DEKALOG
Geneza Dekalogu
Zadaniem wszystkich przywódców prowadzących innych ku Bogu ma być uobecnienie Jego świętości. Uobecnienie świętości Boga dokonuje się przez osobiste świadectwo i osobistą wiarę.
W masywie górskim jest kilka szczytów. Jeden z nich jest stromy i niedostępny. Pojawia się pytanie: czy Mojżesz, który wtedy miał 80 lat byłby w stanie dwukrotnie pokonać drogę na szczyt i spowrotem w ciągu dnia? Najprawdopodobniej była to tzw. góra Mojżesza, u której podnóża znajduje się duża przestrzeń. Tę górę otaczały pastwiska. Z jednej strony ta góra wznosi się łagodnie na wysokość 2224 m n.p.m., z drugiej strony jest stroma. Ta góra zwana od obecności tam Mojżesza to jest Synaj. Można też uważać, że nazwa Horeb jest oznaczeniem tej samej góry. W j. semickim często spotykane było nadawanie podwójnych nazw.
Geneza historyczna. Są dwie odrębne teorie.
1. Wyznacza działalność Mojżesza na XV w. przed Chrystusem. Wtedy hypsosi (pasterze) opanowali Egipt.
2. Wyznacza działalność Mojżesza na XIII w. przed Chrystusem. Za tą teorią opowiadają się auturzy Biblii 1000-lecia. Jest wzmianka w Ks.Wj, że Izraelici budowali miasta Faraonowi. Ramzes – nazwa miasta od imienia władcy, który panował w XIII w. Dlatego trzeba przyjąć, że Dekalog został ogłoszony 1300 lat p. n. Chr.
Na podstawie tego tekstu Sob.Wat.II w Konstytucji o Kościele: “Ludzie, do których nie dotarła Dobra Nowina o Jezusie Chrystusie mogą być zbawieni jeżeli kierują się głosem sumienia i prowadzą uczciwe życie”.
Pierwsze przestępstwo morale człowieka stanowiło zarazem przekroczenie kilku zasad Dekalogu. Zrodziło się pożądanie, zazdrość – tak jak Bóg będziecie znali dobro i zło. Pożądanie doprowadziło do zerwania owocu. Motywację podpowiada szatan – jeżeli zerwiecie to będziecie jak Bóg znali dobro i zło. Człowiek siebie wstawił w miejsce Boga. Już w raju nastąpiło złamanie prawa, czyli Dekalog jest znany, jest wypisany w ludzkim sercu jako prawo naturalne.
Ks. Rdz dowodzi, że prawo Boże było znane sumieniu ludzkiemu od początku jego egzystencji.
4 przymioty prawa:
1. Prawo musi być rozumne, głupie prawo nie obowiązuje
2. Prawo obowiązuje wszystkich, jest powszechne
3. Prawo wydaje władza kompetentna
4. Prawo musi być ogłoszone (promulgowane)
Przykazanie 5 stoi na straży ludzkiego życia
Przykazanie 6 ochrania wartość życia i stoi na straży seksualności
Przykazanie 7 tworzy podstawy sprawiedliwości
Przykazanie 8 staje w obronie prawdy
Przykazanie9 i 10 sięga w głąb istoty ludzkiej, dotyczy korzeni grzechów
Dekalog stanowi zespół zasad, z których wyprowadza się jako pewne normy, konkluzje inne obowiązki moralne. Jednak centralnym przykazaniem jest zakaz bałwochwalstwa. Dlatego Dekalog bywa słusznie określany jako kodeks życia, ponieważ w istocie stanowi zespół norm regulujących ludzkie życie, ziemską egzystencję człowieka.
1. Charakter sojuszniczy. Na Synaju dokonało się obustronne zaprzysiężenie przymierza pomiędzy ludem wybranym a Jahwe. Bóg w oparciu o przymierze zobowiązał się wyzwolić lud, wprowadzić go do ziemi obiecanej, obdarzać go nieustanną opieką. Lud zobowiązał się do uległości nakazom Boga, do całkowitego posłuszeństwa. Dekalog urasta do konstytucji narodu wybranego. Od tego momentu Izraelici zorganizowali się w państwo teokratyczne, na czele państwa stoi Jahwe.
2. Charakter rozwojowy. Odegrał wielką rolę w rozwoju prawa moralnego. Źródła historyczne, archeologiczne przekazały wiele dokumentów prawodawczych dawnych narodów. Dekalog ujawnia niezwykłą zwięzłość treściową. Dekalog wywarł w historii ogromny wpływ moralny na wiele narodów. Dekalog wpływa na psychikę współczesnego czlowieka, jest fundamentem współczesnej cywilizacji. Dekalog kształtuje i rozwija moralność.
3. Charakter normatywny. Obowiązująca moc Dekalogu ma zasięg powszechny. Jego treść towarzyszy ludzkości od zarania dziejów. Dekalog przypomina człowiekowi o obecności Boga, o Jego miłości, o Jego sprawiedliwości. Dekalogu przestrzegali patriarchowie, prorocy, Chrystus i Jego Apostołowie. Dla ludzi wierzących Dekalog był i jest normą postępowania. Jest więc powszechny, uniwersalny zarówno w sensie etnologicznym (dotyczy wszystkich ludzi) jak i w sensie historycznym (będzie obowiązywał po wieczne czasy).
4. Charakter Boski. Dekalog jest prawem pochodzenia Boskiego. Autorem jego jest Bóg. Zatem Dekalog nosi cechy i atrybuty Boskiego prawodawcy
· Bóg jest święty i Jego prawo jest święte
· Bóg jest doskonały i Jego prawo jest doskonałe
· Bóg jest dobry i Jego prawo jest dobre
· Bóg jest Prawdą i Jego prawo wyraża prawdę moralną
· Bóg jest wieczny i Jego prawo jest wieczne, niezmienne
W NT Dekalog nazywany jest przykazaniami – nakazy. Słowo Boże, prawo Boże pisane, objawione, pozytywne.
5 – cioksiąg Mojżesza zawiera ogrom nakazów i zakazów. Nazywa się go Tora czyli prawo. Przyjęto, że najważniejszy tekst Wj 20,1-17 i Pwt 5,7-21.
Pismo Św. wszędzie tam gdzie jest mowa o Dekalogu wyraźnie podkreśla, że ten tekst został przekazany przez Mojżesza, ale to Bóg go daje.
Wypowiedzi proroków. Często stają po stronie światłości prawa np. Amos – prorok Bożej sprawiedliwości. Sprawiedliwa zapłata za wykonaną pracę – podkreśla, że jest to prawo od Boga. Prorok Ozeasz pisze o winnicy, która wydała cierpkie owoce. Bóg czasem zło uczynione przez człowieka drugiemu zamienia w dobro np. Józef egipski.
Analiza tekstów Dekalogu pozwala wyprowadzić wniosek o wiarygodności Dekalogu. Mojżesz umieszcza go na I miejscu. Nakazy Dekalogu mają walor powszechny, dotyczą całej ludzkości. W przeciwieństwie do innych przepisów, które odnoszą się do ludu izraelskiego.
Można rozważać w aspekcie literalnym – będzie to litera prawa, jego zwięzłość 10 krótkich słów poprzedzonych krótkim wstępem. Dekalog dotyczy przypadków skrajnych.
Dekalog dzieli się na:
· Stosunek człowieka do Boga
· Stosunek człowieka do człowieka
· Stosunek człowieka do samego siebie
W Dekalogu 8 przykazań posiada formę zakazu, 2 przykazania formę nakazu.
Jak Dekalog ma się do całości Objawienia?
Nie można czytać NT nie znając ST. Jezus często w swoim nauczaniu powołuje się na ST np. mówi do młodzieńca o dekalogu, zachowuj przykazania i cytuje Dekalog, który znajduje się na kartach ST. Św. Hieronim powiedział, że ST zawiera się w NT, a NT wyjaśnia się w ST. Trzeba brać całościowo, nie można selektywnie w oderwaniu.
W Dekalogu problem Boga jest ujęty skrótowo: nie będziesz miał bogów cudzych obok Mnie. Ale całość Biblii to wzbogacony traktat o Bogu. Żeby poznać Boga trzeba poznać całe Pismo Św. Z jednej strony Dekalog jest normatywną syntezą Bożego Objawienia, jest to streszczenie Objawienia, zawiera skrót nauki Boga, zarys generalnej wiedzy o Bogu i człowieku. Stanowi kryterium norm i ocen moralnych. Z drugiej strony Objawienie zawarte w Piśmie Św. jest doskonałym komentarzem do Dekalogu: Jezus mówi “Słyszeliście, że powiedziano nie zabijaj, a Ja wam powiadam ...”.
Pozycja Dekalogu w ST
Starotestamentalne prawodawstwo synajskie traktuje Dekalog jako kodeks uprzywilejowany. Prawo ST zawierało bogate zbiory różnorodnych przepisów, ale pozycję Dekalogu w tym prawodawstwie podkreślają fakty:
· Dekalog został ogłoszony ludowi Bożemu osobiście przez samego Boga. Mojżesz wyraźnie podkreśla: to nie jest przepis pochodzący ode mnie, to jest prawo pochodzące od Boga.
· Bóg osobiście wypisuje Dekalog na dwóch kamiennych tablicach. Jest to metafora, która chce pokazać, że bezpośrednim prawodawcą jest nie człowiek lecz sam Bóg.,
· Dekalog był umieszczony w Arce Przymierza, a tam znajdowały się rzeczy najświętsze. Taką rzeczą najświętrzą były tablice Dekalogu.
· Dekalog ogłoszony był na początku całego prawodawstwa starotestamentalnego Izraela jako ustawa generalna, konstytucja, jako fundament przymierza. Podczas gdy inne przepisy nadane zostały późno.
Pozycja Dekalogu w NT
ST obejmował 3 podstawowe typy przepisów:
Dekalog zaliczany jest do przepisów moralnych. Jezus w NT znosi zarówno ,przepisy kultyczno – prawne i społeczno – prawne ale nie znosi przepisów moralnych. Mówi: niebo i ziemia przeminą, ale ani jedna jota (kreska) nie zmieni się w prawie moralnym. Przepisy moralne zostały takie same bo natura człowieka cielesno – duchowa jest taka sama, nie zmienia się. Zarówno człowiek ST był grzesznikiem jak i człowiek NT też potrafi grzeszyć. Prawo moralne jest jedno obowiązujące wszystkich.
Co stanowi syntezę Dekalogu? Cały Dekalog w swej autentycznej treści sprowadza się do przykazania miłości Boga i bliźniego. Jest to jedna wielka norma miłości. Św. Paweł powie, że miłość jest doskonałym wypełnieniem prawa.
Jak należy pojmować miłość? Historia ludzkości dowodzi, że pojęcie miłości uległo w ciągu wieków wypaczeniom. Św. Paweł w swoim hymnie o miłości w sposób opisowy mówi na czym ta miłość polega. Św. Jan tłumaczy: nie może mówić ktoś, że miłuje Boga, a jedno przykazanie łamie. Ten który to jedno przykazanie, dał również wszystkie pozostałe.
Dekalog a Tradycja
3 pierwsze przykazania odnoszą się do Jahwe jako Boga Przymierza. Pozostałe 7 tzw. przykazania etyczne regulują stounki międzyludzkie. Naród izraelski pewne ważne dziedziny życia obwarował prawami i przepisami. Zanim Dekalog został zestawiony w kanon nie wolno było zabijać, cudzołożyć, kraść, to było w Tradycji. Tradycja zaś wypływa z prawa naturalnego. W narodzie izraelskim prawo uważano za wolę Boga, za przykazania ściśle religijne. W Dekalogu zarówno wątek Tradycji, jak i akt religijnego Objawienia łączą się ze sobą. Skutkiem takiego powiązania było to, że zarówno akt wiary i kultu Boga jak i każdy akt moranego postępowania były ze sobą ściśle powiązane.postępowanie religijne i etyczne nie stanowią odrębnych wielkości. Kto krzywdzi bliźniego nie może czcić Boga. W Dekaogu postawa czci Boga i etyczna wzajemnie się warunkują. Wiara w Jahwe określa właściwe postępowanie człowieka. Wiara i życie nie mogą być od siebie oddzielone. Prawa i normy dekalogu wyrosły z faktu Objawienia Bożego jak i z Tradycji. Kościół katolicki przyjmuje także Tradycję, którą odrzucił kościół protestancki kładąc akcent tylko na Pismo Św.
Dekalog a Chrystus
Chrystus w swoim nauczaniu odwołuje się do Dekalogu: nie sądźcie, że przyszedłem znieść prawo. Chrystus wyeksponował przykazania Boże, bo oczyścił je z kazuistycznych obciążeń, czyli z ciasnej interpretacji. Ukazuje konieczność zachowania przykazań. Sam Chrystus był wierny przykazaniom.
Absurdalne jest twierdzenie, że Chrystus zniósł 10 przykazań na rzecz przykazania miłości. Chrystus tylko pokazał, że szczególne dopełnienie normy Dekalogu znajdują w przykazaniu miłości Boga i bliźniego. Chrystus nie łamał litery prawa ale z mocą głosił, że prawo moralne należy wypełniać w duchu i w prawdzie. Jest to widoczne w Jego rozmowie z Samarytanką. Kazanie na górze wyraźnie podkreśla wymiar i głębię duchową przykazań Dekalogu.
Funkcje Dekalogu
Funkcja wychowawcza – w wychowaniu nie chodzi o formację jednej ze stron. Do norm moralnych muszą stosować się wszyscy. Dopiero wtedy proces wychowawczy jest skuteczny. Dekalog poucza nas o woli prawodawcy, o ideałach, jakie przedstawia: dobro, prawda, sprawiedliwość, miłość. Dlatego psalmy nazywają Dekalog prawem, które oświetla oczy, które pokazuje człowiekowi jak żyć, poucza go.
Funkcja normatywna – do istoty prawa należy normowanie, czyli regulowanie stosunków międzyludzkich. Autorytet Dekalogu penetruje wnętrze człowieka i tam wprowadza łaskę. Normuje sferę najistotniejszą bo tam są najważniejsze rozstrzygnięcia. Dekalog sprawdza naszą wiarę.
Funkcja religijno – zbawcza. Dekalog jest podstawą przymierza z Bogiem, a wierność temu przymierzu jest warunkiem zbawienia. W ST przymierze z Izraelem zostaje zawarte z Bogiem w oparciu o Dekalog. Moralna odnowa człowieka spełnia się przez łaskę wiary w orędzie Chrystusa, ale żywa wiara prowadzi do spełnienia wymagań Dekalogu. Życie wieczne osiąga się przez wypełnianie Bożych przykazań.
Dekalog ma sankcje
Sankcja naturalna jest to powaga prawa naturalnego. Stróżem prawa naturalnego jest sumienie człowieka. Jeśli ktoś przekracza nakazy tego prawa to doznaje wyrzutów sumienia. Człowiek wtedy godzi w siebie samego.
Sankcja nadprzyrodzona – Dekalog ochrania najwyższe dobra człowieka materialne i duchowe. Dekalog jest najwyższą sankcją, stoi za nią autorytet Boga. Jeśli człowiek łamie Dekalog to sankcją będzie wieczne odłączenie się od Boga – potępienie. Pismo Św. stwierdza, że każdy grzech jest bezprawiem.
Sankcja społeczno – kulturowa. Łamanie Dekalogu powoduje komplikacje życiowe w stosunkach z innymi ludźmi.
5
padre1