13.10.2008r.
1861r. – powstanie zjednoczonego państwa Włoch
II w. p.n.e. – Pierwsze zjednoczenie przez Rzymian
Początki „Ziemi włoskiej” – starożytność!
PIERWOTNE OSADNICTWO
I PIERWSZE WIELKIE KULTURY!
Czas paleolitu – najstarsze świadectwa o życiu człowieka w Italii (Terra d’Otranto)
Neolit – najwcześniejsze nazwy ludów znajdujących się na Półwyspie Apenińskim.
Pierwotni mieszkańcy – Ligurowie. Obok nich występowali w tym czasie w Italii Sikulowie, którzy później osiedlili na Sycylii.
Pojawienie się Etrusków na Półwyspie Apenińskim nie jest dokładnie znane. Przypisuje się im pochodzenie z Azji Mniejszej, skąd mieliby przybyć ok. 1200-1100r. p.n.e. (osiedlili się miedzy rzekami Arno i Tyber). Nie wyklucza się jednak, że przybyli spoza Alp lub stanowili dawną ludność miejscową.
VII w. p.n.e. – Etruskowie dokonali podboju zachodniego wybrzeża aż po Kampanię i sięgnęli północy na Nizinę Padańską.
Kultura Etrusków:
· wprowadzenie łuku w architekturze
· zapoczątkowanie budowy dróg i kanałów odpływowych
· w religii – wiara w życie pozagrobowe.
ok. 600r. – wtargnięcie Gallów na Nizinę Padańską usunęło stamtąd wpływy etruskie.
510r. – zamknięcie drogi na Tyber przez Rzym
397r. – zniszczenie twierdzy Weje przez Rzymian (kres wpływów politycznych Etrusków)
474r. – bitwa pod Kume (Cuma), po której Etruskowie już nie odzyskali swojej pozycji na morzu
Od III w. p.n.e. pod panowanie rzymskim zanikł powoli język, religia i kultura etruska!
Od VIII w. p.n.e. – pojawienie się na terenach włoskich Fenicjan i Greków.
Kolonie na Sardynii, Malcie i zachodnim wybrzeżu Sycylii (Palermo)
VI w. p.n.e. Palermo zostało opanowane przez Kartaginę.
Sycylia – pierwsza fala kolonizacji Greckiej!
Miasta założone przez Greków: Syrakuzy, Katania, Kume, Neapol, Tarent, Kroton (Crotone).
Przybywające liczne grupy kolonistów greckich zakładały miasta (polis) zorganizowane na wzór miasta macierzystego w Grecji. Dominującą rolę odgrywała w nich arystokracja ziemiańska albo bogaci kupcy, co prowadziło do walk wewnętrznych z ludem, domagającym się przyznania mu równych praw i udziału we władzach politycznych. Na tym tyle wyrosła instytucja „tyranów”, typowa dla Sycylii. Kolonie greckie wkrótce uzależniły się od ośrodków macierzystych i zachowywały samodzielność, wiążąc się najwyżej w dość luźne związki, jak miasta tzw. Wielkiej Grecji, czyli znajdujące się na samym południu półwyspu, które miały swój ośrodek federacyjny w Krotnie. Kolonie greckie rozwinęły się szybko gospodarczo; ich bogactwo umożliwiło rozkwit kulturalny, który osiągnął szczyt w VII i VI w. p.n.e. (filozofia – Pitagoras, matematyka, medycyna, architektura sakralna, malarstwo, ceramika).
Rozkwit kulturalny Wielkiej Grecji i Sycylii odbywały się w ścisłym związku z ogólnym rozwojem cywilizacji greckiej. Niemniej dla przeszłości Italii było wydarzeniem wielkiej wagi, że już w VII-V w. p.n.e. istniały na południu i północy dwa prężne ośrodki wysokiej kultury. Bardziej prymitywne ludy italskie znalazły się pod ich silnym oddziaływaniem.
