych. W innych chorobach większą rolę odgrywała wiara w uzdrowienie, podsycana jeszcze tajemniczymi ceremoniami z udziałem boga. Prawdopodobnie wizje były bardziej mistyczne, gdyż podawano chorym środki narkotyczne. To bóg im zalecał dietę, przeprowadzał zabiegi chirurgiczne, czy podawał leki. Przecież do dzisiaj mówimy, że „wiara czyni cuda” i pomaga w każdej terapii.

 

Pierwsi filozofowie przyrody

 

W VI w p.n.e. zaczęli działalność pierwsi filozofowie przyrody, których teorie wywarły wielki wpływ na powstanie racjonalnej sztuki lekarskiej. Podjęli oni próbę wyjaśniania zjawisk natury racjonalnie i empirycznie, bez odwoływania się do sił nadprzyrodzonych. Starali się dociec prawdy o czlowieku i otaczającym go świecie.

Pierwszym był Tales z Miletu, któremu przyznano tytuł „ojca nauki”. Za podstawę życia uznał on wodę, z które miała powstać ziemia i powietrze. Ten sam pogląd glosił Anaksymander, a jego uczeń Anaksymenes (ok.546 r.p.n.e.) uważał powietrze za wyjściową zasadę  świata. Heraklit z Efezu ( ok. 500 r.p.n.e.) za pierwotną substancję świata uważał ogień. Istotą życia są nieustanne przemiany i dynamiczna równowaga przeciwieństw.

Podstawą wszystkich teorii medycznych był pogląd, że budulcem wszelkiej materii są cztery żywioły: woda, ziemia, ogień i powietrze, którym odpowiadają określone jakości: wilgoć, suchość, gorąco i zimno. Powstawały one w różnych szkołach, z których najbardziej znanymi były: szkoła italska i jońska.

Pitagoras ( ok.530 r.p.n.e.) był przedstawicielem szkoły italskiej. Działał  w mieście Kroton. W przeciwieństwie do Talesa i jego następców, zajmowal się duszą ludzką, która wg niego nieustannie się odradza, a ciało ulega zniszczeniu. Był przeciwnikiem operacji chirurgicznych, bo można uszkodzić duszę. Sformułował dość dziwne zalecenia dietetyczne, np. zakaz jedzenia fasoli i bobu, jeść potrawy przygotowywane bez ognia i dużą ilość warzyw. W terapii stosował ćwiczenia fizyczne, medytacje, słuchanie muzyki.

W pitagorejskiej szkole w Krotonie zdobył wykształcenie Demokedes – drugi po Hipokratesie najsłynniejszy lekarz grecki. Zasłynął z tego, że na dworze perskim wyleczył kostkę Dariusza i ropień sutka jego córki.

W V w.p.n.e  Alkmeon głosił śmiały pogląd, że dla zrozumienia anatomii i fizjologii nie można opierać się na spekulacjach filozoficznych, lecz niezbędne są badania empiryczne, łącznie z sekcją zwłok. To dzięki nim opisał nerwy wzrokowe i ich skrzyżowanie oraz odkrył powiązanie narządów zmysłów z mózgiem. Wysunął też tezę, że to mózg jest siedzibą umysłu, ośrodkiem myśli i pamięci. Odrzucał pogląd, że nasienie powstaje w mózgu, w co głęboko wierzono. Alkmeon uważany jest za pioniera naukowej medycyny. Jednak nie ustrzegł się wpływu swych poprzedników, głosząc  teorię że wewnątrz oka znajduje się ogień i woda lub teorię snu. Sen następuje, gdy w mózgu wypełnią się naczynia krwionośne, a przebudzenie, gdy krew odpłynie. Napisał dzieło „O przyrodzie”, które mogło być pierwszym traktatem medycznym, ale zachowały się jego skromne wyjątki.

Empedokles (493- 433 r.p.n.e.) był poetą, filozofem, politykiem, lekarzem. Zalecał czystość ciała, umysłu i postępków, umiarkowaną dietę i ćwiczenia fizyczne. Uważał, że wszystko zbudowane jest z czterech żywiołów. Wygłosił tezę, że przepływ krwi jest wynikiem oddziaływania powietrza, a oddychanie odbywa się też przez pory skóry.

Następcy Empedoklesa: Anaksagoras , Leukippos i Demokryt sformułowali teorię atomistyczną, wg której uznano, że wszelka materia zbudowana jest  z atomów różnej wielkości, wagi, położenia i kształtu. Demokryt zajmował się też zagadnieniami zdrowia i choroby i dietetyką.

Trwałe miejsce w dziejach medycyny miały ośrodki w Knidos i na wyspie Kos. W Knidos dużą wagę przywiązywano do systematyki chorób. Była ona ogromnie zlożona, gdyż każdy symptom był oddzielną chorobą. Przyjęto np. istnienie siedmiu chorób żółci, dwunastu pęcherza, czterech rodzajów suchot. Sporządzano historie chorób, klasyfikowano je, a mniej przejmowano się stanem pacjenta. Uczeni z Kos nie stosowali żadnej systematyki, a w leczeniu opierali się na doraźnych obserwacjach niż teorii.

 

 

Hipokrates- ojciec medycyny

 

Najsłynniejszym spośród wszystkich uczonych tej epoki był Hipokrates z Kos (460 r.p.n.e.).                                         

Uważa się go za twórcę medycyny racjonalno -empirycznej. Niewiele wiadomo o jego życiu i działalności. Prawdopodobnie urodził się na wyspie Kos i już od dziecka zgodnie z rodzinną tradycją został wprowadzany do zawodu lekarza. Po licznych podróżach po Azji Mniejszej, powraca jako sławny już lekarz na wyspę Kos, by tu leczyć, pisać i nauczać. Uważał, że lekarz powinien znać całość natury, zanim będzie mógł leczyć pacjenta. Doceniał wielką rolę systematycznej obserwacji. Zerwał z tradycją medycyny powiązanej z religią. Przebieg choroby nie zależy od bogów, lecz od racjonalnego i empirycznego postępowania lekarza. Miał dwóch synów: Drakona i Thessalosa, którzy kontynuowali tradycję lekarską. Po śmierci Hipokrates doczekał się ubóstwienia jako półbóg –heros. Jego wizerunek widniał nawet na brązowych monetach w czasach wczesnego Cesarstwa Rzymskiego.

W czasach Hipokratesa zmienił się pogląd na choroby- już nie były traktowane jako kara boska i próbowano je leczyć wszystkimi dostępnymi środkami. Mechanizmy choroby tłumaczono za pomocą teorii czterech płynów ustrojowych: krwi, flegmy, żółci żółtej i żółci czarnej. Kiedy te soki pozostawały w stanie równowagi, organizm był zdrowy. Zbyt mało lub nadmiar któregoś płynu, powodował chorobę.

Przebieg choroby miał trzy etapy. Pierwszy to zachwianie równowagi płynów, drugi to „zapalenie”- gorączka, jako reakcja organizmu, a trzeci etap to przesilenie, czyli przywrócenie równowagi płynów ustrojowych lub śmierć. Podczas choroby bardzo uważnie obserwowano wydzielanie soków.

W tych czasach bardzo wzrosła liczba lekarzy, którzy zajmowali dość wysoką pozycję społeczną. Byli nimi wyłącznie mężczyźni, zwykle pochodzący z wyższych warstw społecznych. Siedziba lekarza zwykle znajdowała się blisko świątyni Asklepiona lub jeśli jej nie było, przy placu targowym. Bardzo wielu przemierzało kraj z apteczką i  instrumentami, zatrzymując się tam, gdzie byli potrzebni. Za swoje usługi otrzymywali zapłatę, więc leczyli się u nich ludzie bogaci. Pomagali im uczniowie lub niewolnicy, którzy mogli leczyć ludzi ubogich.

W szkole Hipokratesa sporządzano bardzo szczegółowe opisy chorób i terapii. Te pisma zebrano i nadano im tytuł „Corpus Hipokraticum”. Początkowo za ich autora uważano samego Hipokratesa, lecz później ustalono, że jest to dzieło wielu autorów. Składa się ono z 19 traktatów, podzielonych na 72 księgi. Dzięki nim mamy dokładny obraz medycyny stosowanej przez Hipokratesa i jemu współczesnych

Bardzo dużą rolę przywiązywano do obserwacji objawów choroby, ale także interesowano się pacjentem- jego warunkami życia, odżywianiem, obyczajami, stanem emocjonalnym, klimatem . Ustalano to na podstawie dokładnego wywiadu z chorym.

Następnie badano chorego, używając zgłębników i wzierników do badania odbytu, pochwy i innych otworów ciała. Analizowano wydzieliny i wydaliny organizmu, słuchano oddechu i pracy serca. Obmacywano chorego, aby wyczuć temperaturę ciała, obwąchiwano go , a nawet zalecano posługiwać się smakiem. Po badaniu lekarz stawiał prognozę i ustalał terapię.

 

Bardzo wielu informacji dostarczają traktaty o chirurgii. Ich autorzy twierdzą, że „kto chce zostać chirurgiem, musi udać się na wojnę”. Bardzo dobrze radzono sobie ze złamaniami kości, które składano z wykorzystaniem urządzeń mechanicznych oraz z bandażowaniem i opatrywaniem ran na wszystkich częściach ciała. Krwotoki tamowano za pomocą opaski uciskowej. Przeprowadzano operacje guzów, przetoki, wrzodów, hemoroidów, przepukliny. W pismach pojawia się aforyzm: „Czego nie uleczą leki to uleczy nóż; czego nie uleczy nóż, to uleczy ogień; ale czego nie uleczy ogień, to należy nazwać nieuleczalnym”.

 

W dziedzinie ginekologii i położnictwa prawdziwe obserwacje przenikają się z fantastycznymi wyobrażeniami. Za normalne uważano główkowe położenie płodu, a w przypadku położenia pośladkowego, zalecano obrócenie go przed porodem. Pacjentki rodziły klęcząc lub siedząc na specjalnym stołku.

Ciekawie tłumaczono ustalenie płci dziecka: „ nasienie” pochodzące z lewego jajnika, przekształca się w dziewczynkę, a z prawego w chłopca.

Znano i stosowano środki antykoncepcyjne np. krążki dopochwowe.

 

Z chorób psychicznych opisano epilepsję, delirium tremens, depresję i stan nadmiernego pobudzenia. Rozważano pochodzenie marzeń sennych.

 

Najczęściej w terapiach innych chorób zalecano chorym codzienne ćwiczenia fizyczne, dietę złożoną z kleików zbożowych, wody, miodu i octu oraz masaże i kąpiele. Stosowano leki zewnętrzne do okładania, smarowania oraz doustne, głownie jako środki wymiotne i przeczyszczające oraz środki znieczulające – mandragorę i opium. Zabiegi często zalecane to: stawianie baniek, upuszczanie krwi, ale także składanie ofiar.

Bardzo dużą rolę przypisywano higienie. W pismach hipokratejskich są opisy chorób nazywanych „endemicznymi ”, które występowały na danym obszarze ze względu na panujące tam warunki: stan wody, klimat, zwyczaje. Do nich zaliczano: gruźlicę, świnkę, malarię, choroby przewodu pokarmowego oraz choroby z wysypką: ospę wietrzną, szkarlatynę i  czarną ospę.

Zalecano nie interweniować lekkomyślnie w przebieg procesów chorobowych, a bardziej asystować naturze.

Informacje z anatomii są skromne. Najobszerniej opisano serce. Wspomniano o osierdziu, komorach, zastawkach, przedsionkach i aorcie.

 

Istotną część „Corpus Hipokraticum” stanowią pisma poświęcone etyce lekarskiej. Zaleca się lekarzom jak mają wyglądać, ubierać się, mówić do pacjenta, zachowywać się itp. Powinien on być starannie ubrany, czysty, prowadzić zdyscyplinowany tryb życia, ale też nie może być posępny, bo nie zyska ludzkiej sympatii.

Fundamentem etyki lekarskiej jest Przysięga Hipokratesa –najprawdopodobniej powstała jednak w okresie posthipokratejskim, o czym świadczą zapisy o zakazie posługiwania się nożem jako metodą terapii. Jednak zawiera wiele elementów, na które zwracano uwagę w szkole Hipokratesa. Brzmiała ona tak:

