pacjent agresywny.pdf
(
188 KB
)
Pobierz
neuro01
Postêpy Psychiatrii i Neurologii 2005; 14 (2): 8791
Praca pogl¹dowa
Review
Formy agresji pacjentów a wypalenie zawodowe
u pracowników placówek psychiatrycznych*
Forms of patients violent behaviour vs. occupational burnout in the staff of psychiatric services
MAGDALENA SARIUSZ-SK¥PSKA
Z Oddzia³u Leczenia Depresji Kliniki Psychiatrii Doros³ych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagielloñskiego w Krakowie
STRESZCZENIE
Cel. Na podstawie aktualnego pimiennictwa oraz uzyskanych wyników badañ przedstawiono przegl¹d ró¿norodnych czynników
sprzyjaj¹cych agresji pacjentów, a tak¿e form, jakie ona przybiera.
Pogl¹dy. Wieloczynnikowe uwarunkowania zachowañ agresywnych pacjentów psychiatrycznych od wielu lat stanowi¹
przedmiot szerokiego zainteresowania badaczy i klinicystów. Agresja s³owna i fizyczna, jako nadu¿ycie praw cz³owieka i praw
pracownika oraz nara¿enie na ni¹ uwa¿ane s¹ za jedne z najpowa¿niejszych czynników zmieniaj¹cych miejsce pracy w niezdrowe
i odpychaj¹ce. Agresja w psychiatrii wzbudza wiele kontrowersji, gdy¿ coraz czêciej podkrela siê, ¿e poza zagro¿eniem ze strony
niektórych pacjentów winê ponosz¹ b³êdy organizacyjne. Z drugiej strony agresjê dowiadczan¹ w psychiatrii uwa¿a siê za swoistego
rodzaju koszty tej pracy, podkrelaj¹c, ¿e tak ju¿ jest. Omówiono natychmiastowe lub odleg³e jej skutki dla pracowników
psychiatrycznej opieki zdrowotnej.
Wnioski. Zagadnienie wyzwalania agresji w warunkach lecznictwa psychiatrycznego wymaga bacznej uwagi.
SUMMARY
Background. On the grounds of the current literature and reported research findings an overview is presented of factors conductive
to patients aggression, and of various forms of their violent behaviour.
Review. Multiple factors determining violent behaviour of psychiatric patients have held broad interest of researchers and clini-
cians for many years. Both verbal and physical violence as an infringement of human and workers rights, as well as the risk of being
exposed to such violence are included among the most powerful factors making ones workplace unhealthy and repulsive. Aggression
and violence in psychiatry are a controversial issue, as it is more and more often emphasised that besides dangerous behaviours of some
patients, organisational errors are at fault. On the other hand, violence experienced in psychiatry is regarded as an occupational
risk, said to be always the way in this sort of work. Immediate and long-term effects of patients violent behaviour on the staff
of psychiatric care facilities are discussed.
Conclusion. The problem of triggering violent behaviours in psychiatric facilities requires utmost attention.
S³owa kluczowe: wypalenie zawodowe / agresja
Key words:
Ró¿ne formy zachowañ agresywnych przejawianych
przez pacjentów z zaburzeniami psychicznymi stanowi¹
nieunikniony problem zaburzaj¹cy proces leczenia oraz
destabilizuj¹cy relacje miêdzy pacjentem a personelem
medycznym. Jak podaje wielu badaczy, w ostatnich la-
tach wskaniki czêstoci wystêpowania epizodów agre-
sji na oddzia³ach psychiatrycznych wykazuj¹ tendencje
wzrostowe [1]. Czêsto zdarza siê, i¿ zachowania agre-
sywne stanowi¹ bezporedni¹ przyczynê hospitalizacji
psychiatrycznej osoby i wynikaj¹ z jej psychopatologii.
Równoczenie niejednokrotnie bywa tak, ¿e zachowania
tego typu s¹ nastêpstwem samego faktu pobytu w szpita-
lu. Ograniczenie prywatnoci, nadmiar stymulacji, trud-
noci w komunikacji z personelem mog¹ prowadziæ do
frustracji i agresji bêd¹cej zjawiskiem wtórnym.
W literaturze dotycz¹cej opisywanego problemu obok
terminu agresja pojawia siê kilka innych sformu³owañ,
w tym pojêcia pobudzenie i przemoc. Mo¿na z ich
u¿yciem opisaæ pewne kontinuum oddaj¹ce ró¿ne formy
zachowañ pacjentów. W tym kontekcie okrelenie po-
budzony fizycznie lub werbalnie oznacza zachowania
najmniej niebezpieczne i szkodliwe, agresywny fizycz-
nie lub s³ownie zachowania o umiarko wanym na-
sileniu, natomiast, gdy mowa jest o przemocy chodzi
* Przygotowana do druku wersja wyst¹pienia na sympozjum Praca z chorymi psychicznie i jej koszty osobowe, które odby³o siê
19 czerwca 2004 r., w czasie 41 Zjazdu Psychiatrów Polskich w Warszawie. Przewodniczyli: Prof. H. Sêk, Prof. Cz. Czaba³a. Organi-
zator: Dr M. Anczewska.
occupational background / aggression / violent behaviour
88
Magdalena Sariusz-Sk¹pska
o zachowania o najwiêkszym natê¿eniu, wi¹¿¹ce siê
z najwiêkszym stopniem zagro¿enia, nale¿¹ce do dru-
giego krañca kontinuum [2].
Znane s¹ ró¿ne modele t³umacz¹ce zjawisko agresji
u pacjentów. Axer i Beckett [3] odwo³uj¹ siê do kon-
cepcji stresu i pojêcia oceny pierwotnej. Zak³adaj¹, ¿e
gdy pacjent oceni dan¹ sytuacjê w kategoriach zagro¿e-
nia stopniowo narasta w nim napiêcie, które ostatecznie
znajduje ujcie w agresywnym zachowaniu przynosz¹-
cym ulgê i odzyskanie równowagi. Duxbury [4] przed-
stawia trzy podstawowe modele zachowañ agresywnych.
W modelu wewnêtrznym ryzyko zachowania agre-
sywnego wi¹¿e siê wy³¹cznie ze zmiennymi indywidual-
nymi dotycz¹cymi osoby, w modelu zewnêtrznym
czynniki wyzwalaj¹ce agresjê opisywane s¹ w katego-
riach zmiennych rodowiskowych. Trzeci model osoba
kontra sytuacja uwzglêdnia zarówno zmienne indywi-
dualne, jak i rodowiskowe.
W ujêciu psychoanalitycznym agresja pacjentów jest
traktowana jako forma oporu w terapii. W ujêciu po-
znawczym zachowania tego typu s¹ uznawane za prze-
jaw uaktywnienia siê dysfunkcjonalnych schematów
poznawczych czy tzw. agresywnego stylu atrybucyjne-
go. Nijman [5] opisuje tu swoiste b³êdne ko³o, w którym
uaktywnienie b³êdnych przekonañ pacjenta dotycz¹cych
zagro¿enia i tego, ¿e kto chce go skrzywdziæ, pro-
wadzi do uruchomienia czynnej agresji. Jej konse-
kwencj¹ staje siê zastosowanie przez personel takich
ró¿nych rodków zaradczych jak przymus bezporedni
czy leki sedatywne, co wtórnie utwierdza pacjenta w jego
przekonaniach.
Indywidualne czynniki ryzyka zwi¹zane z pacjentem
Objawy psychopatologiczne. Wiêkszoæ badañ z tego
zakresu dotyczy zwi¹zków miêdzy schizofreni¹ a zacho-
waniami agresywnymi. Zarówno sama natura schorzenia,
wi¹¿¹ca siê z nim upoledzona kontrola emocjonalna,
jak i obecnoæ objawów wytwórczych s¹ uznawane za
czynniki sprzyjaj¹ce zachowaniom agresywnym. Równo-
czenie wyniki badañ nadal pozostaj¹ niejednoznaczne
[6]. Choæ zale¿noæ miêdzy objawami schizofrenii a za-
chowaniami agresywnymi nie jest jasna, zwraca siê
uwagê na fakt, ¿e tego rodzaju zachowania tych cho-
rych s¹ najczêciej wyjaniane ich objawami psycho-
patologicznymi [7].
Objawy uboczne dzia³ania leków przeciwpsychotycz-
nych. Niektórzy autorzy zak³adaj¹, ¿e obok objawów
psychopatologicznych sam rodzaj farmakoterapii i wszel-
kie wynikaj¹ce z niej skutki uboczne jak akatyzja
zwiêkszaj¹ napiêcie u pacjentów i same w sobie mog¹
stanowiæ przyczynê agresji [8].
