Czym jest EKG?
Elektrokardiogram (EKG) jest rejestracją czynności elektrycznej serca(sumarycznym zapisem zmian potencjałów w trakcie depolaryzacji i repolaryzacji komórek mięśnia sercowego). EKG graficznie zapisuje się w formie krzywej elektrokardiograficznej na specjalnym papierze milimetrowym bądź odczytuje na ekranie monitora.
· w 1887 r. - angielski fizjolog Augustus D. Waller z St Mary's Medical School w Londynie wykonał pierwszy elektrokardiogram człowieka wykonany przy pomocy elektrometru włosowatego.
· w latach 1895 - 1901 - holenderski fizjolog Willem Einthoven rozwinął technikę rejestracji aktywności serca, wprowadzając termin "elektrokardiografia" oraz nomenklaturę 5 podstawowych załamków PQRST- Nagroda Nobla w 1924 roku.
Potencjał spoczynkowy
Wnętrze komórki mięśnia sercowego jest elektroujemne względem powierzchni, a potencjał jej wnętrza wynosi około – 90 mV. Stan, w którym wewnątrz komórki przeważają jony ujemne, a na zewnątrz dodatnie nazywamy stanem polaryzacji komórki, jest to tzw. spoczynkowy potencjał błonowy.
Spoczynkowy potencjał błonowy spowodowany jest tym, że jony sodu znajdują się w większym stężeniu na zewnątrz komórki, a jony potasu dominują wewnątrz kardiomiocytu. Różnica potencjału pomiędzy wnętrzem komórki a przestrzenią międzykomórkową utrzymywana jest enzymatycznie - aktywnie przez pompę jonową (ATPaza Na+ K+), która wbrew gradientowi stężeń i potencjałom ładunków elektrycznych dokonuje przesunięć elektrolitowych (usuwa z komórki 3 jony Na+ na każde 2 jony K+ wprowadzone do komórki; ta różnica 3:2 przyczynia się do wytwarzania potencjału błonowego).
Potencjał czynnościowy
Zmiany potencjału błonowego pod wpływem bodźca nazywamy potencjałem czynnościowym. Bodziec działający na spolaryzowaną komórkę mięśnia sercowego (fizjologicznie z węzła zatokowo-przedsionkowego) zmienia przepuszczalność błony dla jonów sodu, które dostając się do wnętrza komórki, zmniejszają ujemny potencjał do wartości około -65 mV (tzw. potencjał progowy). Dochodzi wówczas do gwałtownego napływu jonów sodu do wnętrza komórki, w wyniku czego następuje szybka i całkowita depolaryzacja. Przy wartości -40 mV otwierają się również kanały wapniowe. W momencie pobudzenia komórki potencjał szybko narasta do wartości dodatnich (do około +30mV) - dochodzi do stanu depolaryzacji. Wolny powrót do stanu wyjściowego nazywa się procesem repolaryzacji.
Budowa układu bodźco – przewodzącego
Węzeł zatokowy – położony w prawym przedsionku na pograniczu ujścia żyły głównej górnej
Węzeł przedsionkowo-komorowy – położony przy przegrodowym płatku zastawki trójdzielnej, w pobliżu ujścia zatoki wieńcowej
Pęczek Hisa – w błoniastej części przegrody międzykomorowej
Odnoga lewa – dzieli się najczęściej na 3 wiązki:
· przednia - dociera do szczytu przedniego mięśnia brodawkowatego
· tylna – przebiega przez tylny mięsień brodawkowaty
· przegrodowa – przedłużenie lewej odnogi
Odnoga prawa – przebiega wzdłuż prawej strony przegrody międzykomorowej.
W obrębie potencjału czynnościowego układu bodźco-przewodzącego
· okres refrakcji bezwzględnej - do poziomu potencjału błonowego (-55 – -60mV) - komórka mięśnia sercowego nie reaguje na żadne bodźce!
· od -55 – -60mV do około -90mV – okres refrakcji względnej
· bezpośrednio po uzyskaniu pełnej pobudliwości ma miejsce krótka faza nadpobudliwości (w pobliżu szczytu załamka T) faza nadwrażliwości (faza ranliwa), w czasie której bodziec może wywołać groźne arytmie - częstoskurcz komorowy lub migotanie komór.
Odprowadzenia ekg
Odprowadzenie – jest to obwód elektryczny składający się z galwanometru połączonego poprzez elektrody z dwoma punktami skrót myślowy).
Wyróżnia się dwie grupy odprowadzeń: dwubiegunowe i jednobiegunowe.
W przypadku odprowadzeń dwubiegunowych obydwie elektrody umieszczone są w punktach potencjałów podlegających pomiarowi. Natomiast przy rejestracji odprowadzeń jednobiegunowych dodatnią elektrodę umieszcza się w miejscu badanego potencjału (elektroda badająca, ujemną zaś w miejscu oddalonym od badanej tkanki, o potencjale równym zeru / elektroda obojętna).
Standardowe pełne badanie Ekg obejmuje 12 odprowadzeń:
- 3 odprowadzenia kończynowe 2-biegunowe (klasyczne) – oznaczane jako: I, II, III - 3 odprowadzenia kończynowe 1-biegunowe – oznaczane jako: aVR, aVL, aVF
- 6 odprowadzeń przedsercowych jednobiegunowych – oznaczane jako: V1-V6
Klasyczne odprowadzenia kończynowe dwubiegunowe(Einthovena)
- rejestrują różnicę potencjałów między okolicami ciała jednakowo (w przybliżeniu) oddalonymi od serca. W badaniu stacjonarnym przytwierdza się elektrody na przedramionach i podudziach, natomiast podczas próby wysiłkowej lub 24-godzinnego monitorowania EKG metodą Holtera wszystkie elektrody przykleja się na tułowiu.
