3 i 5.doc

(181 KB) Pobierz
Współczesne społeczeństwo polskie – ćwiczenia 2

Współczesne społeczeństwo polskie – ćwiczenia 2 i 4

 

Temat: Transformacja ustroju politycznego w latach 1989 – 1997.

 

 

II. KSZTAŁTOWANIE PODSTAW USTRPJOWYCH w III RP w latach                      1989 – 1992

 

Przemiany ustrojowe w Polsce po 1989 roku

 

1.      Przyczyny rozpoczęcia przemian ustrojowych

·         upadek systemu komunistycznego w Polsce,

·         konieczność dostosowania ustroju państwa do zmienionych realiów politycznych,

·         społeczny kredyt zaufania na zmiany ustrojowe w Polsce udzielany koalicjom tworzonym przez siły „postsolidarnościowe”.

2.      Rewizja Konstytucji z 29 XII 1989 roku

              29 XII 1989 roku Sejm X kadencji dokonał gruntownej nowelizacji konstytucji, która               weszła w życie 1 I 1990 roku. W nowelizacji tej m.in.:

·         przywrócono zlikwidowaną 22 VII 1952 roku nazwę państwa „Rzeczpospolita Polska”, a także zmieniono godło państwowe, przywracając orłu tradycyjną koronę,

·         skreślono cały wstęp do konstytucji, który określał genezę władzy utworzonej w lipcu 1944 roku, jej charakter i cele, które nie znajdowały już uzasadnienia w nowych warunkach społeczno – politycznych,

·         odstąpiono od określenia państwa jako socjalistyczne przyjmując zapis, że jest ono (RP) demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 1),

·         odrzucono pojęcie „ludu pracującego miast i wsi” jako podmiotu o znamionach ideologicznych, wywodzonego z koncepcji dyktatury proletariatu – za suwerena uznano zaś naród,

·         usunięto z konstytucji zapis uprzywilejowujący partię komunistyczną i jej byłych sojuszników, wprowadzając w to miejsce zapis, iż: „Partie polityczne zrzeszają na zasadzie dobrowolności i równości obywateli Rzeczpospolitej Polskiej w celu wpływania metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa”,

·         przebudowano treść rozdziału 1 (który nosił dotąd tytuł: „Ustrój polityczny”), jednocześnie rezygnując z rozdziału 2 („Ustrój społeczno – gospodarczy”), co było uzasadnione w warunkach wprowadzania gospodarki rynkowej; nowy rozdział 1 otrzymał tytuł: „Podstawy ustroju politycznego i gospodarczego),

·         przyjęto zasadę równouprawnienia wszystkich form własności oraz zagwarantowano swobodę działalności gospodarczej wszystkim podmiotom,

·         dokonano reformy organów prokuratury, w wyniku której zlikwidowano jej niezależność do struktur rządowych.

3.      Przywrócenie samorządu terytorialnego

8 III 1990 roku Sejm X kadencji uchwalił ponowną nowelizację Konstytucji RP z 1952 roku, wprowadzając następujące zasady ustrojowe:

·         samorząd terytorialny jest podstawową formą organizacji życia publicznego w gminie,

·         gmina zaspokaja zbiorowe potrzeby społeczności lokalnej,

·         gmina jest wyposażona w osobowość prawną i wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym, na zasadach określonych przez ustawy,

·         w zakresie uregulowanym przez ustawy gmina wykonuje zadania zlecone administracji rządowej,

·         samodzielność gminy podlega ochronie sądowej,

·         organem stanowiącym prawo w gminie jest rada wybierana przez mieszkańców gminy; rada wybiera organy wykonawcze gminy,

·         gminie przysługuje prawo własności i inne prawa majątkowe, które stanowią razem – mienie komunalne.

