1. Serce:
a) masa: 300 g
b) pojemność: 510-770 cm3
c) położenie: za mostkiem w środkowej części klatki piersiowej, 2/3 przesunięte w lewo od płaszczyzny pośrodkowej ciała
d) otoczone workiem z błony surowiczej – osierdziem, który jest wypełniony płynem, który umożliwia mechaniczną pracę serca
e) główną masę serca stanowi mięsień sercowy, który dzieli się na:
ü część przedsionkową
ü część komorową
f) najsilniej rozwinięty mięsień lewej komory
2. Budowa serca:
a) podzielone na cztery jamy oddzielone od siebie przegrodą między komorową
ü dwa przedsionki
ü dwie komory
b) w otworach między przedsionkami a komorami znajdują się zastawki przedsionkowo-komorowe
ü w prawym sercu (prawy przedsionek i prawa komora) zastawka trójdzielna zbudowana z trzech płatków
ü w lewym sercu zastawka dwudzielna (mitralna) zbudowana z dwóch płatków
c) w czasie rozkurczu serca płatki zwisają do wnętrza komory, a w czasie skurczu komory powracają w kierunku przedsionka (fala krwi popycha płatki, które szczelnie zamykają otwór)
d) zastawki półksiężycowate zbudowane są z trzech płatków i znajdują się w miejscu odchodzenia od komór tętnic głównych, gdzie nie pozwalają na powrót krwi do komór w czasie rozkurczu serca
3. Praca serca:
a) kurczy się przeciętnie 72 razy na minuty
b) w ciągu jednej minuty serce przepompowuje około 5l krwi, czyli niemal całą objętość krwi w ukł. krwionośnym
c) w pojedynczym skurczu wyróżnia się etapy:
ü skurcz przedsionków – jednoczesny skurcz obu przedsionków
ü skurcz komór – (przy rozkurczu przedsionków); w pierwszej fazie zamykają się zastawki główne i półksiężycowate i gwałtownie rośnie ciśnienie krwi w komorze; gdy ciśnienie przewyższy to panujące w aorcie i tętnicy płucnej, zastawki półksiężycowate otwierają się i następuje faza wyrzutu krwi do tętnic
ü pauza spoczynkowa – rozkurcz przedsionków i komór
4. Układ bodźcotwórczy:
a) inicjowanie skurczów serca zapewniają bodźce wysyłane przez układ bodźcotwórczy serca
b) komórki mięśniowe posiadają zdolność do samoistnego, automatycznego pobudzania się na skutek zmian w przepuszczalności ich błony komórkowej dla niektórych kationów à pobudzenie przekazywane jest na komórki mięśniowe poprzez złącza szczelinowe
c) skład układu:
ü węzeł zatokowo-przedsionkowy, położony w pobliżu ujścia żyły głównej do prawego przedsionka (znajduje się tu grupa komórek zwana rozrusznikiem serca àpobudzenie pojawia się najszybciej)
ü węzeł przedsionkowo-komorowy, położony w przegrodzie międzyprzedsionkowej
ü pęczek przedsionkowo-komorowy, który tworzą włókna od węzła przedsionkowo-komorowego
d) układ ten sprawia, że serce może się kurczyć po wyizolowaniu z organizmu (aby podtrzymać skurcze serca poza ustrojem należy utrzymać temp. 36,6oC, zaopatrywać je w tlen i skł. odżywcze)
5. Tętnice – naczynia wyprowadzające krew z serca do narządów ciała à rozdzielają się stopniowo na drobniejsze tętnice i tętniczki, a ostatecznie przechodzą w naczynia włosowate (włośniczki) à naczynia włosowate łączą się w coraz większe naczynia prowadzące w kierunku serca – żyły
6. Budowa (trójwarstwowa) ściany naczyń krwionośnych:
a) wewnętrzna – zbudowana z komórek nabłonkowych wyściełających ściany naczynia (śródbłonek) oraz położonej pod nimi tkanki łącznej sprężystej
b) środkowa – zbudowana z tkanki łącznej sprężystej oraz mięśni gładkich
c) zewnętrzna (przydanka) – zbudowana z tkanki łącznej włóknistej, w obrębie której w dużych tętnicach i żyłach mogą być położone naczynia włosowate
ü tętnice posiadają wszystkie 3 warstwy; silnie rozwinięta środkowatętnice typu sprężystego - w warstwie środkowej dominuje tkanka łączna w dobrze wykształconymi włóknami sprężystymi, dlatego są zdolne do wytrzymywania dużych i zmiennych ciśnień
tętnice typu mięśniowego – w warstwie środkowej dominują komórki mięśniowe gładkie, których skurcze wzmagają przepływ krwi ku narządom
tętniczki – w warstwie środkowej znajduje się tylko pojedyncza warstwa mięśni gładkich; skurcze mogą w dużym stopniu zmieniać średnicę naczyń i tym samym regulują dopływ krwi do narządów
ü żyły posiadają wszystkie 3 warstwy, które mają stosunkowo niewielką miąższość, dlatego są o wiele bardziej wiotkie
w warstwie zewnętrznej często występują pęczki mięśni gładkich
w warstwie wewnętrznej mogą występować parzyste fałdy – zastawki, które ułatwiają przepływ krwi w żyła, zwłaszcza tam, gdzie krew przy pionowej postawie ciała musi pokonać siły ciążenia (liczne zastawki w żyłach kończyn dolnych, brak w żyłach głównych i żyłach wątroby, nerek, płuc, mózgu)
ü naczynia włosowate zbudowane są głównie z warstwy śródbłonka, a pozostałe warstwy są zredukowane do błony podstawnej
światło naczynia i przepływ krwi regulują serycyty przydanki (okołonaczyniowe komórki tkanki łącznej)
włośniczki bezokienkowe – komórki śródbłonka ściśle przylegają do siebie (występują w mięśniach, ośrodkowym układzie nerwowym, gonadach)
włośniczki okienkowe – pomiędzy poszczególnymi komórkami nabłonka są wolne przestrzenie otwarte w kłębuszku nerkowym lub zamknięte błoną (przeponą) np. w kosmkach jelitowych
włośniczki zatokowe – rodzaj okienkowych – o dużych okienkach bez przepony (w wątrobie)
7. Obieg duży – zawarty między lewą komorą serca i prawym przedsionkiem; lewa komora à aorta
ü od łuku aorty odchodzą:
o pień ramienno-głowowy dzielący się na:
§ tętnicę szyjną wspólną prawą
§ tętnice podobojczykową prawą
b) lewa tętnica szyjna wspólna
c) lewa tętnica podobojczykowa
tętnice szyjne zaopatrują w krew głowę i mózgowie
tętnice podobojczykowe – odpowiednio prawą i lewą kończynę górną, okolice ramion i częściowo klatkę piersiową
ü od aorty piersiowej i aorty brzusznej odchodzą odgałęzienie tętnicze do narządów szyi, klatki piersiowej i jamy brzusznej
ü aorta rozdziela się na:
o dwie tętnice biodrowe, od których oddzielają się tętnice do narządów dolnej części brzucha
o tętnice udowe zaopatrujące w krew kończyny dolne
à żyły obiegu dużego można podzielić na:
· doprowadzające krew z okolic głowy, szyi, kończyn górnych i częściowo klatki piersiowej do żyły głównej górnej
· prowadzące krew z pozostałych części klatki piersiowej, jamy brzusznej, miednicy i kończyn dolnych do żyły głównej dolnej
8. Obieg mały – zawarty między prawą komorą serca i lewym przedsionkiem;
w prawym przedsionku krew (odtlenowana) zbiera się z układu żył obiegu dużego; w celu jej natlenowania prawa komora kieruje krew pniem płucnym do płuc; od pnia odchodzą tętnice płucne, dzielące się na tętnice płatowe, następnie segmentowe, na końcu przechodzą w naczynia włosowate oplatające pęcherzyki płucne; krew utlenowana zbierana jest początkowo przez drobne żyły, które się łączą ze sobą, tworzą żyły płucne, które odprowadzają krew utlenowaną do lewego przedsionka
