STAWONOGI - TCHAWKOWCE - OWADY.doc

(90 KB) Pobierz

PODTYP: TRACHEATA (TCHAWKOWCE)

 

GROMADA: INSECTA (OWADY)

 

1.   Charakterystyka ogólna:

·          segmentacja heteronomiczna

·          ciało złożone z głowy (6), tułowia(3) i odwłoka (6 – 12 segm.)

·          jedna para czułków

·          trzy pary przysadek gębowych

·          trzy pary odnóży krocznych

·          narządy oddechowe - tchawki

·          u niektórych wyst. jedna lub dwie pary skrzydeł

·          pełna segmentacja (21 segm) może ulec zróżnicowaniu, hypertrofi, redukcji lub zlaniu.

·          płytki segmentacyjne: tergit – grzbietowa, sternit – brzuszna i dwie boczne – pleuryty.

 

BUDOWA ZEWNĘTRZNA

Głowa

 

1.  Puszka głowowa:

·          jednolita, pierwotnie złożona z 6 segmentów: akronu, czułkowego, wstawkowego, żuwaczkowego, szczękowego i wargowego.

·          ze wzgl. na położenie otworu gębowego wyróżniamy głowę:

o         hypognatyczną – po stronie brzusznej

o         prognatycza – bardziej z przodu

o         opistognatyzna – przesunięty do tyłu

·          w puszce głowowej hypognatycznej wyróżniamy:

o         wargę górną – labrum

o         nadustek – clypeus

o         czoło – frons

o         ciemię – vertex

o         policzki – genae                                                                       pochodne tergitów

o         zapoliczki - postgenae

o         potylica – occiput

o         zapotylica - postocciput

o         szew epistomalny

o         szew ciemieniowy, czyli epikranialny – sutura coronalis

o         szew potylicowy, czyli zażuchwowy – sutura occipitalis

o         szew zapotylicowy – sutura postoccipitalis

 

o   oczy, boczne przyoczka i czułki osadzone na ciemieniu

o   przyoczko środkowe na czole

 

o         podgębie – hypopharynx, czyli fałd dzielący jamę gębową na część:

§          przednią – cibarum z otworem gębowym                                             pochodne                

§          tylna – salivarium z gruczołami ślinowymi                                            sternitów

 

o         przysadki gębowe:

§          żuwaczki – mandibulae                                                 na granicy tergitów

§          szczęki – maxillae                                                                i sternitów

§          warga dolna – labium

·          szkielet wewnętrzny puszki głowowej – tentorium – wzmacnia puszkę, podtrzymuje przełyk i jest miejscem przyczepu mięśni. Składa się z

o         ramion przednich, łączących się ze szwem epistomalnym

o         ramion tylnych połączonych z końcami szwu zażuchwowego

o         ramion górnych odchodzących od ramion przednich i łączących się z puszką

o         głowa łączy się z tułowiem za pośrednictwem odcinka szyjnego – cervixa.

2.  Czułki - antennae:

·          przydatki drugiego segmentu głowowego

·          składają się z:

o         trzonka – scapus, połączony stawowo z puszką głowową, poruszają nim mięśnie czaszkowe

o         nóżki – pedicellum

o         biczyka – flagellum (u niektórych jako obrączka – annulus), wieloczłonowy, bez mięśni

·          na czułkach znajdują się narządy zmysłów – dotyku i powonienia

3.  Narządy gębowe, tworzące aparat ortopteroidalny :

·          służą do pobierania pokarmu i gryzienia

·          złożone z : przysadki gębowe (żuwaczki, szczęka, warga dolna) + warga górna + podgębie a także czasami gardziel i gruczoły ślinowe

§          warga dolna (labium) – fałd zwisający przed jamą gębową, połączony z nadustkiem

·          żuwaczki (mandibulae) – najbardziej zesklerotyzowane, łączą się z puszką głowową

     1 lub 2 stawami, ich wewn. brzegi zaopatrzone w zęby.

·          szczęka (maxillae) – zbudowana z:

o         kotwiczki – cardo

o         pieńka – stipes, na którym osadzone są:

§          ostra żuwka wew. – lacinia i tępa żuwka zewn. – galea

§          głaszczek szczękowy – palpus maxillaris

·          warga górna – powstała z drugiej pary szczęk, zamyka jamę gębową od tyłu, zbudowana z:

o         podbródek – submentum

o         bródkę – mentum

o         języczki – glossae

o         przyjęzyczki – paraglossae

o         głaszczki wargowe – palpi labiales

4.  Modyfikacje narządów gebowych:  …..str 409 - 415

 

Tułów

 

1.   Tułów – thorax:

·          złożony z 3 segmentów

·          zaopatrzony w narządy ruchu – odnóża i skrzydła

·          wyróżniamy: przed -, śród – i zatułów

·          w tergitach śród – i zatułowia wyróżniamy:

o         przedtarczę – praescutum

o         tarczę – scutum

o         tarczkę – scutellum

o         zatarczę – postnotum

            Wszystkie te elementy są oddzielone od siebie szwami

 

·          pleuryt wzmocniony grzebieniem pleuralnym, który dzieli go na część przednią – episternum (episternit) i tylną – epimerum (epimeryt). W przedłużeniu grzebienia znajduje się kolumienka  - columella, która stanowi punkt podporowy dla skrzydła.

·          od sternitu w głąb tułowia odchodzi poprzeczna, długa apofyza – widełki (furca).

·          u form bezskrzydłych segmenty tułowia są homonomiczne, natomiast u uskrzydlonych przedtułów jest mniejszy i od śró – i zatułowia.

2.   Nogi:

·          osadzone między pleurytem a sternitem

·          zbudowane z:

o         biodra – coxa

o         krętacza – trochanter

o         uda – femur

o         goleń – tibia

o         stopa – tarsus

·          poszczególne elementy odnóża połączone są stawami

·          noga utrzymuje kontakt z podłożem za pomocą 1 – 5 członowanej stopy i przedstopia.

·          przedstopie może się składać z:

o         1 – 2 pazurków (wyst. u większości)

o         śródpazurka – empodium

o         poduszeczki – arolium

o         przylg – pulvillae

·          wyróżniamy odnóża:

o         kroczne

o         skoczne

o         pływne

o         czepne

o         chwytne

o         do przenoszenia pyłku

o         grzebne

3.   Skrzydła:

·          powstają jako uchyłki ściany ciała, w które wchodzą nerwy, tchawki i hemolimfa. Następnie kom. hypodermy rozpłaszczają się, a w miejscu przebiegu nerwów i tchawek powstają żyłki, które stanowią rusztowanie skrzydeł. Część żyłek utworzona jest przez obie błony skrzydłowe, część przez grzbietową lub brzuszną błonę.

·          u niektórych (ważki, błonkówki) na przedniej krawędzi skrzydła wyst. pterostigma – silniej zesklerotyzowany twór powstały z rozszerzenia żyłki.

·          skrzydła osadzone są na śród – i zatułowiu za pośrednictwem stawów skrzydłowych

·          w skład stawu skrzydłowego wchodzą:

o         przedni i tylny płat tergalny

o         3 – 4 płytki skrzydłowe

o         2 dwuwarstwowe płytki środkowe

o         płytki ramieniowe

o         pokrywka

o         słupek pleuralny

o         płytki przyskrzydłowe i podskrzydłowe

·          u większości wyst. skrzydła błoniaste

·          u niektórych (chrząszcze, karaczany) skrzydła przednie ulegają sklerotyzacji i funkcjonują jako pokrywy lub półpokrywy.

·          w spoczynku skrzydła mogą być rozpostarte na boki, złożone nad lub wzdłuż grzbietu lub też schowane pod pokrywami. We wszystkich tych przypadkach jednak błona skrzydłowa nie ulega sfałdowaniu.

 

Odwłok

 

1.        Odwłok – abdomen:

·          pierwotnie składa się z 12 segmentów, lecz liczba ta może ulec zmniejszeniu przez autrofię lub inne przekształcenia. Przekształcenia mogą dotyczyć tylko części przedniej bądź tylnej odwłoka lub też poszczególnych segmentów. W ostatnim przypadku liczba tergitów i sternitów może nie być jednakowa.

·          wyróżniamy część:

o         pregenitalną – przednią, w której mieści się serce, przewód pokarmowy, gonady, ciało tłuszczowe

o         tylną, na którą składają się segmenty: genitalne (8 i 9) i postgenitalne (10 i 11)

·          otwór odbytowy wyst. na segm. 12 (telson) albo 11 lub 10, gdy końcowe segmenty zanikają. Wówczas od strony grzbietowej jest przykryty płytką – epiproktem, a od strony brzusznej parą wąskich płytek – paraproktów.

·          otwór płciowy żeński mieści się na 8 lub 7 sternicie, natomiast męski na 9.

2.   Przysadki odwłokowe:

·          funkcje przysadek: rozród, lokomocja, oddychanie i inne

·          ze względu na pochodzenie możemy wyróżnić:

o         przysadki będące zmodyfikowanymi odnóżami

o         twory nie homologiczne z odnóżami odwłokowymi

·          wyróżniamy m. in.:

o         aparat skoczny – złożony z cewki brzusznej, hamowidła i widełek

o         wyrostki rylcowe – aerci

o         nogi rzekome, od 2 – 8 par

o         skrzelotchawki

o         przysadki męskie – znajdują się na 9 segmencie: walwy, homologiczne z odnóżami oraz narząd kopulacyjny – aedeagus

o         przysadki żeńskie tworzą u niektórych pokładełko do składania jaj.

 

BUDOWA WEWNĘTRZNA

 

Powłoka ciała

 

1.   Powłoka ciała, a także wyściółka układu tchawkowego oraz przedni i tylny odcinek jelita złożone są z:

·          naskórka - hypoderma

·          oskórka – kutikula, dodatkowo może być pokryta woskiem i warstwą cementową

2.   Kutikula:

·          zbudowana z chityny, wosków, białek, lipidów, garbników itp.

·          wyróżniamy:

o         prokutikulę – gruba, zawiera chitynę i proteiny, jej wzrost i sklerotyzacja odbywa się przed i po linieniu, zróżnicowana na:

§          endokutikulę - elastyczna

§          egzokutikulę – zgarbowana

 

 

o...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin