30.10.2012.docx

Temat: Anglia.

              Wyspy Brytyjskie pierwotnie zamieszkane były przez ludy Celtyckie . Ludy te dokonywały łupieżczych podbojów Galii. Gajusz Juliusz Cezar dwukrotnie przeprawiał się na wyspy Brytyjskie. Dopiero w I wne. rzymianie opanowali wys. Brytyjskie , 2/3 do granicy szkockiej. Nie doszło do romanizacji ani chrystianizacji.

              IV/V w. – Rzymianie opuszczają wys. Brytyjskie.

              409 rne. – ostatni kontyngent został opuszczony

W V wne. wys. Brytyjskie zostały najechane przez germańskie szczepy Angelów, Sasów i Jutów. Utworzyły one kilkanaście państewek , które połączyły się i utworzyły 7 królestw anglosaskich (określa się to mianem  heptarhi) .

W IX w. Alfred Wielki połączył te 7 królestw i utworzył jedno wielkie państwo anglosaskie. Zostało ono podbite przez Duńczyków pod wodzą Kanuta Wielkiego. Po śmierci Kanuta Wielkiego w 1035r. , w walkę o tron wmieszał się książę normandzki Wilhelm. Dokonuje inwazji wysp brytyjskich .

              1066r. – pokonuje wojska angielskie pod Hastings . Jest to kres państwa anglosaskiego . Powstaje nowe państwo anglonormandzkie. Jest to również data ostatniego udanego najazdu na Anglię.

              Normanowie – zdobywcy , ale jest ich mniejszość , z tego powodu charakter państwa wykazywał pewne odrębności.  Możnowładcy angielscy zainteresowani byli utrzymaniem władzy królewskiej , gdyż byli mniejszością. Król nagradzał wiernych rycerzy, poddanych . ale tak , że nie utworzono dużych włości , które były we władaniu poszczególnych osób. Nie doszło do feudalizacji urzędów , urząd nie wiązał się z lennem.

Hierarchia lenna była dwustopniowa :

·                    Bezpośredni wasal korony ,

·                    I ich wasale.

1086r. -  Wilhelm Zdobywca na zjeździe SALISBURY zmusił całą ludność do złożenia przysięgi tym samym miał Anglię lenną i pospolite ruszenie. Miał armię , by walczyć z królem Francji.

Królowie zwiększali dochody z tarczowych – płaciły to osoby , które unikały służby wojskowej. Król był strażnikiem pokoju , najwyższym sędzią . Dochodziło do małej liczby wojen prywatnych.

Sporządzono księgę Sądu Ostatecznego (DOMESDAY BOOK). Był to spis włości i inwentarza , przez co wiadomo było co do kogo należało.

Tron był dziedziczny. Dopuszczano do sukcesji kobiety w braku męskiego potomka ( system kognatyczny). Każdy następca tronu  otrzymywał tytuł księcia Walii.

Drugą osobą po królu był Wielki Justycjariusz – zarządzał dworem i panował w czasie nieobecności króla. Z czasem został zastąpiony przez urząd kanclerski.

Kanclerz ,cześnik , komornik -  tworzyli Radę królewską, połączona był ze zjazdem bezpośrednich wasali króla . Wszystko to razem tworzyło kurię królewską. Z kurii z upływem czasu wyłoniły się dwa sądy :

·                    Sąd Spraw Pospolitych – właściwy do rozpatrywania spraw cywilnych ,

·                    Sąd Ławy Królewskiej – dla spraw karnych

Z kurii wyodrębnił się Parlament Angielski.

Państwo zostało podzielone na 37 hrabstw , na czele z dziedzicznym hrabią . Rzeczywisty zarząd hrabiego wykonywał wicehrabia , zwany szeryfem. Byli to urzędnicy królewscy. Hrabstwa dzieliły się na setnie na czele, których stali Baliwowie.

              1214r. – Jan bez Ziemi ( król Anglii). Doznaje klęski we Flandrii. Wojsko i baronowie nie mają ochoty wojować.

              Zostaje wydana WIELKA KARTA WOLNOŚCI – MAGNA CHARTA LIBERTATUM

Było to pierwsze w historii Anglii sformułowanie wolności osobistych i politycznych o charakterze demokratycznym . Był to również fundament ustroju parlamentarnego. Zawierała ona 63 artykuły. Podejmowała ona cztery najważniejsze kwestie:

·                   Wolności osobowa jednostki,

·                   Potwierdza przywileje niektórych miast,

·                   Przewiduje , że do nałożenia tarczowego i innych podatków , musi być zgoda Rady Królewskiej,

·                   Prawo oporu wobec władcy nadużywającego swojej władzy ( łamiącego prawo Wielkiej Karty Wolności).

Następca Jana bez Ziemi , Henryk III nie chce respektować WKW. Dochodzi do walki i król musi respektować postanowienia.

Rada Królewska zamienia się w Parlament .

              1265r. – pierwszy parlament .

Jest to ciało dwuizbowe:

·                    Izba Wyższa ( Lordów lub Parów), w skład wchodzili przedstawiciele kościoła katolickiego (arcybiskupi, biskupi, opaci) i bezpośredni wasale króla ( parowie Anglii). Liczba ich była zmienna.

·                    Izba Niższa ( Gmin) , w skład wchodzili przedstawiciele rycerstwa ( z 37 hrabstw , z których wybierano po 2 hrabiów z każdego) oraz przedstawiciele 112 miast , z których wybierano po 2 przedstawicieli z każdego. Mieli oni ilościową przewagę, ale przewodniczącym parlamentu był od samego początku przedstawiciel rycerstwa.

Był to ewenement na skalę europejską rycerstwo + mieszczaństwo 

Uprawnienia

              Ustawodawcze - do końca XIV w. w parlamencie mówiono po francusku. Prawo inicjatywy ustawodawczej miała każda z izb , a także król. Król zasiadając w parlamencie musiał zajmować równe stanowisko z Izbą. Nie mógł zmusić ich do przegłosowania jakiejś ustawy , ale mógł odmówić podpisania ustawy. Król zwoływał parlament w czasie i miejscu dowolnym . Dopiero od XIV w. pojawiła się stała siedziba parlamentu OPACTWO WESTMINSTERSKIE. Główną siła parlamentu były jego uprawnienia w dziedzinie podatkowej . Król w Wielkiej Karcie Wolności zobowiązał się do nienakładania podatków bez zgody parlamentu. Uchwalając ustawy podatkowe parlament powoływał własną Izbę Obrachunkową, co doprowadziło do dualizmu administracji skarbowej królewska i parlamentarna.

              Dziedzina sądownictwa  - Izba Lordów była najwyższą instancją sądową w kraju, była sądem , który rozpatrywał przestępstwa popełnione przez lordów.

              IMPEACHMENT – Izba Gmin wnosiła oskarżenie skierowane przeciwko urzędnikowi królewskiemu o nadużycie władzy , a skargę rozpatrywała Izba Lordów i nie było od niej odwołania.

ACT OF ATTAINDER – imiennie uchwalona ustawa , która zawierała wyrok (konfiskatę dóbr, śmierć , wygnanie ) dla osoby zagrażającej państwu.

              1485r. – władzę obejmują Tudorowie ( Henryk VII) , Anglia staje się początkowo monarchią absolutystyczną . Klęska Wielkiej Armady. Anglia staje się wielką potęgą morską.

Henryk VIII zrywa kontakty z Rzymem . Dochodzi do konfiskaty majątków kościelnych i zostają one rozdysponowane między popleczników króla. Do Izby Lordów nie mogą wstępować duchowni kościoła katolickiego , tylko kościoła anglikańskiego.

Henryk VIII zaczyna rządzić za pomocą rozporządzeń z mocą ustawy ACT OF PROCLAMATION. Nie jest mu potrzebne zwoływanie parlamentu. Jego następczyni Elżbieta I rządzi bez parlamentu ,w ciągu 45-letnich rządów zwołała dziesięć razy parlament.

W okresie monarchii absolutystycznej nie doszło do rozbudowania centralistycznego aparatu państwowego .

Pojawiły się nowe organy sądowe:

·                    Sąd Izby Gwiaździstej – rozpatrywał szerokorozumiane przestępstwa przeciw państwu,

·                    Sąd Wysokiej Komisji – inkwizycyjny , stojący na straży czystości wiary kościoła anglikańskiego.

Od wstąpienia na tron Anglii Jakuba I ( od Stuartów szkockich), mamy do czynienia z konfliktem króla i parlamentu (1603r.). Początkowo trzymał się on ram legalnych , później zmienił się w wojnę domową.

Co chciał Parlament:

·                    Przywrócenia i wzmocnienia praw,

·                    Częstszego zwoływania,

·                    Likwidacji proklamacji królewskich,

·                    Zlikwidowania dwóch nowych sądów,

·                    Pozbawienia króla możności nakładania podatków.