Grecy byli zbyt mocno podzieleni wewnętrznie, aby powiodły się próby politycznego uzależnienia Italii. Po powstrzymaniu ekspansji Etrusków musieli walczyć z Kartagińczykami, którzy po opanowaniu większej części Sycylii usiłowali w końcu V w. p.n.e. zdobyć sobie punkt oparcia na południu półwyspu. Tyran Syrakuzy Dionizos pokonał ich, lecz jego próby zdobycia hegemonii na Adriatyku i Morzu Tyrreńskim nie przyniosły powodzenia.
ITALIA POD WŁADZĄ RZYMU
754r. p.n.e. – założenie Rzymu (połączenie osiedli rozłożonych na siedmiu wzgórzach, jako jedno z trzydziestu plemion latyńskich)
Republika rzymska była republiką arystokratyczną, w której dominująca rola przypadała patrycjuszom (wywodzili się z najstarszych rodów). Istniejąca obok nich warstwa plebejów obejmowała ludzi wolnych, lecz nieuczestniczących w zarządzaniu krajem. Spośród plebejów wywodziła się też klientela – ludzie powiązani obowiązkiem służby z rodami patrycjuszy, którzy im w zamian udzielali protekcji. Funkcje usługowe i cięższą pracę wykonywali coraz liczniejsi niewolnicy, pozbawieni wszelkich praw. Patrycjusze i plebejowie połączeni byli w kurie, a te znów w plemiona (tribus), które tworzyły zarazem zalążek organizacji wojskowej. O sprawach publicznych rozstrzygało zgromadzenie ludowe, obejmujące wszystkich wolnych obywateli. Państwem-miastem kierował senat (organ patrycjatu). Spośród patrycjatu zgromadzenie ludowe wybierało corocznie najwyższych urzędników, w tym dwu konsulów (rola wodzów, a zarazem zwołujących i przewodniczących posiedzeniom senatu i zgromadzeniom ludowym). W wyjątkowych sytuacjach powoływano (najwyżej na pół roku) – dyktatora.
V – VI w. p.n.e. – plebeje toczyli walkę z patrycjuszami o przyznanie im równorzędnych praw i poprawę położenia ekonomicznego.
Doprowadzili do kodyfikacji prawa (prawo dwunastu tablic), uzyskali zezwolenia na małżeństwa z patrycjuszami, zostali dopuszczeni do sprawowania urzędów, łącznie z konsulatem. Wprowadzono nowy podział mieszkańców opartym na cenzusie majątkowym.
Podboje Rzymian:
ü ludy Kampanii (342 – 314)
ü Samnici i powiązane z nimi ludy w Apulii i Lukanii (327 – 290)
ü Etruskowie i plemiona galijskie po obu stronach Północnych Apenin po rzekę Rubikon(311 – 283)
ü miasta Wielkiej Grecji:
o Tarent (272)
o Sycylia (241)
o Sarydnia i Korsyka (239)
ü Galia Cisalipińska (225 – 173)
ü Istra (177)
Italia – nazwa ta, oznaczająca tyle, co kraina cieląt, odnosiła się początkowo tylko do mieszkańców Kalabrii, zwanych Vitaloi wskutek bogactwa bydła w ich kraju. Grecy przenieśli ją na Rzymian, w III w. p.n.e. stosowano ją już do terytorium na południe od Rubikonu, a od czasów Augusta także do części kontynentalnej po Alpy.
Na sukces Rzymu złożyły się:
§ wykorzystanie położenia geograficznego
§ umiejętna polityka
§ silna i bitna armia
Rzym skierował swe podboje początkowo wzdłuż wybrzeża(Droga Apijska – Via Appia), czyli przez teren równinny. Dla zabezpieczenia tych terenów trzeba było przedrzeć się przez tereny górskie na wschód (Via Flaminia) ku Adriatykowi. W ten sposób Rzym oddzielił Północ i Południe półwyspu.
IV – II w. p.n.e. – rozbudowanie sieci dróg, która zapewniła skuteczną i szybką interwencję w razie potrzeby.
