INKOWIE.doc

INKOWIE

Inkowie byli ludem andyjskim, który w okresie prekolumbijskim stworzył rozległe państwo ( zwane Tawantinsuyu, czyli "Krajem Czterech Dzielnic") w Ameryce Południowej ze stolicą w Cuzco. Było to państwo wieloetniczne zbudowane w wyniku licznych podbojów. Jak podaje tradycje, pierwszym, królem Inków był Manco Capac. Prawdopodobnie w połowie piętnastego stulecia, za panowania Pacachutiego dokonano licznych podbojów, a państwo Inków zostało podzielone na cztery części: Antisuyu, Chinchasuyu, Contisuyu i Calasuyu. Na początku XVI w. imperium inkaskie sięgało od Pasto (obecnie północna Kolumbia) na północy, po rzekę Maule w Chile. Na czele tego państwa stał inka - władca absolutny. Następcą tronu zostawał syn władcy (ale niekoniecznie najstarszy) - decydowali o tym kapłani i arystokratyczne rody z Cuzco. Na podbitych terenach Inkowie nie niszczyli zastanych tam tradycyjnych struktur władzy, czy też elit politycznych i społecznych (a oddawali je pod kontrolę własnych funkcjonariuszy). Zakładali tam jedynie swoje garnizony wojskowe, budowali świątynie Słońca i sieć dróg. Pobierali też daniny. Inkowie prowadzili też politykę przesiedleń większych grup ludności (w celach ekonomicznych bądź politycznych). Podstawę gospodarki w państwie Inków stanowiło rolnictwo. Społeczeństwo w państwie Inków było zhierarchizowane (istniało wiele grup społecznych). Większość ludności stanowili wolni chłopi, którzy zamieszkiwali we wspólnotach plemienno - terytorialnych. Zobowiązani byli oni do uiszczania daniny na rzecz państwa. Ziemia pozostawała w dyspozycji częściowo chłopów (indywidualnie lub kolektywnie), a częściowo w dyspozycji instytucji państwowych. Oprócz rolników istniały też różne grupy społeczne, wyspecjalizowane w wytwarzaniu określonych produktów lub pełniących określone funkcje służebne (np. biegacze sztafety pocztowej). Podstawa gospodarki było rolnictwo (uprawiano głównie kukurydzę, ziemniaki, fasolę i paprykę, a także rośliny bulwiaste, komosę ryżową, dynię i inne). Hodowano też zwierzęta: świnki morskie, alpaki i lamy (lamy hodowano głównie do celów religijnych, ale też jako zwierzęta juczne i źródło wełny, ich mięso spożywano rzadko). W uprawie Inkowie starali się wykorzystywać duże zróżnicowanie środowiska naturalnego. W celu zwiększenia plonów budowali tarasy uprawne i rozległe systemy nawadniające. W razie potrzeby przemieszali też siłę roboczą i gromadzili zapasy żywności. Inkowie nie znali pisma, zatem niewiele wiadomo o ich systemie religijnym (tylko na podstawie świadectw archeologicznych i tradycji ustnej przekazów kolonialnych) Najważniejszym bóstwem był bóg Viracocha - Najwyższa Istota, stwórca świata, innych bogów, ludzi i zwierząt. Inkowie czcili też Słońce oraz mitycznych przodków. Boską czcią otaczano też władców: za życia i po śmierci.

Osiągnięcia cywilizacyjne Inków. Inko­wie, zwani przez konkwistadorów „Rzymianami Ameryki Południowej", wznosili monumentalne kamienne budowle, konstruowane z potężnych bloków łączonych bez użycia zaprawy (do czasów obecnych przetrwały  ruiny pałaców królewskich i twierdzy Sacsahuaman koło Cuzco, zespołów architektonicznych, m.in. w Pisac, Ollantaytambo i Machu Picchu). Do największych osiągnięć Inków w dziedzinie budownictwa należy zaliczyć miasta o jednolitym planie szachownicy z licznymi monumentalnymi świątyniami i pałacami oraz potężne kamienne fortece (púcaras) wznoszone w pobliżu miast i wzdłuż wschodniej granicy państwa.

Nie znając wynalazku koła ani wozu, do­konali niezwykłego osiągnięcia, budując system dróg liczący łącznie blisko 20 tys. kilometrów i stanowiące jego integralną część wiszące mosty (→ oroya), przerzucane nad głębokimi dolinami.

Najważniejszą drogą była tzw. Wielka Droga Królewska, biegnąca między pasmami Andów na długości ok. 5300 km. Równolegle do niej prowadziła nieco krótsza (4300 km) droga nad brzegiem Oceanu Spokojnego. Oba główne trakty, o szerokości 8 metrów każdy, powiązane były ze sobą w różnych miejscach drogami łącznikowymi, biegnącymi głównie wzdłuż rzek spływających z gór, a także po trawersach zboczy Andów. Niektóre z nich prowadziły na wysokości przekraczającej 5500 m. Wzdłuż Wielkiej Drogi Królewskiej zbudowano rowek, którym płynęła, ku wygo­dzie podróżnych, świeża woda.

Wzniesiono również liczne tambos – gospody, w których można było odpocząć lub zanocować. Istniały także specjalne „hotele" dla władcy i jego rodziny. Przy wszystkich drogach znajdowały się składy żywności, odległe od siebie o dzień marszu.

Przy każdym zajeździe stale dyżurowało po dwóch biegaczy (→ chasqui), stanowiących państwową służbę pocztową. Dzięki krótkim odcinkom, które pokonywali, maksymalna szybkość takiej sztafety dochodziła do 400 km dziennie (informacje biegacze przekazywali sobie ustnie).

Wszystkie drogi były doskonale konserwowane przez specjalną służbę drogową. Po podboju Inków przez Hiszpanów, drogi zostały w stosunkowo krótkim czasie zniszczone. Do dziś zachowały się jedynie ich fragmenty, zwłaszcza Wielkiej Drogi Królewskiej, która jeszcze do początków XX w. była najdłuższą drogą świata.

Rok w kalendarzu inkaskim liczył 365 dni, podzielonych na 12 miesięcy i rozpoczynał się od przesilenia grudniowego. W ciągu roku przypadało wiele uroczystości i świąt związanych przede wszystkim z kalendarzem rolniczym (przesilenia zimowe i letnie oraz zrów­nania dnia i nocy), a także z rodziną i godnościami władcy.

Rozpad imperium inkaskiego rozpoczął się w 1527 r. Nagła śmierć władcy Huayna Capaca spowodowała spór o sukcesję pomiędzy jego dwoma synami (Huascarem i Atahualpą) i długotrwałą wojnę domową. Dezorganizację tę wykorzystali Hiszpanie, którzy pod wodzą F. Pizarra przybyli do Tawantinsuyu w 1531 r. W 1532 r. w Cajamarce pojmali i wkrótce stracili Atahualpę, który wcześniej pokonał w walce o tron swego brata. W 1533 r. Hiszpanie zajęli Cuzco; koronowany przy ich poparciu Manco Inka, po nie­udanej próbie rekonkwisty, schronił się w 1537 r. w górach Vilcabamby, na północny-zachód od Cuzco. W 1572 r. wicekról hiszpański, F. de Toledo, podbił Vilcabambę i nakazał stracić jej ostatniego władcę, Tupaca Amaru. Podbój hiszpański państwa Inków doprowadził do upadku cywilizacji inkaskiej i niemal całkowicie zniszczył ich kulturę. W trakcie podboju, na skutek narzucenia Inkom wzorów europejskich i katastrofalnego spadku ich populacji z kilkunastu milionów do niespełna jednego miliona pod koniec XVI w. (spowodowanego epidemiami chorób europejskich oraz działalnością pacyfikacyjną i gospodarczą Europejczyków), zostały zniszczone struktury państwowe i dorobek cywilizacyjny Inków. Dzisiejsi Indianie w Peru, Boliwii, Ekwadorze w dużej części są potomkami dawnej ludności tego państwa.

Widok na ruiny Machu Piachu

Inkaska waza z geometrycznymi wzorami symbolizującymi schody

Wizerunek Atahualpy

2