ODNOWA.DOC

(115 KB) Pobierz

ODNOWA BIOLOGICZNA

              DEFINICJE

              Odnowa biologiczna

·         To proces powrotu zdolności wysiłkowej do poziomu wyjściowego po dużych obciążeniach fizycznych i psychicznych, który odbywa się przy współudziale środków czynnie go wspomagających i przyspieszających. Odnowa biologiczna nie obejmuje tylko działań mających na celu usprawnienie restytucji, ale również postępowanie medyczne mające na celu złagodzenie lub usunięcie dolegliwości będących następstwem intensywnego treningu. Czyli odnowa biologiczna w sporcie łączy usprawnianie procesów restytucji z postępowaniem terapeutycznym ukierunkowanym na leczenie przeciążeń narządu ruchu (Z. Jethon).

·         W medycynie odnową określa się proces, dzięki któremu tkanki uszkodzone urazem lub chorobą uzyskują normalny stan zarówno czynnościowy jak i morfologiczny. W medycynie sportu zaś za odnowę uważa się powrót do poziomu wyjściowego zdolności do wysiłku, która uległa obniżeniu w wyniku obciążenia fizycznego lub psychicznego.

·         Za odnowę biologiczną uważa się zespół metod i środków przyspieszających procesy wypoczynkowe celem podwyższenia zdolności wysiłkowej.

We współczesnym sporcie wyczynowym stosuje się nowoczesne metody treningowe, które pozwalają uzyskiwać bardzo wysoką intensyfikację treningu sportowego. Jednocześnie coraz częściej u sportowców pojawiają się objawy przetrenowania i przemęczenia, które w następstwie nieuchronnie prowadzą do różnego rodzaju przeciążeniowych urazów sportowych. Stan taki wytwarza się wówczas gdy zostanie zachwiana równowaga miedzy zdolnościami adaptacyjnymi organizmu a wymogami, jakie przed nim stawia sport wyczynowy. Inaczej mówiąc procesy wypoczynkowe organizmu nie nadążają za zmęczeniem wywołanym nadmiernym wysiłkiem fizycznym.

Dalsza intensyfikacja procesu treningowego jest możliwa, ale tylko pod warunkiem racjonalnego zastosowania środków odnowy.

Na przebieg procesu odnowy biologicznej mają wpływ:

·         rodzaj wysiłku czy treningu

·         parametry obciążenia (objętość, częstotliwość, czas, intensywność)

·         poziom zdolności wysiłkowej

·         tryb życia, warunki w których żyje zawodnik

·         uwarunkowania genetyczne

·         poziom odnowy po uprzednim obciążeniu

·         faza rytmiki biologicznej procesów wewnątrzustrojowych

Procesy odnowy biologicznej podlegają określonym regułom, a także dzielą się w różny sposób. Podział wg Gottschalla i Wellmana:

·         Faza pierwsza – wczesnych i późnych zmian obciążanych funkcji.

Dzieli się ona na okres wczesny i późny. W okresie wczesnym dochodzi do normalizacji wszystkich, spowodowanych wysiłkiem, czynnościowych zmian w procesach wewnątrzustrojowych. Okres późny może trwać kilka dni i cechuje go ustąpienie zmian strukturalnych, gromadzenie substancji energetycznych oraz doskonalenie regulacji obciążonych funkcji.

·         Faza druga – superkompensacji.

Stanowi następstwo długotrwałego stosowania intensywnych obciążeń. Zakres i utrzymywanie się tej fazy zależy od zmian, które nastąpiły we wczesnym okresie pierwszej fazy. Wystąpienie fazy superkompensacji jest wskaźnikiem gotowości ustroju do pokonania danego obciążenia.

·         Faza trzecia – ustalania się poziomu zmian końcowych.

Ustala się nowy, wyższy poziom funkcjonalny kształtowanych treningiem procesów.

 

Środki i metody odnowy biologicznej podzielono na 4 podstawowe grupy metodyczne:

1.       Środki biochemiczne - zalicza się tu wszystkie te substancje, które w sposób pośredni lub bezpośredni wpływają na intensywność przemian energetycznych w organizmie, np. witaminy, sole mineralne, lipidy, aminokwasy, węglowodany, hormony. Do tej grupy zalicza się też racjonalne odżywianie, w tym stosowanie diet i odżywek.

2.       Metody pedagogiczne - należy do nich racjonalne planowanie procesu treningowego, optymalne planowanie mikro-, mezo- i makrocyklów, prawidłowe łączenie pracy i wypoczynku, opracowanie zajęć z wykorzystaniem niezbędnych środków wspomagających wyeliminowanie, np. znużenia.