Wspó³wystêpowanie zaburzeñ z ró¿nych osi. Za czyn-
nik znacz¹co zwiêkszaj¹cy ryzyko agresywnych zacho-
wañ pacjentów uznaje siê wspó³wystêpowanie z zaburze-
niami psychotycznymi zaburzeñ osobowoci szczególnie
paranoidalnych i dyssocjalnych. Osobna grupa badañ
zajmuje siê zale¿noci¹ miêdzy zaburzeniami osobo-
woci a agresj¹ [9] i wskazuje na istnienie zwi¹zków
miêdzy tymi zmiennymi. Równoczenie jak ostrzega
Freedman [10] do traktowania zaburzeñ osobowoci
jako predyktora agresji nale¿y podchodziæ nader ostro¿-
nie, gdy¿ korelacja wyników w skali psychopatii PCL-R
autorstwa Harea z zachowaniami agresywnymi jest
niska lub nie wystêpuje w ogóle.
P³eæ i wiek pacjenta. Choæ wielu autorów podkrela,
¿e pacjenci p³ci mêskiej s¹ agresywni czêciej i przeja-
wiaja bardziej niebezpieczne zachowania, s¹ badania
pokazuj¹ce, ¿e w populacji pacjentów z zaburzeniami
psychicznymi zachowania agresywne o ró¿nym nasile-
niu wystêpuj¹ w takiej samej formie u kobiet i u mê¿-
czyzn. Przegl¹d dotychczasowych wyników badañ
wskazuje, ¿e w populacji m³odszych pacjentów ryzyko
agresji jest wiêksze ni¿ wród osób starszych [11].
Nadu¿ywanie substancji. W szereg badañ [7, 12, 13]
wykazano, ¿e nadu¿ywanie substancji jest czynnikiem
znacz¹co zwiêkszaj¹cym ryzyko agresywnych zacho-
wañ w populacji pacjentów. Jak zaznacza Soyka [14]
u pacjentów chorych nae schizofreniê nadu¿ywanie sub-
stancji sprzyja nie tylko przemocy, ale i zachowaniom
samobójczym.
Wczeniejsze epizody agresji i przemocy. Wszyscy
autorzy zajmuj¹cy siê t¹ problematyk¹ zgodnie pod-
krelaj¹, ¿e wczeniejsze epizody zachowañ agresyw-
nych stanowi¹ bardzo istotny predyktor kolejnych epi-
zodów tego typu. Wed³ug Solimana i Rezy [15] agresja
ujawniana przez pacjentów wi¹¿e siê nie tylko z ich
wczeniejszymi zachowaniami agresywnymi, ale tak¿e
z próbami samobójczymi. T³umacz¹, i¿ zaburzona kon-
trola emocjonalna mo¿e uruchamiaæ agresjê skierowan¹
tak przeciwko sobie, jak i przeciw innym.
RÓD£A AGRESJI PACJENTÓW
Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI
Analiza wyników dotychczasowych badañ dotycz¹-
cych agresji pacjentów psychiatrycznych jej form
i róde³ wskazuje przede wszystkim na brak jedno-
znacznej i spójnej definicji samego pojêcia agresja,
co znacz¹co utrudnia porównywanie wyników i wyci¹-
ganie z nich ogólniejszych wniosków. Dodatkow¹ prze-
szkod¹ metodologiczn¹ jest sposób operacjonalizacji
zmiennych. Traktowanie pojêcia agresji jako zmiennej
kategorialnej zak³ada podzia³ badanych na agresywnych
i nie-agresywnych, jednak kryteria w³¹czania do po-
szczególnych grup nie zawsze s¹ jasno okrelone. Uzna-
nie tej zmiennej za wymiar stwarza trudnoci w precy-
zyjnym pomiarze ró¿nego stopnia jej nasilenia.
W zale¿noci od podejmowanej tematyki mo¿na wy-
odrêbniæ dwie zasadnicze grupy badañ:
analizy zajmuj¹ce siê przegl¹dem czynników indy-
widualnych zwiêkszaj¹cych ryzyko agresji (model
wewnêtrzny);
analizy czynników zwi¹zanych ze rodowiskiem
szpitalnym i personelem psychiatrycznym, które
mog¹ wyzwalaæ agresjê pacjentów (model zew-
nêtrzny).
Formy agresji pacjentów a wypalenie zawodowe u pracowników placówek psychiatrycznych
89
Wczesne dowiadczenia o charakterze nadu¿yæ sek-
sualnych. Swanson [13] podkrela, ¿e dowiadczenie
bycia ofiar¹ nadu¿ycia seksualnego w dzieciñstwie
mo¿e stanowiæ czynnik sprzyjaj¹cy zachowaniom agre-
sywnym w doros³ym ¿yciu. Autor ten zaznacza te¿, ¿e
ryzyko agresji jest tym wiêksze, im wiêcej czynników
ryzyka ujawnia jedna osoba.
