Zbiorowość- gr. ludzi między którymi wykształciła się i choćby przez krótki czas utrzymuje się więź społeczna
Więzi- naturalne (rodzina), zrzeszeniowe (partia), stanowione (rząd)
Grupa społeczna- zbiorowość składająca się z 3 lub więcej osób, między którymi utrzymują się więzi o względnie trwałym charakterze
Cechy: min 3 osoby, wspólne wartości, cele, interesy, potrzeby, odrębności od grup innych
Sposoby kierowania: autokratyczny, demokratyczny, liberalny
Rodzaje:
wielkość (małe, duże), członkostwo (ekskluzywne, ograniczone, inkluzyjne), typ więzi (pierwotne, wtórne), stop sformalizowania (formalne i nieformalne)
Małżeństwo- usankcjonowany przez prawo trwały, równoprawny związek kobiety i mężczyzny będący podstawą rodziny
Typy: monogamiczne, poligamiczne, grupowe, homo
Przeszkody: wiek(18 lat dziewczyna), inny związek (bigamia), bliskie pokrewieństwo (w linii prostej), ubezwłasnowolnienie, ta sama płeć
Rodzina- najstarsza i najpowszechniejsza forma życia społecznego, podstawowa komórka społeczna, która odgrywa ogromną rolę w życiu każdego człowieka, tworzą ją małżeństwo i ich potomstwo, oraz krewni obu małżonków
Modele: nuklearna (r+dz), tradycyjna (dz+r+dz)
Funkcje: prokreacyjna, seksualna, ekonomiczna, opiekuńczo-zabezpieczająca, socjalizacyjna, stratyfikacyjna, rekreacyjna, kulturowa
Problemy: pogorszenie się syt materialnej, patologie, alkoholizm, konflikty pokoleniowe
Małżeństwo konkordatowe- połączenie ślubu cywilnego z kościelnym na mocy konkordatu czyli umowy państwa ze Stolicą Apostolską
Adopcja/przysposobienie-przyjęcie do rodziny na mocy orzeczenia sądu osoby małoletniej obcej, krewnej lub spowinowaconej, powstają stosunki prawne takie jak między rodzicami a dziećmi,
Alimenty
Intercyza- umowa regulująca stosunki majątkowe między małżonkami, na jej mocy małżonkowie mogą rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć ustawową wspólność majątkową
Kuratela- nadzór prawny nad osobą niepełnoletnią lub nie będąca w pełni władz umysłowych, ma na celu ochronę osób i ich praw majątkowych, sprawuje kurator
Opieka- nadzór prawny nad osobą małoletnią, nie pozostającą pod władzą rodzicielską lub całkowicie ubezwłasnowolnioną, sprawuje krewny wyznaczony przez sąd
Powinowactwo- związek rodzinny między małżonkiem a krewnymi małżonka
Pokrewieństwo- związek krwi, dzielimy: w linii prostej(ojciec, syn, wnuk) i w linii bocznej(wujowie, ciotki)
Rozwód- rozwiązanie związku za orzeczeniem sądu, kiedy nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia i nie ma nadziei na wznowienie
Separacja- rozłączenie małżonków bez rozwiązania małżeństwa, bez prawa wstępowania w nocy związek
Ustawowa wspólność majątkowa- dorobek obu małżonków w czasie trwania ich małżeństwa, można wyłączyć majątek sprzed małżeństwa, darowizny, testamenty, nagrody, prawa autorskie
Władza rodzicielska- ogół obowiązków i praw przysługujących rodzicom, a w szczególności obowiązek i prawo do pieczy nad dzieckiem i jego majątkiem
Zaprzeczenie ojcostwa- prawo do obalenia domniemania ojcostwa
Społeczność lokalna- zbiorowość ludzi zamieszkujących wspólne terytorium, powiązanych systemem więzi społecznych, wyróżniająca się spośród innych zbiorem samodzielnie wypracowanych elementów kultury, norm, zwyczajów, tradycji
Cechy: określone terytorium, wartości i normy, instytucje wytworzone przez społeczność- kluby i stowarzyszenia, wspólne działanie, kontrola grupy nad jednostką, identyfikacja członków
Problemy: migracje, słaba integracja, zanik tradycji
Naród-zbiorowość terytorialna o określonym składzie etnicznym, wytworzony w procesie dziejowym jako wspólnota o podłożu gospodarczym, politycznym, społecznym, kulturowym, przejawiająca się w świadomości swych członków
Czynniki narodowotwórcze: terytorium, pochodzenie etniczne, integracja gospodarcza, organizacja polityczna, wspólna kultura, integracja społeczna, tożsamość narodowa
tożsamość narodowa- poczucie odrębności wobec innych narodów, niezbędnym warunkiem jest występowanie świadomości narodowej
charakter narodowy- cechy występujące u znacznej części członków narodu (wady kulturowe, system wartości, hierarchia, potrzeby)
stereotyp narodowy-nasze wyobrażenia dotyczące innych narodów.
postawy wobec narodów:
patriotyzm(poszanowanie i umiłowanie ojczyzny),
nacjonalizm(każdy naród powinien dążyć do utrzymania odrębności państwa), ksenofobia (wrogość wc obcych rasowo, religijnie), szowinizm (bezkrytyczny stosunek do własnego narodu),
rasizm (nierówność ras ludzkich)
symbole narodowe
Mniejszości w IIRP- 31% (Ukraina, Białoruś, Żydzi, Niemcy, Rosjanie, Litwini, Czesi, Słowacy, Cyganie)
mniejszości po II wojnie światowej- 4-6% (eksterminacja Żydów, zmiana granic RP) Litwini (pow Sejny), Białorusini( poł-wsch cz w. podlaskiego), Niemcy (opolskie), Słowacy (Orawa i Spisz), Czesi (pow. kłodzki, strzeliński), Żydzi (Warszawa, Łódź)
Społeczeństwo-pewna samowystarczalna forma życia zbiorowego ludzi, będąca historycznie ukształtowanym kompleksem zbiorowości i grup społecznych, połączonych terytorium, instytucjami, wartościami, mają poczucie odrębności w stosunku do innych zbiorowości
Forma organizacji społeczeństw
a)historyczne-pierwotne, feudalne, industrialne
b)współczesne- postindustrialne, globalne, informacyjne, masowe, konsumpcyjne, otwarte, zamknięte
Struktura społeczna- budowa wewnętrzna społeczeństwa
-teoria funkcjonalno-strukturalna- społeczeństwo to całość składająca się z elementów zależnych od siebie, wszystkie części są równie ważne (August Comte, Herbert Spencer)
-koncepcja konfliktowa- społeczeństwo składa się z wzajemnie zwalczających się klas społecznych (Karol Marks)
-koncepcja interakcyjna- istotą jest interakcja, która zachodzi zawsze między ludźmi, którzy podejmują wspólne działania (Herbert Blumer)
struktura społeczna
-demograficzna (wiek, płeć, zdolność do pracy, liczebność)
-klasowa:
ekonomiczne(Saint-Simon: produkcyjna i nieprodukcyjna) (Marks: środki produkcji) (Weber: dostęp do dóbr) ,
funkcjonalne (Davis i Moore: różnice wynikają z korzyści materialnych i niematerialnych)
-warstwowa- zbiorowość złączona wspólnym statusem społecznym (poziom kultury, styl życia, majątek)
-zawodowa- hierarchia społecznego uznania dla zawodów i ich przydatności (tradycja, przynależność, zarobki, kwalifikacje)
Ład społeczny- stan równowagi, który pozwala zaspokoić ludzkie potrzeby i stwarza warunku rozwoju społecznego
Elementy: wartości (system wartości- spójny układ) normy (PRAWNE-państwo, sejm, sankcje, RELIGIJNE- kościół, Bóg, klątwa, MORALNE-oparte na ocenach i wartościach moralnych, izolacja, OBYCZAJOWE- nawyki, rytuały, sposób ubierania, tradycje), instytucje społeczne
--------------------------------------------
Postawy społeczne-gotowość człowieka do określonego zachowania względem innych
-uczciwość- prawy, szanujący, niezdolny do oszustwa
-słowność- wzbudza zaufanie innych, szacunek
-prawdomówność- szczerość, otwartość, prawdziwość wypowiedzi
-punktualność-przestrzeganie terminu, szanowanie czasu innych,
-odwaga cywilna-post w zgodzie z sobą nawet wbrew opinii i presji
-solidarność międzyludzka- więź oparta na współdziałaniu , wspieraniu się w trudnych chwilach
-wrażliwość społeczna (empatia)- utożsamianie się z innymi
Etyka- nauka o moralności i normach społecznych
Sprawiedliwość-zasada moralna domagająca się poszanowania praw innych, właściwego podziału dóbr materialnych, równości szans i uprawnień
a) Wyrównawcza-wymaga by dany towar zapłacić cenę nie niższą niż koszt jego wytworzenia
b) Rozdzielcza: równo, potrzeby, wysiłek, praca, zasługi, urodzenie
-> każdemu równo-każdy czł społeczeństwa otrzyma tyle samo dóbr niezależnie od wkładu pracy i potrzeb (nie mobilizuje do wysiłku, demoralizuje, przyczyna marnotrawstwa rozdzielanych dóbr)
->każdemu wg potrzeb-trudna do realizacji z powodu względności owych potrzeb i tego że zaspokojenie jednych potrzeb rodzi nowe (poczucie niedosytu, niesprawiedliwości)