3.       Metody psychologiczne - mają na celu obniżanie psychonerwowych napięć spowodowanych walką sportową i treningiem, np. trening autogenny, ćwiczenia relaksacyjne.

4.       Metody fizjoterapeutyczne - najbardziej rozpowszechnione i najczęściej stosowane. Wykorzystuje się 3 postaci energii: cieplną, mechaniczną i elektryczną. Znajomość oddziaływania na ustrój różnych postaci energii oraz występujących pod ich wpływem odczynów ustroju stanowi podstawę wykorzystania środków fizycznych w obrębie odnowy biologicznej.

              Zadania odnowy biologicznej

1.       Aktywizacja procesów wypoczynkowych – ułatwienie biologicznych tendencji ustroju do wyrównywania zaburzeń funkcjonalnych powstałych pod wpływem pracy fizycznej.

2.       Współdziałanie z procesem treningowym – działalność odnowy biologicznej, której celem jest wzbogacenie i uzupełnianie metod treningu sportowego o nowe środki medyczno-psychologiczne dla dalszego pułapu fizjologicznych możliwości ustroju.

3.       Profilaktyka, zmniejszanie skutków przeciążeń – każdej dyscyplinie sportowej można przypisać typowy dla niej zespół chorób przeciążeniowych. Choroby te powstają w wyniku wieloletniego nawarstwiania się tzw. mikrourazów.

Wielokrotne, choćby minimalne przekroczenie wytrzymałości poszczególnych ogniw układ ruchu lub organów wewnętrznych do przeciążeń powolnych. Zmiany powolne mogą przez dłuższy czas nie zaburzać sprawności zawodnika w sposób zauważalny dla trenera, a nawet niego samego.

Procesy zużycia będą się jednak nasilały. Wystąpią m.in. mniejsza odporność na zmęczenie, bóle powysiłkowe, wyraźna dysfunkcja.

Powstanie przeciążeń wynika ze zmiany napięć, niedokrwienia, zaburzeń wodnoelektrolitowych, przerostów i braku harmonii rozwojowej mięśni. Tym zaburzeniom można skutecznie przeciwdziałać, stosując wszelkie środki jakimi dysponuje trener w porozumieniu z lekarzem sportowym, by jak najwcześniej zapobiegać przeciążeniom i zarazem zachować wysoką wydolność układu ruchu.

4.       Rehabilitacja – wcześnie rozpoczęte postępowanie leczniczo-rehabilitacyjne, strategia właściwie nakreślona z uwzględnieniem składowych zewnątrz- i wewnątrzustrojowych.

              Zasady odnowy biologicznej

1.       Zasada racjonalnego i w pełni przemyślanego stosowania środków odnowy (wykorzystanie wiedzy na temat fizjologii wysiłku oraz odczynów ustroju na określone postaci energii).

2.       Zasada indywidualnego doboru środków odnowy (czynniki: wiek, płeć, stan zdrowia, indywidualne reakcje na czynniki fizyczne, stopień wytrenowania).

3.       Zasada specyficznego doboru środków odnowy (z uwzględnieniem dyscypliny sportowej, etapu przygotowań, specyfiki okresu treningowego, objętości i intensywności poszczególnych treningów, wielkości obciążeń startowych, zadań na następne mikrocykle).

4.       Zasada stopniowania intensywności środków odnowy (dotyczy stopniowania środków odnowy, które zapobiegałoby wystąpieniu niekorzystnych odczynów lub adaptacji).

5.       Zasada kompleksowego stosowania środków odnowy (kojarzenie synergistycznie działających środków odnowy, dającego w efekcie zwiększenia posiadanego odczynu).

6.       Zasada cyklicznego stosowania środków odnowy (właściwe planowanie środków odnowy w korelacji z harmonogramem treningu).

7.       Zasada systematycznego stosowania środków odnowy (systematycznie stymulowane procesy restytucyjne zwiększają swoją efektywność).

              Metody fizjoterapeutyczne

Istnieje wiele form energii fizycznej używanej do tego celu:

1.       Ciepło – dostarczenie energii cieplnej à ogrzanie; odbieranie energii cieplnej à oziębienie

              Stosowane jest pod postacią termoterapii, hydroterapii, krioterapii, aktiroterapii, balneologii i klimatologii.

2.       Elektryczność – pole i prąd elektryczny.

              Stosowane pod postacią elektroterapii przeciwbólowej, przeciwzapalnej, stymulacji ruchowej mięśni i nerwów, elektrodiagnostyki.

3.       Magnetzym – pole magnetyczne.

              Różne postaci pola magnetycznego stosowane dla przyspieszenia regeneracji, w degeneracyjnych i innych przewlekłych zaburzeniach układów i narządów.

4.       Promieniowanie elektromagnetyczne – fale długie, średnie, krótkie, mikrofale (fale dłuższe niż światło).

              Stosowane jako przegrzewanie głębokie z pominięciem mechanizmów termoregulacyjnych z hipotetycznym wpływem na tkankowe procesy i cząstkowe, stymulacja procesu biologicznego. Należy tu m.in. promieniowanie podczerwone - świetlne, - nadfioletowe.

              Stosowane jako laseroterapia, termoterapia, wywoływanie procesów fotochemicznych w skórze i mechanizmów przystosowanych do nich.

5.       Energia mechniczna – przekazywana organizmowi w postaci masażu, ultradźwięków. Stosuje się wiele metod masażu ręcznego, mechanicznego, wodnego oraz kilku form ultradźwiękowych.

6.       Często stosuje się kilka energii fizycznych jednocześnie, np. w hydroterapii, masażu, w leczeniu klimatycznym, elektroterapii i innych.

7.       Możemy też spotkać się z metodami mieszanymi, w których wraz z energiami fizycznymi podaje się substancje lecznicze i/lub psychoterapię, np. w balneoterapii, w jonoforezie, w kąpielach mineralnych, inhalacjach i innych.

              Zabiegi fizjoterapeutyczne wykorzystują działania bodźców o małym i średnim natężeniu. Można więc poprzez celowe zastosowanie ich na określona część ciała wzbudzać reakcje fizjologiczne, korzystne w leczeniu, zapobieganiu i regeneracji.

              Zgodnie z regułą Schultz-Arndta słabe bodźce tylko pobudzają czynności życiowe, natomiast procesy adaptacyjne wyzwalają bodźce o średniej sile. Można więc, poprzez celowe zastosowanie ich na określoną część ciała, wzbudzać reakcje fizjologiczne, korzystne bądź dla celów leczniczych, bądź dla profilaktyki. Po zabiegach fizjoterapeutycznych występuje zarówno reakcja miejscowa, jak i ogólna. Rodzaj reakcji jak i stopień jej złożoności zależy od poziomu ośrodkowego układu nerwowego, siły bodźca, czasu trwania, miejsca działania itp.

Zabiegi ciepłotecznicze, w których wykorzystywane są bodźce cieplne znajdują szerokie zastosowanie w balneologii, fizjoterapii (leczniczej) czy sporcie, kosmetyce i odnowie biologicznej. Są to m.in. metody:

·         światłolecznictwo

·         wodolecznictwo (hydroterapia)

              Światłolecznictwo jest metodą wykorzystującą wpływ biologiczny części promieniowania elektromagnetycznego, o długości fali między 200 a 15000 nm, na organizm ludzki. Jest to promieniowanie naturalne (helioterapia) lub sztuczne (aktynoterapia) emitujące promieniowanie podczerwone IR (sollux), nadfioletowe UV (lampa kwarcowa) lub skojarzone.

              Wpływ biologiczny promieniowania IR na ustrój polega na działaniu ciepła, które powoduje:

·         rozszerzenie naczyń włosowatych skóry, a w związku z tym zwiększony przepływ przez tkanki krwi tętniczej,

·         zmniejszenie napięcia mięśni,

·         podwyższenie progu odczucia bólu (działanie przeciwbólowe),

·         wzmożenie przemiany materii,

·         pobudzenie receptorów cieplnych skóry.

              Promieniowanie UV wywołuje w ustroju wiele zmian uzależnionych m. in. od długości fali. Powoduje:

·         wzmożenie rozpadu białek,

·         obniżenie podwyższonego poziomu cukru (we krwi) w osoczu krwi,

·         przemianę cholesterolu,

·         usprawnienie mineralizacji kości w wyniku unormowania w ustroju stosunku wapnia do fosforu,

·         pobudzający wpływ na wydzielanie przysadki, tarczycy, nadnerczy i in.,

·         zwiększenie wykorzystania tlenu,

·         obniżenie podwyższonego ciśnienia krwi,

·         pobudzają wpływ ciał histaminopodobnych dzialających rozszerzająco na naczynia krwionośne

·         zwiększenie liczby krwinek czerwonych i leukocytów.

              Oziębienia z kolei stosowane były już od czasów starożytnych w celu uzyskania efektu wywołanego reakcją o charakterze obronnym i przystosowawczym. Część tych efektów występuje zaraz po zabiegu, a inne ujawniają się później. Natychmiastowy efekt cechuje się:

·         pobudzeniem krążenia obwodowego,

...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin