1
Stanfordzki Eksperyment
więzienny
Doświadczenie P. Zimbarda (1971)
nad efektami uwięzienia
Zamieszczono w lokalnej gazecie
ogłoszenie, w którym poszukiwano
ochotników do wzięcia udziału w
badaniu psychologicznych efektów
uwięzienia
Badacze chcieli stworzyć symulowane
więzienie i dokładnie odnotowywać
efekty, jakie ta instytucja wywiera na
znajdujących się w jej murach osobach
Wybrano próbkę 24 studentów ze
Stanów Zjednoczonych i Kanady,
którzy akurat byli w Stanfordzie
Osoby badane chciały (lepiej „mogły”) zarobić
piętnaście dolarów za dzień udziału w
eksperymencie. Wybrani przeszli wszystkie
przeprowadzone przez eksperymentatorów testy i
reagowali normalnie we wszystkich
zaobserwowanych sytuacjach
W wyniku rzutu monetą, chłopcy zostali
podzieleni na dwie grupy. Połowie przydzielono
role strażników, a pozostałym – więźniów
Więzienie zostało skonstruowane poprzez zabicie
deskami końców korytarza w podziemiach
stanfordzkiego wydziału Psychologii
W jednym końcu holu znajdował się mały otwór,
przez który badacze mogli filmować i nagrywać
wydarzenia
2
Procedura: pewnej spokojnej sierpniowej niedzieli samochód
policji Palo Alto w Kaliforni przeczesywał miasto, zbierając
studentów w ramach masowych aresztowań za pogwałcenie
paragrafu 211 i 459 kodeksu karnego (napad z bronią w ręku i
włamanie)
Każdy podejrzany wyciągany był z domu, informowany o
oskarżeniu i pouczany o swoich prawach
Każdy z więźniów był
dokładnie przeszukiwany
i rozbierany do naga.
Następnie miało miejsce
odwszawianie przy
pomocy aerozolu, aby dać
wyraz naszemu
przekonaniu, iż więzień
może roznosić wszy i
zarazki
3
Procedura degradacji powstała po części w celu upokorzenia
więźniów, a częściowo aby upewnić się, iż nie przynoszą oni do
naszego więzienia żadnych zarazków
Użycie numerów identyfikacyjnych miało służyć zwiększeniu
poczucia anonimowości więźniów. Do każdego z nich zwracano
się wyłącznie za pomocą numeru
Mówiąc sami o sobie lub też o swoich współwięźniach, skazani
również mogli używać wyłącznie numerów
Strażnicy więzienia nie przeszli żadnego przeszkolenia. Strażnicy
sami ustanowili sobie prawa, które będą mogli wprowadzić w
życie pod nadzorem Davida Jaffe, naczelnika więzienia i studenta
Uniwersytetu Stanford
Strażnicy wtargnęli do cel, rozebrali więźniów do naga, zabrali im
łóżka a prowodyrów buntu zamknęli w izolatkach. Strażnicy
zaczęli prześladować i zastraszać więźniów
Bunt więźniów okazał się natomiast znaczący dla zbudowania
solidarności pośród strażników
Od tego momentu, przestało to być po prostu eksperymentem, czy
jakąś prostą symulacją. Strażnicy zaczęli postrzegać więźniów
jako prawdziwe zagrożenie, naprawdę zaczęli się ich obawiać
Osoby które odgrywały rolę „więźnia” były bardzo zrozpaczone,
bezsilne, oraz wpadały w panikę
4
Obserwowano trzy typy strażników:
Strażnicy twardzi, ale sprawiedliwi, którzy przestrzegali zasad
więzienia
Strażnicy dobrzy, którzy robili małe przysługi więźniom i
nigdy ich nie karali
Grupa (1/3 strażników) która była wroga, arbitralna i bardzo
pomysłowa przy wymyślaniu nowych sposobów upokarzania
więźniów. Ta grupa zdawała się być bardzo zadowolona z
otrzymanej władzy, choć żaden z przedwstępnych testów
osobowości nie był w stanie przewidzieć takiego zachowania
Doświadczenie Zimbarda trwało 6 dni
Kilka pytań:
W jaki sposób można wytłumaczyć wyniki Zimbarda?
