ERICH FROMM
· Fromm a Freud
o Fromm zakwestionował analizy Freuda ograniczone do izolowanej jednostki ludzkiej.
o → należy je ujmować w relacji z innymi ludźmi i ze środowiskiem przyrodniczym.
o Jednostka nie jest bytem samowystarczającym w żadnym aspekcie swojego istnienia, także w zakresie psychiki, która, chociaż jednostkowa, to jest zjawiskiem społecznym.
o →bardziej istotne w życiu człowieka niż sfera jego popędowa, są takie relacje jak miłość, nienawiść, poczucie więzi, współpraca itp.
· Człowiek poszukuje nowych rozwiązań i coraz bardziej doskonałych form samorealizacji→ to jest najbardziej dominująca, psychiczna strona natury ludzkiej.
o Człowiek potrzebuje układu odniesienia i czci i tę potrzebę pozytywnie realizuje w działalności rozumnej, zaś negatywnie (jako niespełnienie) realizuje w działalności irracjonalnej.
§ → potrzebę związania z innymi pozytywnie realizuje w miłości, zaś niezaspokojoną- realizuje negatywnie w narcyzmie.
§ → potrzebę transcendencji pozytywnie realizuje w sztuce, w sferze sacrum, zaś negatywnie- w działalności niszczycielskiej
§ → potrzebę zakorzenienia- pozytywnie w więzi braterskiej, negatywnie w związku kazirodczym
§ → potrzebę poczucia tożsamości- pozytywnie w uznaniu własnego ja, negatywnie w przystosowaniu do reguł, w konformizmie i życiu stadnym.
· W Ucieczce od wolności mowa jest o jeszcze jednej potrzebie→ potrzebie przezwyciężania samotności
o Myśl tę rozwinął w rozprawie O sztuce miłości:
§ → „Zespolenie osiągnięte w twórczej pracy nie zespala ludzi; zespolenie osiągnięte w stanach orgiastycznych jest przejściowe; zespolenie przez przystosowanie się jest pseudozespoleniem. A zatem wszystkie te rozwiązania są jedynie częściowym rozwiązaniem problemu istnienia. Pełne rozwiązanie leży w osiągnięciu międzyludzkiego zespolenia, w zjednoczeniu się z innym człowiekiem w miłości”.
§ „Pragnienie zjednoczenia się z drugim człowiekiem jest najpotężniejszym dążeniem ludzi”.
§ „Bez miłości ludzkość nie mogłaby istnieć ani jednego dnia”.
o Miłość- aktywny stosunek człowieka do całości istnienia, jego chęć nawiązania kontaktu z innymi w różnych, ukonkretnionych formach.
o Miłość jako sztuka, której dzięki ćwiczeniom można się nauczyć.
· Miłość jako aktywność wobec świata i innych ludzi jest rozumiana przede wszystkim jako „dawanie siebie”.
o Świat kultury zachodniej wytworzył jednak model miłości opartej albo na sprawności seksualnej, albo na sprawności ekonomicznej.
o Albo chęć zysku, albo ucieczka przed samotnością i poszukiwanie osoby „do towarzystwa” jest motorem napędowym współczesnej miłości.
· Miłość do Boga
o Także uległa degradacji.
o Człowiek współczesny jest na tyle samowystarczalny, że pomija wskazania moralne i nauki płynące z doktryny wiary.
o → o Bogu przypomina sobie wówczas, gdy czuje się zagrożony→ stara się wtedy Go przekupić, zjednać z tym, co materialne.
· → wytwór ery nowożytnej:
o człowiek uzyskał względną niezależność od sił przyrody, zrealizował wolność „od”
o jednocześnie, poprzez rozpad dawnych więzi społecznych, utracił poczucie bezpieczeństwa i nie jest w stanie zrealizować wolności „do”.
o → bezradność
§ → tendencje sadomasochistyczne, niszczycielskie i konformistyczne
o → masowe poparcie faszyzmu jako ucieczka w autorytaryzm→ zdjęcie z siebie odpowiedzialności.
§ Za czyny popełnione w stanie takiego podporządkowania obciąża się rozkazodawców, bądź usiłuje się o własnej przeszłości zapominać.
· Propozycja uzdrowienia zasad współżycia
o Społeczeństwo zbudowane zgodnie z teoretycznymi wskazaniami Marksa, a nie z dotychczasową praktyką socjalizmu.
o → ma być oparte na zasadach wspólnej pracy i wspólnego podziału dóbr, do czego można doprowadzić drogą przemian ewolucyjnych.
§ Sytuację pracy trzeba uczynić znów konkretną. Człowiek powinien poświęcać czas i energię czemuś, co ma dla niego znaczenie.
o Praca zyskuje wysoką rangę kulturotwórczą.
o Tylko dzięki pracy możliwe jest to, aby „człowiek urabiał historię”.
· Ucieczka od wolności
o Tytułowa ucieczka to kapitulacja jaźni wobec lęku przed niewiadomym, szukanie zniewalającej, lecz gwarantującej bezpieczeństwo opieki ze strony religii, instytucji państwowych, ideologii politycznych.
damecka1