MORFOLOGIA.doc

(547 KB) Pobierz

BOTANIKA OGÓLNA

MORFOLOGIA KWIATU

A – dno kwiatowe

C – działki kielicha

D – płatki korony

E – słupkowie (zbudowane

z znamienia, pylnika i

szyjki)

F – pręcikowie (zbudowane

z nitki i główki)

Kwiat - to przekształcony pęd, o ograniczonym wzroście, służący do rozmnażania płciowego.

Kwiat roślin dwupiennych zbudowany jest z dwóch części : tzw. okwiatu – nie biorącego bezpośredniego udziału w procesie rozmnażania i uczestniczących bezpośrednio w tym procesie – pręcikowia i słupkowia.

Ø Okwiat – spełnia funkcję ochronną dla pręcików i słupka, a także stanowi przywabię dla zwierząt. Zbudowany jest z dwóch elementów:

· kielicha – składającego się z działek zwykle zielonych, podobnych do liścia. Kielich stanowi najbardziej zewnętrzny okółek kwiatu.

· korona – składa się z płatków, zwykle barwnych i większych niż działki kielicha.

Ø Pręcikowie (męskie) – składa się z pręcików (mikroprofili). Pręcik zbudowany jest z dwóch elementów: główki, w której znajdują się dwa pylniki połączone łącznikiem, natomiast w pylniku są woreczki pyłkowe oraz z nitki (przyrasta ona do dna kwiatowego). Pręcikowie produkuje pyłek.

Ø Słupkowie (żeńskie) – to najbardziej wewnętrzny okółek kwiatu. Złożony jest ze słupka bądź słupków. Słupek to zalążnia z zalążkami. Może występować także szyjka, ale nie koniecznie. Na szczycie słupka mieści się znamię. Słupkowie powstaje z owocolistków.

Ułożenie elementów dna kwiatowego

· spiralne – archaiczne, pierwotne (np. magnolia)

· okółkowy (np. tulipan).

Klasyfikacja kwiatów ze względu na:

· wykształcenie okwiatu

· symetria

· krotność

· lokalizacja słupka względem pozostałych elementów kwiatu.

Wykształcenie okwiatu

Ø kwiat bez okwiatu – zaliczane są tu przede wszystkim roślin wiatropylne (np. wierzba, brzoza, leszczyna, dąb, trawa – wiechlina; zboża: pszenica, żyto, owies)

Ø kwiat z okwiatem

· niezróżnicowany – nie można wydzielić płatków i działek kielicha, charakterystyczny dla roślin jednoliściennych (np. tulipan, irys, szafirek, narcyz, lilia, żonkil, przebiśnieg)

· zróżnicowany - na zielone działki kielicha i płatki korony (np. forsycja, róża, grusza, śliwa, jabłoń, brzoskwinia, wiśnia, czereśnia, marchew)

o korona zrosłopłatkowa – np. dzwoneczek, powój, petunia, surfinia

o korona wolnopłatkowa – każdy płatek występuje osobno np. róża, mak polny, pelargonia, śliwa, grusza, jabłoń

o kielich zrostodziałkowy – np. szałwia, jasnota biała

o kielich wolnodziałkowy – listki przyrośnięte tylko do dna kwiatowego np. pelargonia, grusza, jabłoń, śliwa.

Rodzaje symetrii – ile płaszczyzn symetrii można przeprowadzić przez organ.

Ø promienista – więcej niż dwie płaszczyzny symetrii (np. jabłoń, grusza, róża, forsycja, lilia, rozchodnik, lilak promienisty, tulipan, petunia, surfinia, lilak pospolity - bez)

Ø dwuboczna – tylko dwie osie symetrii (tylko jeden gatunek – ładniczka (łańskie serce))

Ø grzbiecista – tylko jedna oś symetrii (np. bratek, storczyk obuwnik, amarylis, dąbrówka)

Ø asymetryczny – nie występuje oś symetrii (tylko jeden gatunek paciorecznik – kanna).

Krotność – ilość poszczególnych elementów występujących w okółku.

Ø kwiaty pięciokrotne (lub wielokrotność 5) – np. bratek, róża, śliwa, grusza, jabłoń, wiśnia, czereśnia, jaskier, goździk, prymulka, aksamitka, niecierpek, niezapominajka)

Ø kwiaty czterokrotne (lub wielokrotność 4) – np. rzepak, lilak pospolity – bez, mak, jaśminowiec wonny, kolanchoe, rzodkiewnik, kapusta)

Ø kwiaty trzykrotne (lub wielokrotność 3) – cecha roślin jednoliściennych (np. tulipan, irys, przebiśnieg, trzykrotka, narcyz, sasanka, lilia).

Lokalizacja słupka – względem pozostałych elementów kwiatu.

Ø kwiat dolny, słupek górny (np. lilia, tulipan)

Ø kwiat górny, słupek dolny – dno kwiatowe zrasta się z zalążnią (np. żonkil, narcyz)

Ø kwiat kołozalążniowy tzw. pośredni.

Klasyfikacja kwiatostanu

Groniaste – oś kwiatostanowa jest jednego pochodzenia, a odgałęzienia boczne rosną zdecydowanie wolniej. Stanowią odcinki pędów rozgałęziające się jednoosiowo, z kwiatami tworzącymi się na końcach odgałęzień bocznych.

Grono – dominuje oś główna, a kwiaty są umieszczone na szypułkach; kwiaty o szypułkach jednakowej długości, stanowiące osie boczne I rzędu, osadzone są na pojedynczej osi głównej (np. konwalia, berberys, szafirek, porzeczka, łubin, tasznik, lwia paszcza, klon, jawor).