Król :

·                    Był zwolennikiem teorii boskiego pochodzenia władzy królewskiej.

·                    Jakub I uznawał , że królowi przysługuje prawo wydawania statutów , czy ordonansów bez rady Parlamentu czy innych organów.

·                    KRYTYKA = ŚWIĘTOKTACTWO

Aresztował członków opozycji. Nie zwoływał parlamentu , aż do momentu , gdy zabrakło mu pieniędzy na pomoc hugenotą we Francji.

Król zwołuje parlament , który zgodzi się na podatki , gdy zostanie ustalona PETYCJA PRAW:

·                    Zakaz więzienia bez wyroku sądu,

·                    Jedynie parlament może nakładać podatki, opłaty.

Król uznał Petycję Praw, ale rozwiązał parlament i nie zwoływał go przez 11 LAT.

Wojna ze Szkocją zmusiła króla , aby zwołał parlament.

              1640-1660r. – długi parlament .

·                    Doprowadził do skazania i ścięcia najbliższego współpracownika króla hrabiego Straforda,

·                    Zniesiono sądy Izby Gwiaździstej i Wysokiej Komisji,

·                    Nałożono na króla obowiązek zwoływania parlamentu raz na trzy lata,

·                    Zakazano odraczania obrad i rozwiązywania bez zgody parlamentu.

Wszystko to nie zakończyło wojny. Parlament powołał milicję na czele z Oliverem Cromwellem i wojsko królewskie poniosło klęskę.

              1648r. – król Karol I zostaje uwięziony, osądzony i ścięty

Jedyny okres republiki w Anglii (1648r.)

              Z parlamentu zostają usunięci posłowie prezbiterianie.

Powstał kadłubowy parlament:

·                    Powołał Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości, który wydał wyrok śmierci na Karola I,

·                    Zniósł Izbę Lordów,

·                    Powołał Radę Stanu , jako organ wykonawczy,

·                    Proklamował angielską republikę,

·                    Cromwell nie przyjął tytułu królewskiego tylko stał się LORDEM PROTEKTOREM.

Cromwell rozwiązał parlament kadłubowy i mały parlament , który wcześniej sam powołał.

              1653r. – został ogłoszony instrument rządzenia

·                    Jedyna w Anglii spisana konstytucja,

·                    Władzę wykonawczą posiadał lord protektor i Rada Stanu,

·                    Władzę ustawodawczą przejął jednoizbowy parlament,

·                    Lord protektor posiadał prawo veta do ustaw parlamentu.

Po nowelizacji instrumentu rządzenia Cromwella , tytuł lorda protektora stał się dziedziczny. Miał prawo wyznaczenia następcy. Został nim Ryszard ( syn Cromwella) , ale był to władca pozbawiony charyzmy i wojsko przejęło władzę w kraju.

              1660r. – gen.Moonk, powołał ponownie na tron rodzinę Stuartów. Królem został syn Karola I , Karol II. Król mało rozumiał co się działo, chciał rządzić absolutnie . Uważał , że przysługuje mu prerogatywa królewska ,z której miały wypływać dwa uprawnienia :

·                    Dyspensa – uchylenie na mocy przywileju królewskiego obowiązywania pewnych przepisów w stosunku do konkretnych sytuacji czy osób.

·                    Suspensa – zawieszenie mocy obowiązywania ustawy dla wszystkich .

W parlamencie wyodrębniły się dwa ugrupowania:

·                    Wigowie – zwolennicy silnej pozycji parlamentu, później byli to liberałowie,

·                    Torysi – zwolennicy króla , później byli to konserwatyści.

1685r. – tron obejmuje Jakub II ( brat Karola II). Był on fanatycznym katolikiem. Torysi w obawie przed koniecznością zwrotu majątków kościelnych zaczęli przechodzić na stronę wigów.

Wezwali do objęcia tronu w Anglii jego córkę Marię ( był to protestancki król). Była to też żona Wilhelma Orańskiego namiestnika holenderskiego.

Wojska Wilhelma i Marii przeprawiły się przez kanał , ale nie doszło do wojny , gdyż wojsko Anglii przeszło na stronę Marii ( CHWALEBNA REWOLUCJA). Ostateczne unormowanie praw i atrybutów parlamentu nastąpiło w 1689r. w BILL O PRAWACH:

·                    Zakazał królowi stosowania suspensy,

·                    Bezprawne było stosowanie dyspensy,

·                    Obowiązek częstego zwoływania parlamentu,

·                    Parlament miał tylko prawo ustanawiania podatków.

Chwalebna rewolucja zakończyła długotrwałą i osłabiającą państwo rywalizację między parlamentem a królem. Odtąd rozpoczął się okres współpracy. Parlament uzyskał rolę dominującą i wyłączność na stanowienie podatków. Stało się to podstawą wykształcenia rządów parlamentarno-gabinetowych.

Zasady na jakich opierają się rządy parlamentarno-gabinetowe:

a)                  Król nieodpowiedzialny,

b)                  Gabinet odpowiedzialny prawnie, solidarnie i politycznie,

c)                  Parlament jest dwupartyjny.

Ad.a.

Zasada ta wypływała z i innej zasady , że król nie może czynić źle. Wprowadzono obowiązek kontrasygnowania aktów królewskich, tym samym za jakąś głupotę w tym akcie spadała na osobę ministra , urzędnika. Król nie może działać w sposób sprzeczny z prawem , a minister może odmówić kontrasygnaty jeżeli mogłoby to pociągnąć za sobą oskarżenie go w trybie IMPEACHMENTU. Władza króla zaczyna nabierać charakteru reprezentacyjnego.

              „KRÓL PANUJE A NIE RZADZI”

Ad.b.

              Król rządzi za pomocą dygnitarzy tworzących Radę królewską . Rozrosła się ona do 300 osób. Do prywatnego gabinetu zapraszał kilka osób . Król nie mówił po angielsku , dlatego radzie gabinetu zaczął przewodniczyć pierwszy lord skarbu , zwany później pierwszym ministrem , a później premierem.

Odpowiedzialność prawna

              Polegała na możliwości pociągnięcia (przez Izbę Gmin) ministra do odpowiedzialności za naruszenie prawa,  a osądza Izba Lordów.

Odpowiedzialność polityczna

              Usunięcie ministra , który prowadzi politykę niezgodną z wolą większości parlamentarnej i odbywa się to przez WOTUM NIEUFNOŚCI.

Odpowiedzialność solidarna

              Zakwestionowanie polityki ministrów pociąga za sobą to , że cały gabinet podaje się do dymisji.

Ad.c.

              Król powoływał na premiera przywódcę partii, która miała większość. Lider przedstawiał królowi skład gabinetu. Torysi zostali nazwani później konserwatystami, a wigowie liberałami.

              1900r. – pojawiła się trzecia partia pracy LABURZYŚCI .

              1935r. – liberałowie po raz ostatni u władzy. Później byli w władzy laburzyści lub konserwatyści. Jest 659posłów powoływanych na 5 lat.

Nierówne są okręgi wyborcze i przyjęto system jednomandatowy . Oznacza to , że partia na którą w skali kraju głosowało więcej obywateli może wprowadzić mniej posłów do parlamentu.

Izbę lordów tworzą dziedziczni parowie ( hrabiowie, książęta) + dożywotni parowie( lekarze, naukowcy) + duchowni

Do 911r. Izba lordów pod względem ustawodawczym stanowisko równe z Izbą Gmin.

Od 911r. miała tylko prawo veta zawieszającego . Aktualnie Izba Lordów ma veto zawieszające do ustaw Izby Gmin ,nie przysługuje jej to prawo do ustawy budżetowej , czy ustaw finansowych .

Z 2000 poprawek jakie wnieśli lordowie , 99% zostało przyjętych.

              1999r. – parlament uchwalił HOUSE OF LORDS BILL. Na podstawie tego wielu lordów dożywotnich straciło prawo zasiadania w Izbie.

Król

·                Dziedziczny władca Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii ,

·                Pełnia władzy została ograniczona przez Parlament i Gabinet,

·                Uprawnienia jakie pozostały to tzw. PREROGATYWY KRÓLEWSKIE (dosyć szerokie),

·                Zwierzchnictwo sił zbrojnych,

·                Zwoływanie i rozwiązywanie parlamentu,

·                Mianuje wyższych urzędników państwowych,

·                Wypowiada wojnę,

·                Prawo łaski,

·                Jest nietykalny, nieodpowiedzialny,

·                Jego akty wymagają kontrasygnaty

W praktyce pełnia władzy wykonawczej należy do rządu, ale w zależności od indywidualności króla i premiera zależy na ile monarcha ma realny wpływ na politykę państwa i na rządy . Królowa Wiktoria czy Edward II wywierali bardzo s...