„Przysięgam Apollinowi lekarzowi, Eskulapowi, Hygjei, Panakei, wszystkim bogom i boginiom, biorąc ich na świadków, jako przysięgi tej i zobowiązań następujących dochowam ściśle według sił moich. Mojego nauczyciela w sztuce lekarskiej na równi z rodzicem moim szanować będę, moje mienie z nim podzielać, a w przypadku, czegokolwiek zapotrzebuje, z wdzięcznym sercem dostarczać mu będę; dzieci jego za rodzonych braci uważać, a na żądanie uczyć je będę sztuki lekarskiej bez wynagrodzenia i bez jakiegokolwiek z ich strony zobowiązania. Prawidła sztuki, wykład jej ustny i całą naukę właściwą wygłaszać będę moim synom, mojego nauczyciela synom i innym przysięgą lekarską związanym uczniom: oprócz tych nikomu więcej. Sposób życia urządzać będę chorym dla ich dobra podłóg sił moich i zdolności, dalekim będąc od wszelkiego uszkodzenia i krzywdy wszelkiej. Nigdy nikomu, ani na żądanie ,ani na prośby niczyje nie podam trucizny, ani tez nigdy takiego sam nie powezmę zamiaru, jak również nie udzielę żadnej niewieście środka poronnego. [ nie będę używał noża, nawet w przypadku, gdyby ktoś cierpiał wskutek kamieni moczowych; ustąpię wówczas miejsca ludziom dokonującym tego rodzaju operacji – fragment nieobecny w tłumaczeniu Klingera]. W czystości i niewinności świętej zachowam życie moje i sztukę moją. Do czyjegokolwiek domu wnijdę, celem wejścia mojego będzie jedynie dobro chorego, jako nigdy mną kierować nie będzie rozmyślne bezprawie, ani występek, ani chuć lubieżna, bądź względem niewiasty, bądź względem mężczyzny, ani wolnych, ani niewolników.

              Cokolwiek podczas pełnienia obowiązków zawodu mojego, a nawet poza obrębem czynności lekarskich, w życiu ludzkim zobaczyłbym lub posłyszał co rozgłaszane być nie potrzebuje, przechowam w milczeniu, nigdy nikomu nie wydając tego.

              Jeśli przysięgi tej dotrzymam w świętości i w niczym jej nie naruszę, oby mi wolno było w szczęśliwości i poważaniu wszystkich ludzi wieść życie po wsze czasy i błogich owoców sztuki mojej używać w obfitości – jeżeli naruszę przysięgę tę i stanę się wiarołomny przeciwnej niech doznam doli.” [org. tekst – prof. dr hab. Medycyny Tadeusz Brzeziński PZWL W-wa 1988]

Ten tekst zawiera zakazy np.: zakaz krzywdzenia pacjenta, podawania substancji trujących, dokonywania aborcji, operacji chirurgicznych, kontaktów seksualnych z pacjentem, ujawniania informacji o chorym oraz zalecenia bezinteresownego i pobożnego postępowania.

Taką lub nieco zmodyfikowaną przysięgę składają od wielu stuleci absolwenci studiów medycznych.

 

 

Szkoły medyczne w okresie posthipokratejskim

 

W epoce hellenistycznej powstały liczne szkoły medyczne, które różniły się poglądami na temat chorób i ich leczenia.

Platon (429-347 p.n.e.) współczesny Hipocratesowi opierał swoje teorie medyczne na spekulacji i analizie medycznej, a mniejszą wagę przywiązywał do obserwacji. Zagadnienia medyczne rozpatrywał z daleka od łóżka chorego i stoły prosektoryjnego. Zapoczątkował on rozwój szkoły dogmatyków. Do niech należał Praksagoras z Kos ( ok. 340 r.p.n.e.). Ustalił, że jest różnica między żyłami a tętnicami oraz badał tętno i jego zmiany w różnych chorobach. Diokles z Karystos ( IV w.p.n.e.) był autorem traktatu, dotyczącego leków, dietetyki, embriologii  i anatomii. Odkrył moczowody i jajniki.

Arystoteles ( 384-322 p.n.e.) prowadził wnikliwe obserwacje ludzi i zwierząt. Zyskał miano ojca anatomii porównawczej. W przeciwieństwie do Platona był zwolennikiem metody eksperymentalnej. Zajął się i opisał embrionalnym rozwojem naczyń i serca, któree uważał za siedlisko duszy. Jego kontynuatorem był Teofrast ( ok 370-285 p.n.e.), który sformułował hipotezę dotyczącą omdleń, zawrotów głowy, pocenia się. Opisał 500 roślin i ich zastosowań terapeutycznych. Ci dwaj uczeni byli prekursorami szkoły empiryków ,  dla których liczyły się efekty leczenia, a nie przyczyny chorób.

Szkołę metodyków założył Tenison. Odrzucali oni teorię 4 soków ustrojowych. Przyczynę chorób upatrywali w nadmiernym napięciu lub rozluźnieniu porów. Zalecali ciepłe lub zimne kąpiele, diety i upusty krwi.