4.      Powszechne wybory prezydenckie

·         w wyniku toczonej kampanii politycznej prezydent W. Jaruzelski poprosił Sejm o skrócenie swojej kadencji w sposób, który pozwoli na przekazanie sprawowanego przez niego urzędu prezydentowi wybranemu w pierwszych, powszechnych wyborach,

·         Sejm w dniu 27 IX 1990 roku uchwalił: nowelizację Konstytucji RP oraz ustawę o wyborze Prezydenta RP; dzięki temu po raz pierwszy w historii Polski wprowadzono wybory prezydenta oparte na zasadach: powszechności, równości, bezpośredniości i tajności głosowania; od tego czasu Prezydent RP miał być wybierany przez Naród bezwzględną większością głosów.

 

Gabinety w Polsce po 1989 roku

 

1.      Rząd Tadeusza Mazowieckiego (IX 1989 – XI 1990)

a)     powołanie rządu

·         na początku sierpnia 1989 roku, po nieudanej misji formowania rządu przez wywodzącego się z PZPR gen. Czesława Kiszczaka, lider NSZZ „Solidarność” Lech Wałęsa zaproponował powołanie Rady Ministrów w oparciu o koalicję „Solidarności”, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego; propozycja Wałęsy trafiła na podatny grunt zarówno w ZSL, jak i SD,

·         23 VIII 1989 roku Sejm powołał T. Mazowieckiego na stanowisko Prezesa Rady Ministrów, zaś głosowanie nad powołaniem rządu T. Mazowieckiego odbyło się 12 września 1989 roku; w tym głosowaniu wzięło udział 415 posłów, z czego za było 402 posłów, wstrzymało się 13, zaś nikt nie głosował przeciw,

·         w składzie rządu znaleźli się przedstawiciele: NSZZ „Solidarność” (12), ZSL (4), SD (3) i PZPR (4),

b)     obsada najważniejszych ministerstw

·         Minister Finansów – Leszek Balcerowicz

·         Minister Obrony Narodowej – Florian Siwicki, następnie Piotr Kołodziejczyk,

·         Minister Spraw Wewnętrznych – Czesław Kiszczak, następnie Krzysztof Kozłowski,

·         Minister Spraw Zagranicznych – Krzysztof Skubiszewski,

c)      dymisja

·         Tadeusz Mazowiecki podał się do dymisji 25 XI 1990 roku, a więc już nazajutrz po niekorzystnej dla siebie pierwszej turze wyborów prezydenckich; Sejm przyjął dymisję 14 XII 1990 roku,

·         11 II 1981 rok – Sejm wybiera na nowego premiera gen. Jaruzelskiego (w miejsce Józefa Pińkowskiego); wkrótce po objęciu urzędu Jaruzelski zwraca się do społeczeństwa z dramatycznym apelem o „90 spokojnych dni”,

·         3 IV 1981 rok – pierwszy numer tygodnika „Solidarność” pod red. T. Mazowieckiego,

·         13 V 1981 rok – wstrząs opinii publicznej po zamachu na papieża,

·         7 VII 1981 rok – Józef Glemp nowym prymasem Polski po śmierci Stefana Wyszyńskiego (28 V 1981 roku)

·         14 II 1981 rok – początek IX, nadzwyczajnego Zjazdu PZPR; pierwsze demokratyczne wybory I Sekretarza (ponownie St. Kania); w nowo wybranym Komitecie Centralnym PZPR zaczynają dominować skrajni dogmatycy; zjazd wpłynął na zahamowanie przemian ustrojowych oraz ułatwił skryte przygotowania do rozprawy ze społeczeństwem,

·         21 VIII 1981 rok – Jerzy Urban stał się rzecznikiem rządu PRL.

 

2.      Rząd Jana Krzysztofa Bieleckiego (XII 1990 – XII 1991)

a)     powołanie rządu

·         po złożeniu dymisji rządu przez Tadeusza Mazowieckiego misję powołania nowego gabinetu otrzymał Jan Olszewski; w skutek konfliktu z prezydentem L. Wałęsą misja ta jednak zakończyła się niepowodzeniem; na urząd Prezesa Rady Ministrów został więc desygnowany przez prezydenta Jan Krzysztof Bielecki, dotychczasowy członek Prezydium Zarządu Kongresu Liberalno – Demokratycznego i poseł na Sejm,