Czynniki poznawcze. Dysfunkcjonalne schematy po-
znawcze przejawiane szczególnie przez pacjentów z za-
burzeniami osobowoci, a zawieraj¹ce treci wy¿szocio-
we lub paranoidalne czêsto prowadz¹ do uruchamiania
agresji zarówno s³ownej, jak i fizycznej. Podobny czyn-
nik stanowi tu tzw. agresywny styl atrybucyjny opisany
przez McNeila [16].
konfliktowe. Beauford i wsp. [19] wyró¿nili problem
jakoci relacji terapeutycznej jako czynnik ryzyka.
W swoim badaniu wykazali, ¿e s³aba relacja terapeu-
tyczna nawi¹zana ju¿ we wstêpnym kontakcie z chorym
jest elementem zwiêkszaj¹cym ryzyko zachowañ agre-
sywnych ze strony tego pacjenta.
P³eæ i wiek personelu. Jak wykazali Owen i wsp. [20]
czynnikiem sprzyjaj¹cym ró¿nym formom zachowañ
agresywnych na oddziale psychiatrycznym jest przewaga
personelu p³ci ¿eñskiej. Równoczenie im m³odsi s¹ pra-
cownicy oddzia³u tym wiêksze jest ryzyko, i¿ stan¹ siê
ofiarami agresji pacjentów.
Brak odpowiednich kwalifikacji i dowiadczenia.
Owen i wsp. [21] analizowali te¿ kwalifikacje personelu
medycznego w zakresie radzenia sobie z zachowaniami
agresywnymi pacjentów i wczesnej identyfikacji sygna-
³ów tego typu zachowañ. Jak wykazano, im mniejsze
dowiadczenie personelu w tym zakresie, tym czêciej
wystêpuj¹ epizody agresji.
Obecnoæ osób szkol¹cych siê na oddziale. Obecnoæ
studentów szkol¹cych siê na oddziale zwiêksza ryzyko
zachowañ agresywnych, nie tylko ze wzglêdu na czêsto-
tliwoæ ich kontaktów z pacjentami, ale tak¿e ze wzglêdu
na fakt, ¿e personel powiêca wiêcej czasu na uczenie,
a mniej na kontakty z chorymi [20].
Poziom satysfakcji z wykonywanej pracy. Nolan [22]
podkrela, i¿ z jego badañ wynika, ¿e niski poziom sa-
tysfakcji z wykonywanej pracy stwierdzony u personelu
medycznego powoduje spadek zaanga¿owania w wyko-
nywane obowi¹zki, zaburza komunikacjê z pacjentami
i porednio rzutuje na zwiêkszenie czêstotliwoci zacho-
wañ agresywnych ze strony pacjentów.
Lêk ujawniany przez personel. Szereg badañ [23, 24]
potwierdza, ¿e lêk odczuwany przez personel, a co za
tym idzie niepewnoæ w kontakcie z pacjentami sprzy-
jaj¹ nasileniu agresji ze strony chorych.
Cechy osobowoci personelu. S¹ badania koncentru-
j¹ce siê na pewnych aspektach osobowoci pracowni-
ków psychiatrycznych s³u¿b medycznych jako na czyn-
nikach sprzyjaj¹cych wyzwalaniu agresji u chorych.
Szczególn¹ rolê odgrywaj¹ tu autorytaryzm i wysokie
poczucie kontroli [24].
Czynniki ryzyka zwi¹zane z otoczeniem pacjenta
Przestrzeñ oddzia³u. Jak wykaza³ w swoich bada-
niach Nijman [17], na oddzia³ach, gdzie wystêpowa³o
du¿e zagêszczenie pacjentów, wskanik epizodów agre-
sji w skali roku by³ wy¿szy ni¿ na oddzia³ach oferu-
j¹cych pacjentom wiêcej przestrzeni. Na zat³oczonym
oddziale pacjenci nie maj¹ mo¿liwoci spêdzania czasu
w samotnoci, choæ czêsto sobie tego ¿ycz¹. Równo-
czenie jest du¿o wiêcej interakcji z innymi pacjentami,
na jednego pacjenta przypada mniejsza liczba osób
z personelu, a kumulacja tych wszystkich elementów
niejednokrotnie prowadzi do agresji. Kumar i Bradley
[18] podkrelaj¹, ¿e zwiêkszenie czêstotliwoci epizo-
dów agresji na oddzia³ach psychiatrycznych, jakie ob-
serwuje siê w ostatnich latach, mo¿e porednio wynikaæ
w³anie z nasilania siê problemu st³oczenia w szpitalach.