Kłos – dominuje oś główna, kwiaty są siedzące nie mają szypułek, podobny do grona ale kwiaty są siedzące, bezszypułkowe (np. babka lancetowa, babka zwyczajna; burak cukrowy, ćwikłowy, pastewny; rdest ptasi, wodny).

Kłos złożony – dominuje oś główna, na osi kwiatostanu osadzone są (zamiast kwiatów) kłosy proste, zwane kłoskami, kłoski są siedzące (np. pszenica, żyto, jęczmień, pszenżyto, perz).

Kolba – oś zgrubiała, mięsista; kwiaty siedzące; kłos o silnie zgrubiałej osi (np. kukurydza kwiatostan żeński, pałka wodna, tatarak, anturium, skrzydłokwiat).

Kotka – oś wiotka, kwiaty siedzące; kłos o osi wiotkiej, zwisającej, odpadający od

rośliny jako całość, wraz ze swą osią, kotka zwana jest inaczej bazią (np. wierzba,

leszczyna, brzoza, topola, miłorząb, dąb).

Baldach – kwiaty na szypułkach wyrastające z jednego miejsca; ma oś główną silnie skróconą, kwiaty o szypułkach jednakowej długości wyrastają jakby z jednego miejsca na szczycie łodygi; kwiaty najmłodsze znajdują się w środku baldachu (np. czosnek, cebula, pelargonia, pierwiosnek).

Baldach złożony – zamiast kwiatów jest baldach; osie boczne I rzędu i zwykle także oś główna zakończone są nie pojedynczymi kwiatkami, ale małymi baldachami zwanymi baldaszkami; oś główna silne skrócona, szypułki jednakowej długości (np. koper, marchew, pietruszka).

Baldachogrono – szypułki kwiatowe o różnej długości wyrastające z osi głównej na różnych wysokościach i dorastają do jednego poziomu, kwiaty i owoce leżą w jednej płaszczyźnie (np. jarząb, bez czarny, grusza, rozchodnik, klon zwyczajny).

Szyszka – szypułki są zdrewniałe (np. sosna, modrzew, jodła, chmiel, olsza
czarna, wszystkie iglaste).

Główka – oś kwiatostanu silnie skrócona i różnym stopniu zgrubiała, kwiaty siedzące lub osadzone na bardzo krótkich szypułkach (np. kończyna biała, czerwona, różowa, polna; lucerna, cieciorek, zawciąg ogrodowy.

Koszyczek – oś kwiatostanu jest silnie skrócona, rozszerzona i przeważnie spłaszczona (tworzy tzn.. dno kwiatowe), kwiaty rurkowe (płodne) są umieszczone w środkowej części, a kwiaty języczkowe na zewnątrz (np. chaber, margaretki, słonecznik, stokrotka, gerbera, chryzantema, dalia, aster, aksamitka).

Wiecha – dominuje oś główna, pojawiają się odgałęzienia I, II rzędu zakończone

kwiatem (np. lilak pospolity – bez, winogrono, wiele gatunków traw).

Wiecha złożona – dominuje oś główna, pojawiają się odgałęzienia I, II rzędu tylko w

przeciwieństwie do wiechy zakończone są kłosami, a nie kwiatami (np. kukurydza

kwiatostan męski, owies, proso, kupkówka, wiechlina, stokrotka).

Wiechotka – zrost osi głównej zakończony jest kwiatem. Najstarszy kwiat zawsze występuje na szczycie. W tym przypadku dominują odgałęzienia, a nie oś główna.

Sierpik – odgałęzienia I rzędu zakończone są kwiatami, skierowanymi w jedną stronę (np. niezapominajka, farbownik, żmijowiec, żywokost).

Wachlarzyk – odgałęzienia I rzędu zakończone są kwiatami ułożone.

wierzchotka dwuramienna

Wiechotka dwuramienna – oś główna zakończona kwiatem od której odchodzą dwa ramiona, a od nich kolejne; pod każdym kwiatem szczytowym znajdują się rozgałęzienia po dwa naprzeciwległe kwiaty boczne (np. goździk, rogownica, kolanchoe).

Wiechotka wieloramienna – występuje wiele rozgałęzień równej długości (np.

wilczomlecz ogrodowy).

MORFOLOGIA OWOCU

Owoc – występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni łupków i dna kwiatowego zawierający w swoim wnętrzu nasiona.

Najważniejszym składnikiem owocu są nasiona, będące właściwymi organami rozmnażania i rozprzestrzeniania się roślin.

Budowa owocu

· owocnia

· nasiona

Części składowe owocu (budowa owocni – perykarpu)

· egzokarp – zewnętrzna warstwa (skórka), tkanka okrywająca owoc

· mezokarp – środkowa warstwa, może być soczysta (zbudowana z miękiszu), jak u pestkowca albo sucha i twarda jak w strąkach

· endokapr – wewnętrzna warstwa, tworzy ściany komory nasienia; może być błoniasta i cienka jak w strąkach grochu, grusza lub skórzasta jak w jabłku lub zdrewniała w pestce śliwy

· nasienie – powstaje w wyniku rozwoju zapłodnionych zalążków.

Budowa owocu szupinkowego

- owoc rzekomy, owoc, w którego powstaniu, oprócz zalążni, biorą udział inne części kwiatu, tworzące tzw. szupinkę (np. zmięśniałe dno kwiatowe w owocach jabłoni i gruszy, lub liście przykwiatowe tworzące miseczkę żołędzia u dębu).