-> każdemu wg wysiłku- uzależnia przydział dóbr od ponoszonego trudu na rzecz dobra społeczn, ale nie wymusza efektywności działań
->każdemu wg jego pracy- przydział dóbr proporcjonalnie do wkładu pracy, ciężko określić wkład poszczególnych ludzi, bo często działania są zespołowe (nie zapewnia nawet minimum dóbr osobom niezdolnym do pracy)
->każdemu wg jego zasług- nakazuje nagradzać tych, którzy mają zasługi dla społeczeństwa
->każdemu wg urodzenia- podstawa porządku feudalnego, uzależnia przydział dóbr od przynależności społecznej rodziców (zasada sprzeczna z przekonaniem o równości wszystkich ludzi)
c) Teorie indywidualistyczne- społeczność jest zbiorem jednostek żyjących niezależnie od siebie i nawiązujących kontakty tylko wtedy gdy są one obustronnie korzystne pod względem ekonomicznym, emocjonalnym i politycznym, w imię własnych interesów nie wolno krzywdzić innych
d) Teorie wspólnotowe- dobro społeczne ponad dobrem jednostki
e) Sprawiedliwość jako uprawnienie- przestrzeganie prawa w gromadzeniu dóbr materialnych (spr pozyskiwanie, przekazanie, dochodzenie praw)
f) Sprawiedliwość jako równość- zapewnienie jednostce wolności wyboru własnej drogi życiowej (wolność i dyferencja)
Aborcja-zabieg przerwania ciąży przez zabieg chirurgiczny lub farmakologiczny, w Polsce prawo określa 3 wyjątkowe przypadki przerwania: ciąża zagraża życiu i zdrowiu matki, ciężkie upośledzenie płodu, gwałtu
Eutanazja- zabójstwo człowieka nieuleczalnie chorego na jego żądanie lub pod wpływem współczucia dla niego, zwolennicy- człowiek jest wolny i może decydować o swej śmierci, przeciwnicy- arg religijne i moralne: człowieka nie można zabijać w żadnych okolicznościach, nadzieja na wyzdrowienie, śmierć w rękach lekarza
Prawo jednostki- prawa, gwarantowane są w ramach międzynarodowego systemu ochrony praw człowieka (międzynarodowe pakty praw człowieka, ONZ), zawierają również konstytucje w państwach demokratycznych, łamanie: konflikt bałkański, wojna domowa w Rwandzie, traktowanie więźniów w Chinach, Turcji, Brazylii, korupcja, nietolerancja
Ochrona środowiska-środowisko chronią umowy i konwencje międzynarodowe i przepisy prawa lokalnego, stosunek człowieka do natury miarą ochrony środowiska
Prawa zwierząt- stosunek ludzi do zwierząt miarą ich człowieczeństwa, łamanie: warunki hodowli, transportu i uboju, eksperymenty medyczne, testy kosmetyków, polowania, tresura, znęcanie się
KONFLIKT-proces społeczny, którego istotą jest dążenie jednostki lub grupy do zaspokojenia potrzeb, realizacji własnych interesów przez wyeliminowanie innych jednostek lub grup, które dążą do tych samych celów, podstawą konfliktów są odmienne definicje wartości lub poczucie zagrożenia
a)PRZYCZYNY:
sprzeczności strukturalne( nierówny podział dóbr, faworyzowanie niektórych grup społecznych)
wynikające z dysproporcji rozwojowych (różny poziom rozwoju gospodarczego na świecie)
brak równowagi rynkowej (konf między konsumentami i producentami)
źle funkcjonujący system informacji (ograniczenie w porozumiewaniu się ludzi, domysły, plotki)
sprzeczne wartości (różnice światopoglądowe przeszkadzają w porozumieniu się w ważnych sprawach)
b)RODZAJE: klasowo-warstwowe (sprzeczności strukturalne, różnice w poziomie życia), kulturowe (różnice kulturowe) ekonomiczne (różnice strukturalne, dysproporcje w rozwoju, zaburzenia gosp rynkowej) wartości (ciężko po kompromis) rodzinne i małżeńskie (patologie, różnice pokoleniowe)
c)ROZWIĄZYWANIE: negocjacje (dobrowolne rozmowy stron) arbitraż (strony wyznaczają osobę) mediacje (wyznaczona osoba trzecia) sąd, głosowanie i wybory
INSTYTUCJA- grupa osób realizujących zadania powierzone im przez daną zbiorowość lub środki służące do realizacji tych zadań
a)FUNKCJE: zaspokajanie potrzeb (oświata, służba zdrowia) regulacyjna (policja, prokuratura, izby skarbowe) integracyjna (oświata, samorząd) ciągłość zbiorowości (trwałość, zmieniają się osoby)
b)RODZAJE: ekonomiczne (zakł przemysłowe, firmy handlowe, banki) polityczne (partie) religijne (kościoły, związki wyznaniowe) socjalne (obyczaje, stowarzyszenia, fundacje) kulturalne (biblioteki, muzea) wychowawcze (oświata, rodzina)
c)FUNCKJONOWANIE: określone cele i zakres funkcji, racjonalny podział pracy i sprawna organizacja, stopień depersonalizacji, prestiż
SPOŁECZEŃSTWO POLSKIE- demograficzna (38mln, starzenie się, 61,5% miasta, 106/1—kob-męż, m(70)k(79), wykształcenie rośnie) zawodowa (sp zatrudnienia, wzr w usługach i sekt pryw, sp w przemyśle i rolnictwie) klasowo-warstwowa (sp l. robotników, grupy uprzywilejowane, słaba klasa średnia)
a)PROBLEMY: ubóstwo(30%), bezrobocie (ok. 10%, zależy od płci, wieku i wykształcenia, przyczyny: recesja, niekorzystna str gospodarki, niskie kwalifikacje pracowników, automatyzacja i robotyzacja) i bezdomność, przestępczość(nasila się), alkoholizm (dezorganizacja rodziny, straty w gosp, absencja w pracy, patologie), narkomania, handel ludźmi, samobójstwa, prostytucja, rozwody
b)ROZWIĄZYWANIE: system opieki społecznej (instytucje państwowe, samorządowe i społeczne) programy aktywne (programy zwalczania bezrobocia) program pasywny (zapomogi, zasiłki) wykształcenie, pobudzenie wzrostu gospodarczego, instytucje i organizacje walczące z uzależnieniami, profilaktyka, resocjalizacja,
KULTURA-całokształt materialnego i duchowego dorobku ludzkości przekazywany z pokolenia na pokolenie
(materialne, niematerialne, instytucje, zasady życia społecznego, sposoby postępowania, wzory, kryteria ocen estetycznych i moralnych)
a)MATERIALNA-sposoby wytwarzania przedmiotów, meble, samochody, sprzęt gosp domowego, przybory
b)DUCHOWA-dzieła sztuki, muzyka, literatura, religia, filozofia
c)SPOŁECZNA- zwyczaje, normy, wzory zachowań
d)WSPŁYW NA ŻYCIE: socjalizacja, wartości, wzory postępowania, modele, rozwój twórczy
KONGLOMERAT- połączenie różnych części w jedną całość,
EUROPOCENTRYZM-postrzega człowie, społeczeńst, tradycji i kultury z europejskiego punktu widzenia
FILARY: antyczny (Grecy: igrzyska, dyscypliny sportowe, demokracja, krytyczna postawa, teatr, komedia, tragedia, mitologia; Rzymianie: prawo, organizacja administracji i armii, budownictwo, pismo) judeochrześcijański (prawa człowieka-godność, szkolnictwo, inspirująca fun Biblii) celtycko-germańśki (sagi, legendy, etos rycerski, styl gotycki)
PRZEMIANY: komercjalizacja- oparcie działalności artystycznej na zasadach handlowych, globalizacja, postęp naukowo-techniczny, neokatechumenat- ruch odnowy religijnej w Kościele katolickim zapocz w 1964
WYSOKA, MASOWA, MEDIALNA, ALTERNATYWNA, NARODOWA
SUBKULTURA- wzory i normy obowiązuj w grupie będąc częścią większej zbior, odmienne od przyję przez ogół (punki, skini, satan, rasta, hipisi, chuliga, blokersi, hiphop, techno)
SP. OBYWATELSKIE- samoogr się zbiorow ukształtow dzięki działal różnych instytucji życia publicznego (media, organiz, wybor) umożliwiaj obywat uczestnictw w życiu publicznym: niezależ od władz, kontrola wł
EL; obywa, aktyw obywatel, massmed, opinia publi, org społeczne, polity, ruchy sp, przedsię, podmiot gosp, prawo obywatel nieposluszen FIL: wolne, demok wybory, wł prywa, gosp rynkow, samoorg się obyw
CECH: aktyw udz w życiu publ, zaintere prob. społ, przynależ, działan, poiformowani, kontr władz, zgoda z praw
PR. OBYW NIEPOSŁ- celow i świad niestoso się do okreś przepis praw, któr wg obyw naruszaj normy sprawie, ogr woln, równ, są absurd ...
greta335