Czy doświadczenie Zimbarda jest zgodne z regułami etycznymi?
Jak MY byśmy się zachowali, gdybyśmy wzięli udział w
doświadczeniu Zimbarda?
5
Poznanie społeczne (Social
cognition)
Poznanie społeczne: część psychologii społecznej
zajmująca się wpływem społeczeństwa na
myślenie, pamięć, percepcję oraz inne procesy
poznawcze
Badania psychologów w tej dziedzinie dotyczą
wpływu spostrzegania samego siebie i innych oraz
stosunków między ludźmi, ich myśleniem,
przekonaniami, wartościami
Teoria atrybucji (Hajder)
Obserwując zachowanie innych wnioskujemy o intencjach,
potrzebach, cechach osobowości, cechach moralnych i in.
Według Hajdera każdy człowiek dąży do wyjaśnienia otaczającego
świata i stara się przewidzieć co się w nim zdarzy (np. dlaczego Pan
zachował się tak, a nie inaczej? Dlaczego ktoś taki jest? Dlaczego
tak postępuje?)
Teoria atrybucji dotyczy procesów przypisywania zachowań ludzi,
uwarunkowań i przyczyn
Głównym celem, jaki stawia sobie teoria atrybucji jest opis zasad
psychologii naiwnej, tj. reguł, które rządzą procesami wnioskowania
psychologicznego w trakcie dokonywania atrybucji
6
Przyczyn zachowania poszukuje się w dwóch rodzajach czynników:
1) zewnętrznych, a więc sytuacyjnych, środowiskowych
2) wewnętrznych (np. osobowościowych) wynikających z cech
charakteru, postaw, zamierzeń, intencji, stanów wewnętrznych
W związku z tym Hajder wyróżnił 2 podstawowe rodzaje atrybucji:
- sytuacyjne
- personalne
Atrybucje sytuacyjne odwołują się do czynników zewnętrznych i
znajdujących się poza osobą, takich jak: okoliczności, przypadek,
działanie innych ludzi, wówczas powiadamy, analizując czyjeś
działanie, że ktoś miał pecha
Atrybucje personalne nazywane są dyspozycyjnymi, odwołują się
do czynników wewnętrznych tkwiących w osobie
Podstawowy błąd w atrybucji: u ludzi istnieje silna tendencja do
szukania przyczyn zachowania wewnątrz jednostki, w jego
osobowości, a pomijania lub niedoceniania rzeczywiście
działających czynników pozaosobowościowych i sytuacyjnych
7
Atrybucje
Sytuacyjne Personalne
Podstawowy błąd atrybucji
„Dlaczego Małgorzata tak dziwnie się zachowała będąc z nami?”
„Kontekst jest bardzo stresujący” „Dla niej stosunki międzyludzkie nie są istotne”
(może prowadzić do...)
Zachowanie Małgorzaty jest przede
wszystkim wynikiem czynników
osobowościowych
Inny błąd wynika z uzasadnienia sukcesów i porażek w zależności
od tego, kogo one dotyczą (ang. Self-serving bias)
Istnieje generalna tendencja do uzasadniania sukcesów innym tym,
co dzieje się na zewnątrz. Najczęściej uzasadniamy je w ten sposób,
że np. nasz znajomy ma dobre układy, sprzyjała mu sytuacja. Zaś,
gdy uzasadniamy własne sukcesy obowiązuje inna zasada. Wówczas
podkreślamy własne przymioty, pracowitość, inteligencję
Z czego wynika interpretacja sukcesów i samego siebie?
8
Wynika ona z tendencji do zachowania samooceny. Nikt bowiem
nie chce się przyznać przed sobą, że jest głupi, mało sprytny.
Natomiast spostrzeganie innych, jako gorszych ode mnie poprawia
moje samopoczucie i podnosi samoocenę
Teoria osobowości wpływa na kierunek wnioskowania o ludziach.
Np. Halloefekt: tendencja do generalizowania pewnych cech, do
przypisywania danej osobie szeregu pozytywnych cech na
podstawie jednej cechy lub cech, która została oceniona
pozytywnie, bądź też tendencja do przypisywania
spostrzeganej osobie szeregu cech negatywnych, ponieważ
pewną jej właściwość oceniono negatywnie
Halloefekt powoduje często błędy przy formułowaniu sądu o
innych ludziach
Efekt Polyanny: Ludzie preferują jednostronnie pozytywny, niż
jednostronnie negatywny obraz drugiego człowieka. Gdy
osoba spostrzegająca dysponuje już pewnymi informacjami
o drugiej osobie, pozytywnymi lub negatywnymi będzie
znacznie częściej uzupełniała jej obraz poprzez
przypisywanie cech częściej pozytywnych, niż negatywnych
Efekt fałszywej jednomyślności: jest wynikiem założenia, że inni
ludzie są podobni do nas
9
Nastawienia
Nastawienia są stosunkowo stabilnymi opiniami
zawierającymi przekonania oraz emocje w sprawie
pewnego tematu
Mogą być:
Dowolne (jesteśmy świadomi ich istnienia i mają wpływ na nasze
decyzje)
Mimowolne (nie jesteśmy świadomi ich istnienia. Jednakże, mogą
mieć znaczący wpływ na nasze zachowanie)
Czynniki mające wpływ na zmianę nastawień
Zmiana kontekstu społecznego
Zmiana zachowania
Zmiana nastawień jako wynik redukcji dysonansu poznawczego
Dysonans poznawczy
Stan pojawiający się wtedy, kiedy elementy poznawcze są
psychologicznie niespójne
lub kiedy przekonania jednej osoby nie są zgodne z jej
zachowaniem
10
Skuteczne sposoby aby zmienić
nastawienia innych
Twierdzenie kojarzone
z atrakcyjną lub
podziwianą osobą
Powtórzenie
twierdzenia lub idei
Twierdzenie jest
związane z
pozytywnym
wrażeniem
Jak ludzie się zachowują w
grupach?
Wiemy, że ludzie się zachowują inaczej, gdy przyłączą się do grupy
Zjawisko facylitacji społecznej: w grupie, człowiek lub zwierzę
zjada wtedy więcej, biegnie szybciej, pracuje wytrwałej, śpiewa
głośniej, itd
Konformizm
Np. Doświadczenie Solomona Asha (1952, 1965), test
spostrzegania
Osobom badanym pokazano trzy odcinki
11
Osoby badane były pytane, który z tych trzech odcinków A, B, lub
C odpowiada porównywanemu odcinkowi po stronie prawej
W tym przypadku, dobrą odpowiedzią była odpowiedź B. To
zadanie było bardzo łatwe
A B C Tak jak A, B, lub C?
W eksperymencie, osoba badana była w grupie osób znanych
eksperymentatorowi
Osoba 1: odpowiedź A (widocznie nieprawidłowa)
Osoba 2: odpowiedź A
Osoba 3, 4, 5, 6, 7: odpowiedź A
Osoba badana: odpowiedź?
Wyniki: mimo że odpowiedź jest prosta, jedynie 20 procent
studentów wyrażało niezależną opinię w każdej próbie, przy czym
niektórzy przepraszali, że nie zgadzają się z grupą
12
Czynniki mające wpływ na występowanie konformizmu:
Identyfikacja z grupą: konformizm może występować, gdy
ludzie się identyfikują z członkami grupy i chcą być do nich
podobni w ubiorze, poglądach i zachowaniu
Pragnienie słuszności: Kiedy autorytet, któremu ufamy
potwierdza coś, my w to wierzymy. Możemy zgodzić się z
taką opinią, sądząc, że inni prawdopodobnie wiedzą lepiej niż
my
Chęć osobistej korzyści: musimy się zgadzać z opinią grupy,
aby nie stracić pracy, awansować albo zdobyć poparcie w
wyborach
Chęć podobania się, obawa przed niepopularnością: większość
ludzi obawia się, że niezgadzanie się z grupą, może stać się
powodem braku popularności i uznania w danej grupie
społecznej
Pojęcie myślenia grupowego: w spójnych grupach skłonność
wszystkich członków do podobnego myślenia, unikania sporów i
różnicy zdań
gemiinii