Klasyfikacja systemów:
Systemy można podzielić z wielu różnych punktów widzenia.
Na przykład:
a) w zależności od sprzężenia z otoczeniem – otwarty, zamknięty, względnie odosobniony,
b) w zależności od stosunku do rzeczywistości - abstrakcyjny, konkretny,
c) w zależności od zachowania w czasie – statyczny i dynamiczny.
d) w zależności od sposobu zachowania:
- systemy z zachowaniem celowym i systemy bez zachowania celowego,
- systemy adaptacyjne i nieadaptacyjne,
- system deterministyczne i stochastyczne (probabilistyczne),
- w zależności od pochodzenia – naturalne i sztuczne,
- w zależności od treści – materialne, niematerialne, informacyjne..
Klasyfikacja systemów według Bouldinga.
Klasa
Nazwa klasy
Typ systemu
Typowe nowe właściwości
1
Struktura statyczna
Wzór struktury substancji chemicznej
_
2
System mechaniczny
Maszyna zegarowa
Ruch dynamiczny i deterministyczny
3
System cybernetyczny
Regulator homeostatyczny
Sprzężenie zwrotne, przekazywanie i przetwarzanie informacji
4
System otwarty
Komórka
Przemiana materii, samoreprodukcja
5
System genetyczny
Roślina
Zróżnicowanie części systemu, podział pracy, rozwój systemu w czasie
6
System zoologiczny
Zwierzę
Ruchliwość, zachowanie celowe, wyobraźnia
7
System jednostki ludzkiej
Człowiek
Świadomość, tworzenie symboli
8
System społeczny
Przedsiębiorstwo, miasto
Tworzenie ról, system wartości
9
System transcedentalny
Niemożność poznania
Brakiem klasyfikacji Bouldinga jest to, że jest raczej klasyfikacja obiektów niż systemów, co najwyżej klasyfikacja systemów materialnych. Otóż na jakimkolwiek obiekcie wyższego rzędu możemy skonstruować nieskończenie wiele systemów należących do klas różnego rzędu.
Klasyfikacja systemów i stworzenie hierarchicznych zależności między nimi ma istotne znaczenie podczas określania kilku systemów na tym samym obiekcie.
Problemem w trakcie tworzenia systemów (przede wszystkim informacyjnych) i ich hierarchii jest to, aby system dzięki swej strukturze uwzględniał kryteria klasyfikacyjne ex ante oraz umożliwiał szerokie zastosowanie kryteriów klasyfikacyjnych ex post.
Dla analizy i projektowania systemów zarządzania istotne znaczenie ma klasyfikacja systemów Hare’a. Jest to klasyfikacja w zależności od charakteru sprzężenia zwrotnego (sprzężeń zwrotnych) oraz charakteru i zadania pamięci w systemie.
A. Klasa systemów zerowego rzędu. Należą do niej dynamiczne systemy otwarte bez sprzężenia zwrotnego i bez pamięci.
B. Klasa systemów pierwszego rzędu. Obejmuje dynamiczne systemy otwarte, posiadające już sprzężenie zwrotne, ale nie posiadające pamięci selektywnej.
C. Klasa systemów drugiego rzędu. Obejmuje dynamiczne aspekty otwarte ze spzrężeniem zwrotnym i pamięcią selektywną, które umożliwiają dokonanie w danej sytuacji wyboru z kilku (uprzednio określonych)alternatywnych sposobów zachowania systemu.
D. Klasa systemów trzeciego rzędu. Obejmuje dynamiczne systemy otwarte ze sprzężeniem zwrotnym i pamięcią selektywną; posiadające zdolność antycypacji, a ponadto zdolność uczenia się, tzn. rozwijania nowych programów (nowych reguł decyzyjnych) na podstawie poprzednich doświadczeń. Systemy tej klasy nazywamy również „systemami strategicznymi”.
E. Klasa systemów czwartego rzędu. Obejmuje dynamiczne systemy otwarte ze sprzężeniem zwrotnym i pamięcią selektywną, posiadające zdolność i uczenia się, a ponadto – zdolność antycypacji i uczenia się, a ponadto - zdolność określania nowych, odpowiedniejszych celów (dla obecnego i antycypowanego stany systemu).
gosicka