Szkoła pneumatyków głosiła istnienie przenikającej wszechświat pneumy – substancji duchowej, wdychanej wraz z powietrzem do płuc.

Z pneumatyków wywodziła się szkoła eklektyczna. Łączyła różne koncepcje w zależności od możliwości wyjaśnienia konkretnego przypadku. Czołowym jej przedstawicielem był Archigenes (ok. 100r.n.e.) Wykonywał on amputacje z użyciem podwiązki naczyniowej.

 

W czasach późniejszych centralnym ośrodkiem medycyny staje się Aleksandria. Tu powstaje zakład dla uczonych Egiptu, Grecji, Indii i bliskiego Wschodu, który założył Ptolemeusz. Aleksandryjska szkoła medyczna osiąga wielkie sukcesy, przede wszystkim w dziedzinie anatomii. Czołowym przedstawicielem tej szkoły jest Herophilos z Chalkedonu (III w.p.n.e.).

Wykonywał on wiele sekcji i wiwisekcji na zwierzętach i ludziach. Dzięki temu napisał wiele rozpraw o anatomii. Jego dziełem jest rozróżnienie między ścięgnami a nerwami oraz teoria, że postrzeganie i czucie wiąże się z połączeniami nerwów z mózgiem i szpikiem kostnym. Inną ważną postacią w szkole aleksandryjskiej był lekarz Erasisstratos ( ok. 250 p.n.e.), który przeprowadzał wiwisekcję na przestępcach skazanych na śmierć. Badał dokładnie mózg  jego budowę i funkcjonowanie. Dzieli na przykład mózgowie na mózg i móżdżek. Poznaje mechanizm pracy zastawek serca i być może po raz pierwszy rozumie funkcję serca.

Przyjmuje, że krew, która jego zdaniem powstaję ze strawionych pokarmów przy współdziałaniu wątroby, jest wciskana z żołądka do prawej komory serca. W skutek skurczu serca krew wpływa do płuc dzięki zastawce półksiężycowatej. Przy rozkurczu serca otwiera się zastawka trójdzielna i krew może dostawać się do prawej komory serca. Tak krążąca krew dociera do całego organizmu, któremu dostarcza niezbędnych substancji.

 

Wielką rolę dla rozwoju medycyny miał grecki lekarz Galen ( II w.n.e.) Jego  koncepcja fizjologii oparta jest na tym, że miejscem stałej produkcji krwi jest wątroba.

Lekarz Apoloniusz ( ok.50 r. p.n.e.)- najsłynniejszy chirurg szkoly aleksandryjskiej,  zbiera poglądy na temat zwichnięć stawów i złamań kończyn w podręczniku „Peri arthron”. Wykorzystuje znaną już w Grecji od 300 r.p.n.e. sztukę nastawiania stawów, zabezpieczania złamań. Podręcznik jest ilustrowany. Zawiera sposoby np. nastawiania szczęki , układanie kręgosłupa, wieszanie przy zwichnięciach. Niektóre zabiegi stosowane są do dzisiaj.

 

 

              Starożytni Grecy wnoszą do medycyny wiele osiągnięć teoretycznych. Szczególnie ważne są koncepcje o zależności stanu choroby – zdrowia od wszechpotężnej natury. Podstawy teoretyczne powstałe w Grecji odgrywają decydującą rolę, począwszy od medycyny Hipokratesa, przez szkołę aleksandryjską aż po medycynę w Rzymie i Bizancjum, a później także w chrześcijańskim i arabski średniowieczu i początkach czasów nowożytnych.

Zawdzięczamy greckim lekarzom powstanie kodeksu etyki lekarskiej, który obowiązuje do dziś.

 

 

 

Bibliografia

 

 

Kronika medycyny. Wydawnictwo Kronika 1994

Lyons A. S., Petrucelli R. J.: Ilustrowana historia medycyny

W. Szumowski, Historia medycyny, Warszawa 1994

Historia medycyny, pod red. T. Brzezińskiego

S. Leff i V. Leff   Od czarów do medycyny współczesnej Warszawa 1959

Lidia Winniczuk Ludzie, zwyczaje, obyczaje starozytnej Grecji i Rzymu Warszawa 1983

7

...
Zgłoś jeśli naruszono regulamin