gen5.doc

(64 KB) Pobierz
GENETYKA (prelekcja 5)

GENETYKA (prelekcja 5)

 

ANEUPLOIDIA – aberracja chromosomowa dotycząca liczby chromosomów; polega na zwiększeniu lub zmniejszeniu diploidalnej liczby autosomów o pojedyncze chromosomy; najczęściej u człowieka występuje:

→      monosomia 2n-1 chromosomów;

→      trisomia 2n+1 chromosomów;

→      tetrasomia 2n+2 chromosomów;

* są to mutacje genowe;

 

EUPLOIDIA – zwielokrotnienie całych zestawów (garniturów) chromosomów:

→      3n triploidia;

→      4n tetraploidia;

→      u ssaków osobniki takie giną w wieku płodowym;

→      u człowieka nie stwierdzono (uwaga! komórki watroby);

→      występowanie – np. u roślin;

 

 

ANEUPLOIDIA AUTOSOMÓW:

→      przyczyna – nondysjunkcja – nierozdzielenie się chromosomu w czasie podziałów;

→      najczęstsze przypadki aneuploidii autosomów u człowieka to:

¬      zespół Downa (trisomia w 21 parze);

¬      zespół Edwardsa (trisomia w 18 parze);

¬      zespół Patau (trisomia w 13 parze);

 

ZESPÓŁ DOWNA:

→      trisomia 21 (47,XX,+21 lub 47, XY,+21) – 95% przypadków;

→      translokacje - 3% przypadków;

→      mozaicyzm – 1-2% przypadków;

→      95% wszystkich przypadków trisomia jest związanych z nieprawidłowościami podziałów komórki jajowej, 5% plemnika;

→      za większość cech genotypowych odpowiedzialne są geny zlokalizowane w końcowej części ramion długich chromosomu 21;

→      częstość: 1:700 – 1:800;

→      cechy najczęściej występujące:

¬      skośne ustawienie szpar powiekowych;

¬      otwarte usta, opuszczone kąciki ust;

¬      szeroka, płaska twarz;

¬      bruzdy poprzeczne dłoni (małpia bruzda);

¬      krótka szyja;

¬      duży, pobrużdżony język;

¬      upośledzenie umysłowe (IQ ok. 24);

¬      mężczyźni niepłodni, kobiety płodne;

¬      szerokie dłonie;

¬      wrodzone wady serca;

¬      powiększona okrężnica;

¬      duże, szeroko rozstawione palce;

¬      wady w budowie miednicy;

¬      przepuklina pępkowa;

¬      niedrożność jelit;

¬      charakterystyczny wzór linii papilarnych;

·         im starsza matka, tym większe prawdopodobieństwo urodzenia dziecka chorego (szczególnie powyżej 35 roku życia);

 

ZESPÓŁ PATAU:

→      częstość: 1:5000 – 1:10000;

→      kariotyp: 47,XX,+13 lub 47,XY,+13;

→      cechy najczęściej występujące:

¬      rozszczep wargi i podniebienia;

¬      anomalnie kończyn;

¬      wady sercowo-naczyniowe;

¬      wady nerek;

¬      głuchota;

→      70% dzieci umiera w ciągu pierwszej połowy życia;

 

ZESPÓŁ EDWARDSA:

→      częstość: 1:3000 – 1:5000;

→      kariotyp: 47,XX,+18 lub 47,XY,+18;

→      cechy najczęściej występujące:

¬      wady oczu (hiperteloryzm, opadanie powiek);

¬      deformacja czaszki;

¬      deformacja stóp i rąk;

¬      wady serca, nerek i innych narządów;

→      10% dzieci przeżywa pierwszy rok

 

** ABERRACJE STRUKTURY CHROMOSOMÓW (MUTACJE CHROMOSOMOWE):

 

ZESPÓŁ CRI-DU-CHAT:

→      częstość: 1:50000 – 1:100000;

→      kariotyp: 46,XX,5p lub 46,XY,5p;

→      cechy najczęściej występujące:

¬      płacz przypominający miauczenie kota (wady w budowie krtani);

¬      u niemowląt – małogłowie, szeroko rozstawione oczy, zmarszczka nakątna;

→      większość chorych dożywa wieku dorosłego;

 

HETEROPLOIDIA:

→      powstaje w wyniku asymetrycznego podziału mitotycznego w komórkach nowotworowych He-La:

¬      najstarsza sztucznie utrzymywana hodowla tkankowa (gruczolako-rak szyjki macicy);

¬      komórki He-La są klasycznym obiektem badań nad nowotworami;

¬      mają pewne charakterystyczne cechy metaboliczne (m.in. zmutowany gen dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej);

→      NK-Ly (Nemeth-Kellner Lymphoma):

¬      występuje u myszy;

¬      wykazuje dużą częstość asymetrycznych mitoz;

 

MUTACJE GENOWE:

→      zmiany dziedziczne powstałe nagle, skokowo, wskutek zmiany genu w nowy allel;

→      najmniejsze zmiany (tzw. mutacje punktowe) dotyczą tylko jednego nukleotydu;

→      prowadzą do największych zmian jakościowych;

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MUTANTY DROSOPHILLA:

 

mutant white

oczy białe

mutant typu dzikiego

oczy czerwono-brunatne

(mutacja recesywna sprzężona z płcią)

mutant bar

oczy o zmienionym kształcie (redukcja liczby fasetek oka)

(mutacja w wyniku duplikacji odpowiedniego genu w chromosomie X)

mutant ultra-bar

oczy o zmienionym kształcie (redukcja liczby fasetek oka)

(mutacja w wyniku triplikacji odpowiedniego genu w chromosomie X)

mutant yellow

żółta barwa ciała

mutant ebony

ciemna barwa ciała

mutant nub2

krótkie skrzydła

(mutacja w 3 autosomie)

→      badania Morgana wykazały, że spontaniczna mutacja white jest sprzężona z chromosomem X;

 

DOŚWIADCZENIE LEDERBERGÓW:

→      Lederbergowie opracowali metodę zwaną metodą replik płytkowych;

→      Doświadczenie dowodzi, że mutanty oporne na antybiotyki powstają spontanicznie na płytce wyjściowej, a streptomycyna odgrywa tylko rolę czynnika selekcyjnego;

...
Zgłoś jeśli naruszono regulamin