9. Krążenie wieńcowe – część dużego obiegu, którego zadaniem jest zaopatrywanie w krew mięśnia sercowego
tętnice wieńcowe, prawa i lewa, odchodzą od aorty powyżej komory serca; ich coraz drobniejsze rozgałęzienie doprowadzają krew do naczyń włosowatych w różnych częściach mięśnia sercowego
żyły wieńcowe zbierają krew z sieci włośniczek i odprowadzają ją do zatoki wieńcowej lub do parzystych żył przednich serca
10. Krążenie wątrobowe zaopatrywane jest w krew z dwóch źródeł:
a) około 1/3 objętości krwi dopływa z aorty wątroby poprzez tętnicę wątrobową
b) około 2/3 objętości krwi stanowi krew docierająca do wątroby z przewodu pokarmowego żyłą wrotną wątrobową
krew ze zrazików odprowadzają żyły łączące się w większe naczynia, które jako żyły wątrobowe uchodzą do żyły głównej dolnej
11. Tętno – rytmiczne ruchy ścian tętnic pod wpływem zmian ciśnienia; rytm ten odpowiada częstotliwości skurczów serca
12. Choroby:
a) niewydolność krążenia – zmniejszenie się przepływu krwi przez tkanki i narządy; może mieć związek ze zbyt mała objętością krwi przepompowywanej przez serce w ciągu 1 min, zaburzeniami przepływu krwi przez naczynia krwionośne lub jednocześnie z obiema tymi przyczynami
b) niewydolność serca – może być spowodowana zmniejszeniem kurczliwości mięśnia sercowego, nadciśnieniem tętniczym lub przebytym zawałem, wadami wrodzonymi (otwór łączący oba przedsionki serca, przewód tętniczy, ubytki w przegrodzie międzykomorowej) lub nabytymi (powstają w wyniku uszkodzenia serca po przebytych chorobach)
c) niewydolność krążenia wieńcowego – przyczyny: zwężanie tętnic wieńcowych (z powodu miażdżycy), zbyt mała liczba erytrocytów, wady zastawek, palenie papierosów, nerwowy tryb życia, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze; objawy: występowanie bólu w klatce piersiowej, duszność, zawał; leczenie: chirurgiczne, diagnostyczne (koronarografia polegająca na wprowadzeniu do tętnic wieńcowych subst. kontrastujących pod kontrolą rentgenowską)
d) dzieci, rzadko u dorosłych); przyczyny: zakażenie bakteryjne gardła lub migdałków; skutki: uszkodzenie zastawek
e) nadciśnienie tętnicze – ciśnienie skurczowe przekracza 140 mm Hg, a rozkurczowe 90 mm Hg.; przyczyny: miażdżyca; skutki: przerost lewej komory serca, zmiany naczyniowe
f) miażdżyca – choroba przewlekła charakteryzująca się rozwojem ograniczających przepływ krwi blaszek miażdżycowych w tętnicach dużych i średnich; przyczyny: skłonności dziedziczne, zaburzenia w funkcjonowaniu ukł. nerwowego i hormonalnego, zaburzenia procesu krzepnięcia krwi, otyłość, palenie papierosów, nieodpowiedni tryb życia
g) choroba reumatyczna – stan zapalny tkanki łącznej różnych narządów, a zwłaszcza serca (najczęściej u
h) zator tętnicy – powstaje w wyniku nagłego zamknięcia światła tętnicy wędrującym skrzepem lub blaszką miażdżycową
i) zakrzep tętnicy – spowodowany zaczopowaniem tętnicy przez powstający w niej przyścienny zakrzep
w przypadku h) i i) może dojść do chorób jak zator płucny czy udar mózgu
j) tętniak – lokalne lub występujące w kliku miejscach rozszerzenie tętnicy; bez leczenia chirurgicznego większość pacjentów umiera w wyniku ich pęknięcia
cazamariposa