Podstawą tej sieci były: Via Apia, przedłużona do Brundisium (dziś Brindisi) i Rhegium, Via Flaminia oraz jej kontynuacja Via Aemilia do rzymskiej kolonii nad Padem (Placentia, dziś Piacenza) oraz Via Aurelia wzdłuż wybrzeża do Genui, z przedłużeniem do Placentii (Via Postumia).
Pierwotna organizacja Italii przez rzymian była dość skomplikowana. Istniało kilka odmian stosunku między Rzymem a podporządkowanymi mu terytoriami. Jeśli chodzi o obszary inkorporowane, mogło to być po prostu włączenie do państwowego terytorium Rzymu. Znaczna część obszaru w ten sposób opanowanego stawała się tzw. ziemia publiczną, podległą bezpośrednio skarbowi rzymskiemu, na której osadzono chłopów. Z czasem wyłoniła się inna forma inkorporacji, tzw. municypia. Dotyczyło to miast, których ludność otrzymywała obywatelstwo rzymskie, ale z ograniczonymi uprawnieniami, natomiast z pełnymi obowiązkami. Municypia miały prawo wybierania własnych niższych urzędników, gdyż wyższych wyznaczano ze stolicy. Mieszkańcy municypiów mieli prawo zawieranie małżeństw i handlu z Rzymianami. Bywały też municypia (w Lacjum), które bardzo wcześnie miały pełne prawa obywatelskie. Istniały także terytoria włączone, które zachowywały własną administrację, ale nie tworzyły gminy miejskiej. Ważną formę stanowiły kolonie zakładane przez Rzym na obszarach anektowanych. Mieszkańcami ich byli obywatele rzymscy, którzy zachowywali swe uprawnienia. Władza w koloniach była zorganizowana podobnie jak w metropolii. Były one zwykle zakładane w ważnych punktach strategicznych.
Obok obszarów anektowanych, tworzących w sumie teren państwa rzymskiego, istniały również państwa sfederowane z Rzymem, zachowujące swą odrębność. Och związek opierał się na sojuszu (sojusz równorzędny – obie strony zobowiązywały się do powstrzymania od agresji i udzielania sobie pomocy, albo sojusz nierównorzędny – miał formę protektoratu rzymskiego). Rzymianie kontrolowali stosunki handlowe między uzależnionymi od siebie państwami. Mieszkańcy sfederowanych z Rzymem państw mogli zabiegać o uzyskanie praw obywateli rzymskich – najłatwiej przyznawano je Latynom. Powodowało to powstawanie więzi ekonomicznych oraz rodzinnych z Rzymem, a zarazem zwiększało siłę militarną Rzymu (obywatele byli zobowiązani do służby wojskowej).
Państwa sojusznicze powiązane były tylko z Rzymem, natomiast nie mogło być tego rodzaju związków między nimi. Związki z Rzymem zawierały elementy korzystne dla sojuszników: zapewnienie spokoju zewnętrznego i wewnętrznego, rozwój handlu, rozpowszechnianie się wzorów kulturalnych. Wszystko to prowadziło do pewnej uniformizacji Italii, w danym wypadku jej romanizacji. Rzym natomiast dzięki temu dysponował potężną armią.
Wpływy kultury hellenistycznej:
· architektura
· rzeźba
· malarstwo
· literatura (uprawiano ją w języku Latynów, czyli w łacińskim)
· religia rzymska
Bóstwa rzymskie, które miały charakter bardziej abstrakcyjny, a zarazem związany z potrzebami ludzkimi (każdy człowiek, rodzina, miasto, lud miały swego opiekuńczego boga), nabrały charakteru antropomorficznego i zostały utożsamione z odpowiednimi bóstwami greckimi; wprowadzono też kult bóstw greckich (pod nazwami łacińskimi), które poprzednio nie były znajome w Rzymie. Utrzymała się natomiast wpływowa pozycja kapłanów i ścisłe połączenie kultu z funkcjami państwowymi. Ceremonie religijne miały ułatwić bóstwom opiekowanie się sprawami państwowymi, a wróżby przepowiadających przyszłość augurów decydowały o podejmowaniu najważniejszych kroków.
4
Italianistyka