Rodzaj zajêæ terapeutycznych. Wskazuje siê tu dwa
zasadnicze problemy. Z jednej strony czynnikiem nasila-
j¹cym frustracjê pacjentów, a tym samym zwiêkszaj¹cym
ryzyko agresji z ich strony, jest niedosyt stymulacji wy-
nikaj¹cy z niewystarczaj¹cego ustrukturalizowania czasu
i braku interesuj¹cych zajêæ terapeutycznych. Z drugiej
strony zajêcia zbyt intensywne i stawiaj¹ce pacjentom
zbyt wysokie wymagania mog¹ wywo³aæ podobny efekt.
Stosowanie metod przymusu bezporedniego i leków
sedatywnych. Oddzia³ywania te s³u¿¹ce personelowi
psychiatrycznemu jako podstawowe metody radzenia
sobie z agresj¹ pacjentów paradoksalnie mog¹ j¹ jesz-
cze nasilaæ. Lêk odczuwany przez personel, a dodat-
kowo trudnoci w adekwatnej ocenie sytuacji i stopnia
zagro¿enia, jakie stanowi pacjent, prowadz¹ niejedno-
krotnie do nadu¿ywania tego typu metod. Z kolei unie-
ruchomienie czy to fizyczne czy chemiczne nasila
u pacjenta poczucie bezradnoci i kontroli, a tym samym
zwiêksza ryzyko zachowañ agresywnych.
FORMY AGRESYWNYCH ZACHOWAÑ PACJENTÓW
Ró¿ne zachowania agresywne przejawiane przez pa-
cjentów z zaburzeniami psychicznymi mo¿na podzieliæ
ze wzglêdu na dwa kryteria: (1) na ile ciê¿ki jest incy-
dent, (2) kto staje siê ofiar¹ takiego zachowania? Ze
wzglêdu na zró¿nicowanie ujêæ agresji i badanych po-
pulacji znowu pojawiaj¹ siê trudnoci w porównywaniu
wyników badañ.
Bior¹c pod uwagê nasilenie zachowania da siê wy-
ró¿niæ:
s³abe i umiarkowane formy agresji, do których zali-
czane s¹ groby, obraliwe s³owa oraz niszczenie
przedmiotów,
Czynniki ryzyka zwi¹zane
z personelem psychiatrycznym
Rodzaj komunikacji i jakoæ relacji terapeutycznej.
Wszelki trudnoci komunikacji z personelem medycz-
nym, brak wystarczaj¹cej informacji o celach terapii czy
elementach zwi¹zanych z diagnostykj¹ i terapi¹ nie-
jednokrotnie stanowi¹ pod³o¿e uruchamiaj¹ce sytuacje
90
Magdalena Sariusz-Sk¹pska
powa¿ne zachowania agresywne prowadz¹ce do
uszkodzeñ cia³a, siñców, zadrapañ, a nawet utraty
przytomnoci.
W zale¿noci od obiektu agresji wyró¿nia siê:
zachowania autoagresywne samookaleczenia, próby
samobójcze dokonywane przez pacjenta,
zachowania skierowane na innych pacjentów,
zachowania skierowane na personel pielêgniarki,
lekarzy, psychologów itd.
Wiêkszoæ badañ potwierdza, ¿e najczêciej obiek-
tem agresji jest personel pielêgniarski. Jak podaj¹ Erdos
i Hughes [25] ok. 20% pielêgniarek napadniêtych nie-
spodziewanie przez pacjentów zg³asza urazy fizyczne
w postaci z³amañ, skaleczeñ, siniaków, a nawet epizo-
dów utraty przytomnoci.
terapeutycznego mieli wiadomoæ tych reakcji oraz ich
mo¿liwych konsekwencji [27].
Istotnym aspektem zagadnienia agresji pacjentów
jest wp³yw, jaki tego typu zachowania maj¹ na pow-
stawanie zespo³u wypalenia zawodowego. Wypalenie
zawodowe jest szerokim terminem opisuj¹cym prze-
wlek³y stres wynikaj¹cy z wykonywanej pracy zawodo-
wej, definiowany w trzech kategoriach: emocjonalnego
wyczerpania, depersonalizacji (negatywnego, cyniczne-
go nastawienia do innych) i redukcji poziomu zawodo-
wych osi¹gniêæ [28]. Problem wypalenia analizowany
jest w kontekcie wielu zawodów, jednak w zakresie
psychiatrii ma znaczenie szczególne, gdy¿ jak to po-
twierdzaj¹ badania, ta grupa zawodowa jest szczególnie
podatna na syndrom wypalenia. Jak pisz¹ Rabin i wsp.
[29] lekarze ogólni przejawiaj¹ umiarkowane cechy tego
syndromu, podczas gdy u psychiatrów wystêpuje bardzo
wysoki poziom emocjonalnego wyczerpania i deperso-
nalizacji. Autorzy ci porównali tak¿e poziom wypalenia
u psychiatrów bêd¹cych pracownikami oddzia³ów psy-
chiatrycznych i psychiatrii rodowiskowej. W grupie
pierwszej stwierdzono wy¿szy poziom depersonalizacji,
co t³umaczono rozbie¿noci¹ miêdzy oczekiwaniami
i wyobra¿eniami zwi¹zanymi prac¹ na oddziale, a real-
n¹ sytuacj¹, z jak¹ na co dzieñ stykaj¹ siê ci lekarze.
W grupie pracowników rodowiskowych wykonuj¹cych
zadania niejednokrotnie wi¹¿¹ce siê z wiêkszym zagro-
¿eniem agresj¹ stwierdzono wiêksze nasilenie wypale-
nia w sferze wyczerpania emocjonalnego. W innych ba-
daniach Prosser [30] wykaza³, ¿e pracownicy placówek
rodowiskowych dowiadczaj¹ wysokiego poziomu
stresu i znacz¹co wiêkszego nasilenia objawów wypa-
lenia ni¿ pracownicy szpitali.
WP£YW ZACHOWAÑ AGRESYWNYCH
PACJENTÓW NA PERSONEL MEDYCZNY
Wielu autorów [22] zwraca uwagê na fakt, ¿e epizody
zachowañ agresywnych na oddzia³ach psychiatrycznych
czêsto nie s¹ raportowane. Dzieje siê tak szczególnie
wtedy, gdy chodzi o pacjentów wielokrotnie agresyw-
nych, do których zachowania personel stopniowo siê
przyzwyczai³. Równoczenie czêsto zachowania tego
typu s¹ traktowane jako niemi³y, ale nieuchronny i nie-
od³¹czny element wykonywanej pracy i dlatego nie sa
zg³aszane i nie wywo³uj¹ wyranej reakcji pracowni-
ków. Jednak nie mo¿na zapominaæ, ¿e rola ofiary ró¿-
nych form agresji ze strony pacjentów mo¿e sprowadzaæ
powa¿ne skutki d³ugo- i krótkoterminowe. Nawet nie-
wielki uraz cielesny mo¿e owocowaæ powa¿nymi psy-
chologicznymi konsekwencjami, czasem w postaci obja-
wów zespo³u stresu pourazowego.
Psychologiczne skutki werbalnej, a szczególnie fi-
zycznej napaci, s¹ najczêciej prze¿ywane przez per-
sonel jako z³oæ, lêk i poczucie bezradnoci. Pow-
sta³e w ten sposób lêkowe nastawienie niejednokrotnie
owocuje ich unikaniem i wycofaniem z w³asnych
obowi¹zków [26]. Jak wykazali w swoich badaniach
Erdos i Hughes [25] 65% pracowników szpitala psy-
chiatrycznego, którzy byli ofiarami czynnej agresji
potrzebowa³o od tygodnia do roku zwolnienia lekar-
skiego z pracy, aby po tym wydarzeniu w pe³ni odzy-
skaæ si³y. U wielu z nich po ust¹pieniu fizycznych skut-
ków napaci utrzymywa³y siê psychiczne symptomy, ze
wspomnianymi objawami zespo³u stresu pourazowego
(PTSD) w³¹cznie.