·         Sejm 12 I 1991 roku powołał Radę Ministrów w składzie zaproponowanym przez J. K. Bieleckiego; w głosowaniu w sprawie powołania rządu za głosowało 272 posłów, 4 przeciw, a 62 wstrzymało się od głosu; powstały rząd nie opierał się na formalnej koalicji stronnictw politycznych reprezentowanych w Sejmie, cieszył się za to poparciem prezydenta,

b)     obsada najważniejszych ministerstw

·         Minister Finansów – Leszek Balcerowicz,

·         Minister Obrony Narodowej – Piotr Kołodziejczyk,

·         Minister Spraw Wewnętrznych – Henryk Majewski,

·         Minister Spraw Zagranicznych – Krzysztof Skubiszewski,

c)      dymisja

·         zgodnie z Konstytucja, J. K. Bielecki złożył dymisję rządu na pierwszym posiedzeniu Sejmu nowej kadencji (25 XI 1991 roku); Sejm przyjął dymisję rządu 5 XII 1991 roku.

 

3.      Rząd Jana Olszewskiego (XII 1991 – VI 1992)

a)     powołanie rządu

·         w wyniku wyborów parlamentarnych z 27 X 1991 roku, do Sejmu weszło 29 ugrupowań, w tym 11 z nich uzyskało po 1 mandacie; spośród 24 komitetów wyborczych, które zdołały wprowadzić posłów do Sejmu, istotną rolę odgrywało tylko 9, uzyskały one bowiem 409 mandatów, tj. 88,9% składu całej izby; dwa największe ugrupowania to: Unia Demokratyczna – 62 mandaty (12,32%) oraz Sojusz Lewicy Demokratycznej – 60 mandatów (11,99%),

·         po wyborach misję tworzenia nowego rządu prezydent powierzył Bronisławowi Geremkowi z Unii Demokratycznej; tymczasem ukształtowała się koalicja stronnictw centroprawicowych (PC, KPN, PL, ZCHN i KLD), która na nowego premiera wysunęła kandydaturę Jana Olszewskiego; w tej w tej sytuacji B. Geremek zrezygnował z misji tworzenia rządu, Sejm zaś powołał J. Olszewskiego na urząd premiera,

·         powołanie rządu nastąpiło 23 XII 1991 roku: za głosowało 235 posłów (PC, ZCHN, PL, PSL, NSZZ „Solidarność”), przeciw 60 posłów (SLD i UPR), wstrzymało się 139 (UD, KLD, KPN),

·         było to rząd mniejszościowy, tzn. nie kontrolował większości mandatów w Sejmie, jednak często korzystał z poparcia większości labilnej, ponieważ w niektórych kwestiach popierało ten rząd PSL, w innych KPN,

b)     obsada najważniejszych ministerstw

·         Minister Finansów – Karol Lutkowski, a następnie Andrzej Olechowski,

·         Minister Obrony Narodowej – Jan Parys (pierwszy cywilny minister obrony narodowej w Polsce),

·         Minister Spraw Wewnętrznych – Antoni Macierewicz,

·         Minister Spraw Zagranicznych –Krzysztof Skubiszewski,

c)      dymisja

·         o zakończeniu działalności rządu J. Olechowskiego zadecydowały dwa ciągi wydarzeń: stopniowy rozpad koalicji rządzącej oraz nieudolne, sprzeczne z prawem realizowanie uchwały lustracyjnej Sejmu,

·         4 VI 1992 roku Sejm podjął uchwałę o odwołaniu rządu; za głosowało 273 posłów (PPG, UD, KLD, SLD, KPN, PSL, PCHD oraz Solidarności Pracy), przeciw 113 (ZCHN, PC, PL i ChD), wstrzymało się 33 (NSZZ „Solidarność” i UPR).

 

4.      Rząd Hanny Suchockiej (VII 1992 – X 1993)

a)     powołanie rządu

·         po odwołaniu rządu J. Olechowskiego misję tworzenia nowego gabinetu prezydent powierzył Waldemarowi Pawlakowi – Prezesowi PSL; trwająca 33 dni misja W. Pawlaka zakończyła się niepowodzeniem,

·         mobilizacja ugrupowań postsolidarnościowych doprowadziła do podjęcia rozmów „piątki” (PC, ZChN, PL, SLCh, PChD) z „trójką” (UD, KLD, PPG); ustalono, że kandydatem koalicji na premiera zostanie Hanna Suchocka, posłanka UD,

·         11 VII 1992 roku Sejm przyjął skład gabinetu: zagłosowało 226 posłów (UD, KLD, PPG, ZChN, PL, SLCh, PChD, „Solidarność” i Mniejszość Niemiecka), przeciw 124 (SLD, KPN, PSL, UPR, SP i RdR), wstrzymało się 28 (PC),

·         był to kolejny gabinet mniejszościowy, lecz do maja 1993 roku korzystał z „zewnętrznego” wsparcia „Solidarności”,

b)     obsada najważniejszych ministerstw

·         Minister Finansów – Jerzy Osiatyński,

·         Minister Obrony Narodowej – Janusz Onyszkiewicz,

·         Minister Spraw Wewnętrznych – Andrzej Milczanowski,

·         Minister Spraw Zagranicznych – Krzysztof Skubiszewski,

c)      dymisja

·         w 1993 roku poparcie dla rządu stopniowo malało; doszło do wielu wystąpień przeciwko prowadzonej polityce gabinetu organizowanych pod szyldem „Solidarności”; z koalicji wystąpiło PL,

·         19 V 1993 roku grupa 52 posłów z „Solidarności”, PC, ChD, PL, RdR, UPR oraz Akcji Polskiej wniosła projekt uchwały Sejmu o udzielenie wotum nieufności Radzie Ministrów,

·         głosowanie nad wotum nieufności 28 V 1993 roku – za głosowało 223 (PC, RdR, KPN, PSL, UP, SLD, UPR i większość „Solidarności”), przeciw 198 (UD, PPG, ZChN, KP, Mniejszość Niemiecka), zaś 24 wstrzymało się od głosu,

·         po głosowaniu H. Suchocka złożyła dymisję gabinetu, zaś prezydent L. Wałęsa, wobec uchwalenia wotum nieufności bez jednoczesnego dokonania wyboru nowego premiera, skorzystał ze swoich konstytucyjnych uprawnień (na podstawie Małej Konstytucji niekonstruktywne wotum nieufności dawało prezydentowi możliwość rozwiązania Sejmu) i rozwiązał Sejm. 

 

5.      Rząd Waldemara Pawlaka (X 1993 – III 1995)

a)     powołanie rządu

·         po wyborach parlamentarnych z 19 IX 1993 roku, w których zwycięstwo odniosły SLD (171 mandatów poselskich) i PSL (132 mandaty), ukształtowała się koalicja tych dwóch ugrupowań,

·         kandydatem koalicji na premiera został Waldemar Pawlak, lider PSL,

·         19 X 1993 roku rząd uzyskał wotum zaufania od Sejmu: za głosowało 310 posłów, przeciw 83, a 24 wstrzymało się od głosu,

b)     obsada najważniejszych ministerstw

·         Minister Finansów – Marek Borowski, a następnie Grzegorz Kołodko,

·         Minister Obrony Narodowej – Piotr Kołodziejczyk, następnie po tzw. „obiedzie drawskim” Jan Z. Okoński,

·         Minister Spraw Wewnętrznych – Andrzej Milczanowski,

·         Minister Spraw Zagranicznych – Andrzej Olechowski,

c)      dymisja

·         pod koniec 1994 roku poparcie społeczne dla rządu zaczęło gwałtownie spadać; kwestie sporne pomiędzy koalicjantami, kryzysy personalne oraz działania polityczne prezydenta L. Wałęsy, podejmowane w celu zmiany istniejącego układu władzy, doprowadziły do decyzji koalicjantów o wymianie gabinetu,

·         1 III 1995 roku Sejm w tzw....

Zgłoś jeśli naruszono regulamin