Kolory końcówek przewodów oraz miejsca położenia elektrod oznaczane są następująco:
- N – czarny (prawe podudzie lub okolica prawego przedniego górnego kolca
biodrowego)
- R – czerwony (prawe przedramię lub okolica prawego barku)
- L – żółty (lewe przedramię lub okolica lewego barku)
- F – zielony (lewe podudzie lub okolica lewego przedniego górnego kolca biodrowego)
Pomiędzy w/w elektrodami wykonuje się pomiar różnicy potencjałów (w mV):
· odprowadzenie I - różnica potencjałów pomiędzy elektrodami "lewa ręka" a "prawa ręka" (LA - RA)
· odprowadzenie II - różnica potencjałów pomiędzy elektrodami "lewa goleń" a "prawa ręka" (LF - RA)
· odprowadzenie III - różnica potencjałów pomiędzy elektrodami "lewa goleń" a "lewa ręka" (LF - LA)
(w piśmiennictwie amerykańskim oznaczane jako L1, L2, L3 - od ang. limb-kończyna)
Odprowadzenia jednobiegunowe kończynowe (w modyfikacji Goldbergera) uzyskuje się w ten sposób że elektrodę czynną (tj. jeden biegun) umieszczamy w określonym punkcie powierzchni ciała (tzn. na prawym i lewym przedramieniu oraz na lewym podudziu) natomiast drugi biegun odprowadzenia podłączamy do specjalnego gniazdka będącego połączeniem 2 elektrod kończynowych z dala od badanej tkanki o potencjale równym zeru. Te odprowadzenia służą do pomiaru bezwzględnego potencjału w danym punkcie.
Z odpowiednio rozmieszczonych elektrod odczytujemy wzmocnione (ang. augmented - wzmocniony, powiększony) sygnały:
· odprowadzenie aVR - elektroda badająca umieszczona na "prawej ręce" (RA)
· odprowadzenie aVL - elektroda badająca umieszczona na "lewej ręce" (LA)
· odprowadzenie aVF - elektroda badająca umieszczona na "lewej goleni" (LF)
„elektrodę zerową” – stanowi połączenie dwóch pozostałych elektrod (a jej potencjał elektryczny wynosi zero).
Odprowadzenia jednobiegunowe przedsercowe (Wilsona) rejestrowane są z 6 typowych punktów przyłożenia elektrod na klatce piersiowej (Ryc. 4):
· V1 – czerwony – IV międzyżebrze w linii przymostkowej prawej
· V2 – żółty – IV międzyżebrze w linii przymostkowej lewej
· V3 – zielony – w połowie odcinka między V2 i V4
· V4 – brązowy – V międzyżebrze w lewej linii środkowoobojczykowej
· V5 – czarny – na wysokości V4 w lewej linii pachowej przedniej
· V6 – fioletowy – na wysokości V4 w lewej linii pachowej środkowej
Dodatkowo wyróżniamy jeszcze:
- 7 odprowadzeń specjalnych – z punktów dodatkowych
3 odprowadzenia znad ściany tylnej serca – V7-V9
oraz 4 odprowadzenia prawokomorowe – V3R-V6R).
Rozmieszczenie elektrod specjalnych:
* V7 – na wysokości V4-V6 w lewej linii pachowej tylnej
* V8 - na wysokości V4-V6 w lewej linii łopatkowej
* V9 - na wysokości V4-V6 w lewej linii przykręgosłupowej
* V3R-V6R – lustrzane odbicie odprowadzeń V3-V6, ale po prawej
stronie klatki piersiowej
- w tzw. komplecie Ekg zapisujemy dodatkowo 12 odprowadzeń przedsercowych (zwłaszcza w przypadku zawału serca – zapisujemy odprowadzenia o dwa międzyżebrza wyżej: V1” V2” V3” V4” V5” V6”- tzw. wysokie oraz odprowadzenia o dwa międzyżebrza niżej: V1,, V2,, V3,, V4,, V5,, V6,, - tzw. niskie)
Te wszystkie omawiane odprowadzenia można pogrupować topograficznie i opisać nimi poszczególne ściany „bryły” serca. Otóż: odprowadzenia II, III, aVF – „patrzą” na serce od dołu, odprowadzenie V1 – na przednią ścianę RV oraz bardzo dobrze uwidacznia załamek P, odprowadzenia V2-V4-na przednią ścianę lewej komory, odpr.V5-V6 i aVL – na ścianę boczną lewej komory, odprowadzenia V3R i V4R – na prawą komorę, a odprowadzenia V7-V9 – na tylną ścianę lewej komory.
Inną grupę zapisów stanowią odprowadzenia przełykowe czy wewnątrzsercowe.
Krzywa EKG
Załamki, odcinki, odstępy
Załamki, odcinki i odstępy w EKG.
Na krzywą ekg składają się powtarzalne elementy, tj. zespoły PQRST:
a/. załamki – to każde wychylenie krzywej EKG w górę lub w dół od linii izoelektrycznej;
- załamek P– będący zapisem depolaryzacji przedsionków,
- załamki Q, R, S – tworzące zespół QRS, odpowiadający depolaryzacji komór,
- załamek T – będący zapisem szybkiej repolaryzacji komór,
- załamek U – odpowiadający (najprawdopodobniej) repolaryzacji włókien Purkiniego,
...
atomek0