Inn¹ wa¿n¹ konsekwencj¹ agresji ze strony pacjen-
tów psychiatrycznych s¹ ró¿norodne reakcje przeciw-
przeniesieniowe personelu. Bez wzglêdu na specjalnoæ,
czy chodzi o psychiatrê, psychologa czy personel pie-
lêgniarski, zachowania agresywne uruchamiaj¹ ró¿no-
rodne emocje i skojarzenia wi¹¿¹ce siê z ich osobistym
dowiadczeniem. Poniewa¿ reakcje przeciwprzeniesie-
niowe mog¹ rzutowaæ na proces leczenia i sposób trak-
towania pacjenta, wa¿ne jest, aby cz³onkowie zespo³u
PODSUMOWANIE
Bior¹c pod uwagê ca³e spektrum nastêpstw, jakie
maj¹ dla psychiatrycznego personelu medycznego
wszelkie zachowania agresywne pacjentów, dalsza ana-
liza czynników ryzyka takich zachowañ, metod wczes-
nego wykrywania sygna³ów agresji oraz opanowywa-
nia wszelkich jej form wydaje siê konieczna. Trzeba tu
jednak podkreliæ, ¿e dalsze badania dotycz¹ce uwarun-
kowañ i skutków agresywnych zachowañ pacjentów,
powinny siê opieraæ na wielowymiarowym modelu
agresji. Musi on uwzglêdniaæ nie tylko zmienne in-
dywidualne zwi¹zane z sam¹ osob¹ chorego, którym
jak dot¹d powiêcano najwiêcej uwagi, ale tak¿e braæ
pod uwagê ca³e spektrum uwarunkowañ sytuacyjnych
i czynników zwi¹zanych z personelem. Jak wykazuj¹
nieliczne nadal badania dotycz¹ce tych dwóch ostatnich
elementów, ogrywaj¹ one rolê równie wa¿n¹ jak zmien-
ne indywidualne.
Stworzenie wielowymiarowego modelu pozwoli nie
tylko na lepsze opisanie mechanizmów zachowañ agre-
sywnych pacjentów, ale przyczyni siê tak¿e do po-
prawienia metod prewencji i opanowywania tego typu
Formy agresji pacjentów a wypalenie zawodowe u pracowników placówek psychiatrycznych
91
zachowañ. Wszelkie podejmowane dzia³ania zapobie-
gawcze powinny uwzglêdniaæ trzy wspomniane grupy
zmiennych. Choæ problem agresji w psychiatrii nie
mo¿e byæ ca³kowicie wyeliminowany, istnieje szeroka
przestrzeñ dla rozwoju metod jej ograniczania, a tym
samym coraz skuteczniejszego zapobiegania jej nega-
tywnym wp³ywom na personel.
14. Soyka M. Substance misuse, psychiatric disorder and
violent and disturbed behaviour. Br J Psychiatry 2000; 176:
34550.
15. Soliman A, Reza H. Risk factors and correlates of violence
among acutely adult psychiatric inpatients. Psychiatr Serv
2001; 52: 7580.
16. McNeil DE, Eisner JP, Binder RL. The relationship between
aggressive attributional style and violence by psychiatric
patients. J Consult Clin Psychol 2003; 2: 399403.
17. Nijman LI, Rector G. Crowding and aggression on inpatient
psychiatric wards. Psychiatr Serv 1999; 50: 8301.
18. Kumar S, Bradley N. Crowding and violence on psychiatric
wards: explanatory models. Can J Psychiatry 2001; 46:
4337.
19. Beauford JE, McNeil DE, Binder RL. Utility of the initial
therapeutic alliance in evaluating patients risk of violence.
Am J Psychiatry 1997; 154: 12726.
20. Owen C, Tarantello C, Jones M, Tennant C. Violence and
aggression in psychiatric units. Psychiatr Serv 1998; 49:
14527.
21. Owen C, Tarantello C, Jones M, Tennant C. Repetitively
violent patients in psychiatric units. Psychiatr Serv 1998;
49: 145861.
22. Nolan P, Dellender J, Soartes J, Thomsen S, Arnetz B.
Violence in mental health care: the experiences of mental
health nurses and psychiatrists. J Adv Nurs 1999; 30: 93441.
23. Fry AJ, ORiordan D, Turner M, Mills KL. Survey of
aggressive incidents experienced by community mental
health staff. Int J Ment Health Nurs 2002; 11: 11220.
24. Spokes K, Bond K, Lowe T, Jones J, Illingworth P, Brimble-
combe N, Wellman N. HOVIS the Hertfordshire/ Oxford-
shire violent incident study. J Psychiatr Ment Health Nurs
2002; 9: 199209.
25. Erdos BZ, Hughes DH. Emergency Psychiatry: A review of
assaults by patients against staff at psychiatric emergency
centers. Psychiatr Serv 2001; 52: 11757.
26. Flannery R, Fisher W, Walker A, Ko³odziej K, Spillane M.
Assaults on staff by psychiatric patients in community resi-
dences. Psychiatr Serv 2000; 51: 1113.
27. Benson A, Secker J, Balfe E, Lipsedge M, Robinson S,
Walker J. Discourses of blame: accounting for aggression
and violence on an acute mental health inpatient unit. Soc
Sci Med 2003; 57: 91726.
28. Bakker A, Demerouti E, Schaufeli W. Validation of the
Maslach burnout inventory general survey: an internet
study. Anxiety, Stress and Coping 2002; 15: 24560.
29. Rabin S, Feldman D, Kaplan Z. Stress and intervention stra-
tegies in mental health professionals. Br J Med Psychol
1999; 72: 15969.
30. Prosser D, Johnson S, Kuipers E, Dunn G, Szmukler G, Reid
Y, Bebbington P, Thornicroft G. Mental health, burnout
and job satisfaction in a longitudinal study of mental health
staff. Soc Psychiatry Epidemiol 1999; 34: 295300.
PIMIENNICTWO
1. Tardiff K, Marzuk PM, Leon AC, Portera L, Weiner MA.
Violence by patients admitted to a private psychiatric hospi-
tal. Am J Psychiatry 1997; 154: 8893.
2. Littrell KH, Littrell SH. Current understanding of violence
and aggression: assessment and treatment. J Psychosoc Nurs
Ment Health Serv 1998; 36: 1824.
3. Axer A, Beckett R. Trening personelu psychiatrycznego
w przeciwdzia³aniu zachowaniom niebezpiecznym (Training
in preventing assaultive behaviors for psychiatric professio-
nals). Psychiatr Pol 1998; 4: 43342.
4. Duxbury J. An exploratory account of registered nurses expe-
rience of patient aggression in both mental health and general
nursing settings. J Psychiatr Ment Health Nurs 1999; 6: 197.
5. Nijman LI, Campo ML, Ravelli PD, Merckelbach LG. A ten-
tative model of aggression on inpatient psychiatric wards.
Psychiatr Serv 1999; 50: 8324.
6. Appelbaum PS, Clark Robbins P, Monahan J. Violence and
delusions: data from the macartur violence risk assessment
study. Am J Psychiatry 2000; 157: 56672.
7. Taylor P, Leese M, Williams D, Butwell M, Daly R, Larkin
E. Mental disorder and violence. Br J Psychiatry 1998; 172:
21826.
8. Tuninger E, Levander S, Bernce R, Johansson G. Criminality
and aggression among psychotic in-patients: frequency and
clinical correlates. Acta Psychiatr Scand 2001; 103: 294300.
9. Lilienfeld SO. Methodological advances and developments
the assessment of psychopathy. Behav Res Ther 1998; 36:
99125.
10. Freedman D. Premature reliance on the Psychopathy
Checklist-Revised. J Assessment 2002; 1: 123.
11. Lam JN, McNeil DE, Binder RL. The relationship between
patients gender and violence leading to staff injuries. Psy-
chiatr Serv 2000; 51: 116770.
12. Scott H, Johnson P, Menezes P, Thornicroft G, Marshall J,
Bindman J, Bebbington P, Kuipers E. Substance misuse and
risk of aggression and offending among the severely mentally
ill. Br J Psychiatry 1998; 172: 34550.
13. Swanson WJ, Swartz MS, Essock SM, Osher FC, Wagner
RH, Goodman LA, Rosenberg SD, Meador KG. The social-
environmental context of violent behavior in persons treated
for severe mental illness. J Public Health 2002; 9: 152331.
Adres: Mgr Magdalena Sariusz-Sk¹pska, Oddzia³ Leczenia Depresji Kliniki Psychiatrii Doros³ych Collegium Medicum
Uniwersytetu Jagielloñskiego, ul. Kopernika 21B, 31-501 Kraków
Plik z chomika:
Florencja2013
Inne pliki z tego folderu:
Rola pielęgniarki w zapobieganiu zakażeniom w bloku operacyjnym.pdf
(74 KB)
Specyfika pielęgniarskiej opieki pooperacyjnej nad chorym we wczesnym okresie po przeszczepie nerki.pdf
(79 KB)
Opieka pielęgniarska nad chorymi z pourazowymi zespołami neurologicznymi.pdf
(225 KB)
Immunohematologia.pdf
(161 KB)
Rykowski zylaki.rar
(16627 KB)
Inne foldery tego chomika:
►Bizuteria
● Aplikacje
●CALOSCIOWY KURS JEZYKA NIEMIECKIEGO-wymowa slowek i zdan oraz pisownia slow na wordzie
♥♥♥ ALLEGRO
♦ Dekoracje okien
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin